سير نزولي سن اعتياد
نگاهي به تاثيرات منفي حضور يك معتاد در جامعه و مشكلات عديدهاي كه معتاد با آن درخانواده و در جامعه روبهرو است ضرورت برنامهريزي هرچه بهتر براي تدوين يك برنامه مناسب جهت پيشگيري از آلوده شدن نوجوانان به مواد مخدر را مشخص ميكند.
متأسفانه موضوع كاهش سن اعتياد در ايران روندي نزولي دارد به گونهاي كه سن اعتياد از 23 سال در سال 83 به 15 سال در سال جاري رسيده است.
دكتر حميد صرامي، مدرس دانشگاه و مديركل فرهنگي و پيشگيري ستاد مبارزه با موادمخدر كشور چندي پيش در گفتوگو با رسانهها اعلام كرد: براساس نتايج تحقيق ارزيابي سوء مصرف در كشور در سال ۸۳، ميانگين سن شروع به مصرف موادمخدر به ۲۳ سال رسيده و در سال ۸۶ به حدود ۲۲ سال تنزل يافته است. ضمن آنكه ۲/۳ درصد جمعيت معتادان كشور را جوانان زير ۲۰ سال تشكيل ميدهند.
البته براساس نتايج همين تحقيق آغاز سن شروع به مصرف سيگار به عنوان نخستين دروازه اعتياد بين ۱۰ تا ۱۹ سالگي است كه ۶۲ درصد جوانان و نوجوانان را شامل ميشود.
دكتر حميد صرامي تصريح كرد: براساس نتايج ديگر اين تحقيق، ميانگين سن شروع مصرف موادمخدر ۱۵ سالگي است. البته موضوع كاهش سن اعتياد در كشور آن هم به صورت اغراق آميز مورد تأييد كارشناسان نبوده و نيازمند شيوع شناسي و رصد مستمر است.
مديركل فرهنگي و پيشگيري ستاد مبارزه با موادمخدر ضمن بيان علل كاهش سن اعتياد، از افزايش ميزان اعتياد در ميان ازدواج كردهها خبر داد و گفت: تحقيقات ما نشان ميدهد ۶۰ درصد از معتادان متاهلان هستند، اين در حالي است كه در غرب بيشتر مجردان به اعتياد گرايش دارند.
به گفته مديركل فرهنگي و پيشگيري ستاد مبارزه با موادمخدرشيوع باورهاي غلط، اختلالات روان، وجود يك فرد معتاد در خانواده، فقر، گروه دوستان و همسالان و نداشتن مهارتهاي كافي باعث گرايش زنان و دختران نيز به موادمخدر شده است.
دلايل كاهش سن اعتياد
اما به راستي فكر ميكنيد دلايل كاهش سن اعتياد در ايران چيست و چرا طي 10 سال اخير شاهد سير نزولي سن اعتياد در كشور هستيم به گونهاي كه در حال حاضر نوجوانان 15 ساله در معرض آلوده شدن به مواد مخدر هستند؟
دكتر عليرضا بيدخوري روانشناس و مدرس دانشگاه در اين خصوص به دلايل و راهكارهاي جالبي اشاره ميكند و ميگويد: شايد اولين و مهمترين دلايل كاهش سن اعتياد عدم توجه به نيازهاي معنوي نوجوانان است.
وي ميگويد: نوجوانان در كنار نيازهاي مادي نيازمند نيازهاي معنوي نيز هستند كه عدم توجه به تأمين اين نيازها فرد را دچار بحرانهاي روحي ميكند بنابراين خانوادهها و جامعه بايد به نيازهاي معنوي نوجوانان بيش از پيش توجه كنند.
به گفته وي، كاهش نقش نظارتي والدين در خانواده و حضور كمرنگ والدين خصوصاً پدر در محيط خانه به دليل مشغلههاي فراوان نيز يكي ديگر از دلايل گرايش نوجوانان به مواد مخدر است.
بيدخوري اضافه ميكند: در برخي از خانوادهها شاهد هستيم كه والدين به دليل مشغلههاي فراوان كاري و به منظور تأمين مخارج زندگي مجبور هستند ساعتها بيرون از خانه كار كنند كه اين كاهش حضور فيزيكي والدين در منزل باعث ميشود تا خطر بزرگي به نام مواد مخدر نوجوانان را تهديد كند.
وي در اين خصوص بيشتر توضيح ميدهد و ميگويد: برخي از والدين فكر ميكنند تأمين نيازهاي يك نوجوان تنها به نيازهاي مادي وي محدود ميشود درحالي كه نيازهاي معنوي نوجوانان و توجه به نيازهاي روحي آنان نقش بسيار زيادي در پيشگيري از ناهنجاريهاي اجتماعي از جمله اعتياد دارد.
اين روانشناس در ادامه به موضوع آلوده شدن برخي از نوجوانان به سيگار و قليان اشاره ميكند و با هشدار به خانوادهها ميگويد: گاهي اوقات مشاهده ميكنيم كه والدين فرزند نوجوان خود را درحال استعمال سيگار يا قليان مشاهده ميكنند اما حساسيتي از خود نشان نميدهند؛ چراكه سيگار و قليان را اعتياد نميدانند در حالي كه سيگار و قليان دروازه ورود به اعتياد است و در تحقيقات صورت گرفته تقريباً تمامي افراد معتاد ابتدا سيگاري بودند.
اين مدرس دانشگاه به موضوع جالبي اشاره ميكند و با ذكر يك مثال عيني ادامه ميدهد: چندي پيش به يك نوجوان برخورد كردم كه سيگار مصرف ميكرد و پدر وي نيز از اين ماجرا خبر داشت و وقتي موضوع را با اين پدر در ميان گذاشتم ميگفت سيگار كه اعتياد ندارد. الان سيگار و قليان چيز مهمي نيست بايد مواظب باشيم كه معتاد نشود.
بيدخوري با انتقاد از اين نوع نگاه والدين اضافه ميكند: والدين بايد بدانند كه سيگار و قليان دروازه ورود به اعتياد است بنابراين زنگ خطر اعتياد در نوجوان در بيشتر مواقع زماني به صدا درميآيد كه فرد نوجوان سيگار كشيدن را آغاز ميكند.
اين مدرس دانشگاه در ادامه صحبتهاي خود به ديگر دلايل كاهش سن اعتياد در جامعه اشاره ميكند و ميافزايد: دسترسي ساده به مواد مخدر و سهولت در تهيه آن يكي ديگر از دلايل كاهش سن اعتياد به شمار ميرود؛ چراكه يك نوجوان در راه مدرسه، در مهمانيهايي كه با دوستان خود ميرود يا در محيط اطراف خانه ميتواند به سهولت مواد مخدر تهيه كند.
بيدخوري اضافه ميكند: اخيرا شاهد هستيم كه برخي از فروشندگان مواد مخدر براي فروش هرچه بهتر مواد دست به تبليغات و روشهاي جذاب براي به دام انداختن نوجوانان ميزنند كه اين افراد نيز به دليل كمتجربگي و خام بودن به راحتي فريب اين افراد را ميخورند.
اين روانشناس به موضوع مهمي به نام اوقات فراغت و برنامهريزي براي اين موضوع اشاره ميكند و ميگويد: نوجوانان با اوقات فراغت زيادي روبهرو ميشوند و معمولاً بعد از تعطيل شدن مدرسه اوقات فراغت آنها نيز شروع ميشود، بر همين اساس نيازمند برنامهريزي دقيق براي اوقات فراغت اين گروه از جامعه براي پيشگيري از اعتياد هستيم.
وي در بخش ديگري از صحبتهاي خود به ديگر دلايل و ريشههاي كاهش سن اعتياد درجامعه اشاره ميكند و ميافزايد: كمكاري رسانهها، دوستان ناباب، عدم آگاهي بخشي دقيق به نوجوانان، داشتن خانوادههاي بد سرپرست و... از ديگر عوامل تأثيرگذار در كاهش سن اعتياد است.
پدر، مادر ما متهميم
در اين ميان همانگونه كه تأكيد شد والدين نقش مهمي در عدم گرايش فرزندان خود به مواد مخدر دارند. كنترل و نظارت دقيق والدين بر رفتارهاي فرزندان خود و دقت در دوستيابي تا حد بسيار زيادي در جلوگيري از آلوده شدن نوجوانان به مواد مخدر تاثير گذار است.
اهميت نظارت و كنترل والدين بر رفتارهاي فرزندان خود به اين دليل است كه بر اساس تحقيقات صورت گرفته حدود ۷۰ درصد از دانشآموزاني كه شروع به استفاده از مواد مخدر كردهاند، دور از انتظار والدين بوده و آنها باور نميكردند كه فرزندشان آلوده شده باشد.
كارشناسان حوزه اعتياد بر اين باورند كه پايين بودن اعتماد به نفس، عدم پذيرش ارزشهاي سنتي، پرخاشگري، اختلال حواس، افسردگي، روانپريشي، اخراج از مدرسه، نابساماني خانواده، اصرار دوستان، نياز شديد به استقلال فردي و مورد آزار و اذيت قرار گرفتن از دوران كودكي از مهمترين عواملي است كه دانشآموزان را به مصرف مواد مخدر سوق ميدهد.
نگراني از اعتياد نوجوانان زماني بيشتر ميشود كه خبرهايي در خصوص نقش مواد مخدر در مرگ و مير افراد را ميشنويم و در خبرها ميخوانيم اعتياد به مواد مخدر دومين عامل مرگ و مير در كشور است.
در همين ارتباط پورشريفي عضو شوراي مركزي سازمان نظام روانشناسي با بيان اينكه براساس اطلاعات و شواهدي كه وجود دارد مصرف مواد مخدر و روانگردانها وضعيت رو به رشدي دارد و ميزان ابتلا نيز حاكي از كاهش سن اعتياد است، اين دو موضوع را بسيار نگران كننده توصيف كرد.
وي با تأكيد بر اينكه دو موضوع افزايش ميزان مصرف روانگردانها و كاهش سن اعتياد ضرورت توجه و حساسيت خانوادهها را بيشتر ميكند، گفت: گرچه ممكن است والدين از عوارض مصرف مواد مخدر اطلاعاتي داشته باشند اما بايد بدانند مصرف مخدرهايي كه داراي ناخالصي است، بسيار خطرناكتر بوده و حتي فرد قبل از آنكه بخواهد مسير ابتلا را طي كند به مرگهاي زودهنگام دچار ميشود.
پورشريفي هشدار داد: خانوادهها به ويژه والديني كه نوجوان دارند بايد بدانند كه درگير شدن با اعتياد متفاوت از عوارض سوء مصرف مواد مخدر است، از اين رو بايد با حساسيت بيشتري بر رفتار و ترددهاي فرزندان خود با همسالان نظارت و كنترل كنند.
اين استاد دانشگاه افزود: اگر رفتار و ارتباط والدين با نوجوان منجر به ايجاد تنش و رفتارهاي ناپخته و در نتيجه اضطراب نوجوان شود نه تنها پيشگيري از اعتياد رخ نخواهد داد، بلكه ممكن است وضعيت فرد وخيمتر نيز شود، از اين رو والدين بايد اطلاعات دقيق تري در اين رابطه كسب كنند.
پورشريفي تصريح كرد: والدين بايد روشهاي مستقيم و غيرمستقيم كنترل فرزندان و مهارتهاي زندگي و فرزندپروي را بدانند تا با شيوه صحيح با فرزند نوجوان خود برخورد كنند، از اين رو تمام محققان بر اين نكته صحه گذاشتهاند كه افزايش مدت زمان حضور والدين در كنار فرزندان احتمال ابتلا به اعتياد را در آنها كاهش ميدهد.
صحبتهاي اين روانشناس و استاد دانشگاه در حقيقت يك زنگ خطر جدي است. البته به نظر ميرسد اين زنگ خطر از مدتها پيش به صدا در آمده اما گويا برخي مسئولان و متوليان اين حوزه ترجيح ميدهند تا صداي اين زنگ و آژير خطر را نشنوند.
در اين ميان علاوه بر والدين كه مسئول مستقيم تربيت و نظارت بر رفتارهاي فرزندان خود هستند، برخي از نهادها و سازمانها نيز به صورت غيرمستقيم در كاهش سن اعتياد مسئوليت دارند.
آموزش و پرورش، ستاد مبارزه با مواد مخدر، وزارت ورزش و جوانان و... از نهادهايي هستند كه مسئوليت آنها در اين خصوص بيشتر از ديگر سازمانها و نهادها در كشور است. برهمين اساس از همين امروز بايد براي اين موضوع رنج آور يك اقدام عملي و برنامه مدون و دقيق اجرا كرد. قبل از اينكه وضعيت از آنچه كه هست رنج آورتر و بغرنجتر شود.
