ولاديمير پوتين، رئيسجمهوري روسيه روز دوشنبه در رأس يك هيئت سياسي و اقتصادي بلندپايه متشكل از 10 وزير كابينه براي شركت در پنجمين نشست شوراي روابط دو كشور وارد آنكارا شد و با رجب طيب اردوغان، همتاي ترك خود درباره توسعه روابط دو جانبه و همكاريهاي منطقهاي و بين المللي گفتوگو كرد. اين سفر در مقطعي صورت گرفت كه از يكسو روابط و همكاريهاي تجاري و اقتصادي مسكو - آنكارا بعد از اعمال تحريمهاي غربي عليه روسيه درباره مسائل ناشي از بحران اوكراين افزايش يافته است و از ديگر سو اختلافات و مواضع دوكشور درخصوص بحران سوريه كماكان به قوت خود باقي است و بنا بر اين يكي از سؤالهاي مهم اين است كه چگونه ميتوان از توسعه روابط و همكاريهاي تجاري و اقتصادي دو كشور براي نزديك كردن مواضع و ديدگاههاي دو كشور در قبال بحران سوريه استفاده كرد؟ و اينكه آيا چنين زمينهاي بين دو كشور وجود دارد يا نه؟
پاسخ اين سؤال هم سهل است و هم ممتنع و زماني سهل است كه تركيه از مواضع و رويكرد دگماتيسم خود فاصله بگيرد و با توجه به تغيير و تحولاتي كه در چند سال اخير در صحنه بحران سوريه و منطقه روي داده است مواضع واقع بينانه و پراگماتيسم در پيش بگيرد اما در صورتي كه ارادهاي براي اينكار و درك واقعيتهاي جديد وجود نداشته باشد در اين صورت كار مشكل خواهد شد. در حالي كه هيچ دليل منطقي و توجيه عقلاني نميتوان براي اصرار و پافشاري تركيه بر مواضع گذشته خود در قبال سوريه پيدا كرد اما در مقابل به دلايل زيادي ميتوان اشاره كرد كه تجديد نظر و بازنگري در رويكرد گذشته را توجيهپذير ميكند وآن را به نفع تركيه نشان ميدهد.
از جمله اين دلايل اين است كه پروژه اخوانيكردن خاورميانهاي كه تركيه براي رهبري آن دل بسته بود ماههاست كه به شكست انجاميده است و با خيانتي كه امريكا به جنبشهاي اخوان كرد و متعاقب آن زد و بندي كه بين عربستان و امريكا صورت گرفت جنبشهاي اخوان در اغلب كشورها، به خصوص در مصر قرباني اين بده و بستان شد و اكنون عربستان و امريكا در پوشش ائتلاف موسوم به داعش اهداف سلطهطلبانه خود را به شكلهاي مختلف به پيش ميبرند. به عبارت روشنتر اگر زماني عربستان در چارچوب ائتلاف موسوم به دوستان سوريه (كه در اصل همان دشمنان اين كشور بودند) در در كنار تركيه عليه سوريه و روسيه قرار داشت اما اكنون در جريان مقابله با اخوان المسلمين در مقابل تركيه و در جريان استفاده از سلاح نفت در كنار غرب عليه روسيه قرار گرفته است و از اين لحاظ سياست هاي جديد عربستان تهديد جدي براي هر دو كشور تركيه و روسيه به شمار ميرود.
اگر در گذشته عربستان و تركيه از افراد و گروههاي تكفيري در جهت مقابله با دولت سوريه استفاده ميكردند اما اكنون با خطري جدي كه عربستان از ناحيه داعش احساس ميكند شكافي جدي در مواضع دو كشور ايجاد شده است و در چنين شرايطي در صورتي كه گزارشهاي موجود در خصوص ادامه حمايت تركيه از داعش صحت داشته باشد در اين صورت اين احتمال وجود دارد كه عربستان به پشتوانه ائتلاف ضد داعش اقداماتي را براي ايجاد بيثباتي در داخل تركيه انجام دهد و از اين جهت اتفاقات اخير عين العرب ( به كردي كوباني )كه بلافاصله بيثباتي و نامني را به داخل تركيه كشاند، معنيدار و هشداردهنده بوده است. از طرف ديگر برخلاف آنچه كه مسئولان عربستان در ظاهر ادعا ميكنند روند جاري كاهش بهاي نفت كه با ارزان فروشي عربستان آغاز شد پيش از اينكه اقدامي عليه نفت شيل امريكا باشد سلاح نفت عليه روسيه به عنوان اولين توليدكننده نفت در خارج از اوپك بوده است كه گفته ميشود دستكم يكصد ميليارد دلار زيان بر آن وارد ميكند و به عنوان مكمل تحريم هاي غرب عليه اين كشور در قبال بحران اوكراين عمل ميكند. اين نشان ميدهد كه عربستان عضو نانوشته ائتلاف غرب و ناتو عليه روسيه است و اين نقش را در چارچوب ائتلاف موسوم به ضد داعش ايفا ميكند.
با توجه به اين شاخصها ميتوان گفت شرايط و تحولات جديد در منطقه كه در عين حال از دگرگوني در ائتلافهاي قبلي حكايت ميكند زمينه همكاري ميان روسيه و تركيه را بيش از پيش فراهم كرده است كه استفاده از اين زمينهها در صورت دست برداشتن تركيه در مواضع قبلي خود در قبال سوريه امكان پذير است اما اصرار بر آن ميتواند نه تنها خسارات ناشي از فاصلهگيري تركيه از سياست صفر تنش مرزي با همسايگان از جمله تركيه را بيشتر كند بلكه در روابط روبه رشد تركيه و روسيه در عرصههاي اقتصادي و تجاري نيز اخلال ايجاد كند. زيرا هر چند اهميت توسعه اين روابط و همكاريها براي روسيه بعد از تحريمهاي غرب افزايش يافته است اما روسيه با عملكرد چند سال اخير خود نشان داده است كه به هيچ وجه نميتواند از مواضع خود در سوريه كوتاه بيايد و از اين ديد به نظر ميرسد روسيه روابط و همكاريهاي خود را با تركيه اين اميد با تركيه گسترش ميدهد كه زمينه را براي بازنگري در رويكرد براندازانه قبلي تركيه در سوريه به همراه داشته باشد.
