پيشرويهاي اخير ارتش عراق در برابر تروريستهاي داعش و نقش مؤثر ايران در اين پيروزيها، ترديد و نگرانيها را در بين مقامات امريكايي تشديد كرده تا براي جلوگيري از نفوذ ايران در عراق تمهيداتي بينديشند. تشكيل ارتش صدهزار نفري از سنيهاي عراق به منظور ايجاد موازنه در برابر دولت مركزي يكي از برنامههاي پنهان امريكا براي تجزيه عراق طرحريزي شده است.
روند پيشرويهاي ارتش عراق در برابر تكفيريها در ماههاي اخير بعد از ناكارآمدي حملات نيروهاي ائتلاف غربي به مواضع داعش، موازنه ميداني تحولات عراق را به نفع ارتش و محور مقاومت كه در رأس آن ايران قرار دارد تغيير داده است. به نظر ميرسد نقش مؤثر ايران در مبارزه با تروريسم در عراق كه به تغيير بيشتر موازنه در بغداد پس از سقوط صدام حسين ديكتاتور معدوم عراق به سود ايران، امريكاييها را نگران كرده است. امريكاييها انتظار نداشتند ارتش عراق در چنين مدت كوتاهي بتواند به چنين پيروزيهايي در برابر داعش دست پيدا كند و تحولات ميداني را به نفع خود تغيير دهد اما با پيشرويهاي پي در پي ارتش و نيروهاي مردمي شيعه و سني در برابر تكفيريهاي داعش، امريكاييها را مجبور كرده تا برنامههايي را براي تغيير بيشتر موازنه موجود تدارك ببينند. استفاده از نيروهاي سني داراي قابليت مخالفت با دولت مركزي بهترين گزينه براي رسيدن به اين اهداف است. در همين چارچوب مقامات امريكايي به تازگي طرح تشكيل نيروي 100هزار نفري در استانهاي الانبار، نينوي و صلاحالدين را براي مقابله با داعش و همچنين حمايت از اين مناطق پس از اخراج تروريستها را در دستور كار قرار دادهاند. فارين پاليسي هفته گذشته گزارش كرد امريكا به دنبال آن است با به كارگيري هزار مربي نظامي از كشورهاي عضو (ناتو) نيروهاي ارتش سني را تحت آموزش قرار دهد. مسئله دفاع از همه عراقيها در مقابل تروريستها امري اجتنابناپذير است اما تشكيل ارتشي از سنيها در شرايط كنوني بيانگر اين است كه امريكا درصدد اجراي برنامه خطرناكي در مرحله آينده عراق است. به نظر ميرسد اين طرح امريكا در شرايطي كه ايران ابتكار عمل در برابر تروريستها را به دست گرفته داراي معنا و مفهم خاصي است و با تقويت موضع سنيها در تحولات ميداني مبارزه با داعش، موازنه را به نفع سنيهاي طرفدار خود تغيير دهد. در روزهاي اخير اخباري منتشر شد كه نشان ميدهد مقامات امريكايي با طارق الهاشمي و اثيل النجيفي استاندار سابق نينوي، در اردن درباره طرح تشكيل چنين ارتشي گفتوگو كردهاند. مقامات عراقي نيز با واكنش به اين طرح، اعلام كردهاند تلاشهاي امريكا براي مسلح كردن عشاير غرب كشور و پيشمرگها به طور مستقيم و بدون اطلاع دولت مركزي با هدف تقويت استانها و اقليمها به معناي تضعيف دولت مركزي است و اين همان طرح امريكاييها براي تجزيه كشور است.
مقامات امريكايي و به خصوص باراك اوباما رئيسجمهور اين كشور به خوبي اين موضوع را درك كردهاند كه با حملات پراكنده ائتلاف نميتوانند داعش را زمينگير كرده و نفوذ خود را در عراق توسعه دهند. از سوي ديگر، تغيير سياست اوباما در مقابل دولت بشاراسد، رئيسجمهور سوريه نيز سبب سرخوردگي برخي متحدان منطقهاي امريكا شده و ترديدهايي جدي درباره موفقيت برنامههاي واشنگتن به وجود آمده است. احتمالا تشكيل ارتش سني بهترين گزينه براي حفظ نفوذ در عراق است تا با آموزش و تقويت اين نيروها بتواند در آينده از اين ارتش در برابر دولت مركزي عراق استفاده كند. برخي ناظران معتقدند امريكا در حال مهندسي يك جنگ داخلي در عراق است و به طور غيرمستقيم، هم دولت عراق و هم تروريستها را مديريت ميكند. از اين رو، امريكا به دنبال تجهيز هر دو طرف منازعه به تسليحات پيشرفته جنگي است تا با يكديگر بجنگند و موازنه داخلي مدنظر واشنگتن را برآورده سازند.
مقدمه براي تجزيه عراق
نكته مخاطرهآميز طرح جديد امريكا، تلاش براي ايجاد ارتش محلي در عراق است، ارتشي كه به گونهاي در صورت تحقق، مقدمهاي براي تقسيم عراق خواهد بود. امريكا در شرايط كنوني با سوء استفاده از پيامدهاي حملات داعش سعي دارد همان طرحهايي را كه زماني جو بايدن معاون رئيس جمهو امريكا مطرح ميكرد، اجرايي كنند. جو بايدن در سال ۲۰۰۶ پس از افزايش خشونتها در عراق طرحي بر مبناي فدراليزه كردن عراق و تقسيم آن به سه بخش كردنشين، شيعهنشين و سنينشين مطرح كرد. همان موقع بسياري اين طرح را تجزيه اعلام نشده عراق دانستند. حالا امريكا با ارسال مدرنترين سلاحهاي غربي به پيشمرگهاي كرد و آموزش آنها به بهانه نابودي داعش، به شكل غير اعلاني جا پاي طرح جو بايدن ميگذارد. كم نيستند كساني كه معتقدند امريكا قصد نابودي داعش را ندارد بلكه درصدد است تا با فرسايشي كردن جنگ با داعش در عراق، چيزي شبيه به بيثباتي خلاق را در اين كشور دائمي كند تا در عمل زمينه براي تجزيه يا به قول امريكاييها فدرالي كردن اين كشور فراهم شود. همچنين امريكا سعي دارد با تحريك شكافهاي قومي، فرقهاي و مذهبي، روند تجزيه عراق را عملي كند و با روي كار آوردن دولت ضعيف در اين كشور، بهتر بتواند منافع خود را تأمين كند.
جلوگيري از نفوذ ايران
درحالي كه امريكا سعي دارد تا با حضور در خط مقدم نبرد با داعش خود را دشمن تروريسم بينالملل نشان دهد اما مسئله اصلي اين است كه امريكا به دنبال جلوگيري از نفوذ گسترده ايران و محور مقاومت در منطقه است. نفوذ سياسي و امنيتي ايران در تحولات عراق و نقش مهمي كه سردار قاسم سليماني، فرمانده سپاه قدس ايران در پيروزيهاي اخير ارتش عراق در برابر داعش داشته را امريكاييها به افزايش نفوذ امنيتي ايران در عراق تعبير ميكنند. انتشار تصاوير فرمانده سپاه قدس در كنار نيروهاي ارتش عراق و بازتاب آن در رسانههاي غربي و نقش مهم وي در آزادسازي مناطق استراتژيك مانند شهر جرف الصخر در استان بال و بيجي در استان صلاح الدين بيانگر اين است كه ابتكار عمل عرصه ميداني مبارزه با داعش در عراق در دستان ايران است و در صورتي كه ارتش عراق بتواند در برابر تروريستها پيروز شود اين شيعيان عراق و ايران هستند كه ميتوانند ادعاي نابودي داعش را داشته باشند نه امريكاييها. برنامهريزيهايي كه مقامات امريكايي براي جلوگيري از نفوذ ايران در منطقه طراحي كردهاند اين است كه امريكا در صورتي كه نتواند سهمي در پيروزيهاي ارتش عراق در برابر تكفيريها داشته باشد با دامن زدن به فرقه گرايي مذهبي، عراق را همچون ديگ جوشاني حفظ كرده تا از بيثباتي در اين كشور نهايت استفاده را بكند و با مداخله آشكار در امور داخلي اين كشور موازنه سياسي و امنيتي در برابر ايران ايجاد كند. تجزيه عراق چيزي نيست كه با منافع ايران سازگار باشد و مقامات ايران بارها نسبت به عواقب آن هشدار دادهاند و به نوعي آن را خط قرمز خود ميدانند. مشاركت ايران در نبرد با داعش و اعتراف حيدرالعبادي نخست وزير عراق به نقش مؤثر ايران در مقابله با تروريستها، نگراني امريكا را بيش از پيش تشديد كرده است. از طرفي طرح مشاركت نيروهاي امريكايي در آزادسازي موصل (مركز خلافت خودخوانده داعش) كه در هفتههاي اخير مطرح شده بود بيانگر اين امر است كه امريكا به هيچ وجه نفوذ فزاينده ايران در عراق را بر نميتابد و از هر ابزاري براي مقابله با آن استفاده ميكند.
شكست كامل گروه تكفيري داعش تا حد زيادي به قدرت و توان عراقيها در از بين بردن اختلافاتشان بستگي دارد. در صورت وجود چنين توان و قدرتي، مدت كوتاهي نخواهد گذشت كه خواهيم ديد اين گروه تروريستي مجبور به ترك خاك عراق خواهد شد، اما در صورتي كه توافق داخلي براي مقابله با تروريسم وجود نداشته باشد و برنامه پنهان امريكا براي ايجاد اختلافات بين شيعه و سني عملي شود، بايد در انتظار به درازا كشيدن مدت زمان اين جنگ باشيم. به نظر ميرسد هدف اصلي امريكا از مقابله با داعش در عراق و سوريه، تضعيف محور مقاومت از طريق ايجاد توازني جديد بين شيعيان و سنيان در عراق و برخي ديگر از كشورهاي منطقه است.
