با صدور حكم رياست جديد سازمان صدا و سيما بازار نسخهپيچيهاي گوناگون براي اداره اين رسانه گرمتر از گذشته شده است.
اين روزها با صدور حكم رياست محمد سرافراز بر سازمان صدا و سيما از سوي مقام معظم رهبري بازار مصاحبهها و واكنشها نسبت به سمت و سوي آينده اين سازمان گرم تر از هر زمان ديگري شده است و شخصيتهاي سياسي گوناگون با موضعگيريهاي مختلف تلاش ميكنند هر كدام از دريچه نظر كارشناسي، حزبي يا سياسي خود اظهارنظري در اين رابطه داشته باشند.
در اين ميان شخصيتهاي مرتبط با طيف سياسي اصلاحطلب و برخي شخصيتهاي دولتي نيز با ادعاي بحران مقبوليت «صدا و سيما» در سطح جامعه خواستار تجديدنظر كلي در موضعگيريهاي سياسي نسبت به اين جريان هستند.
در ميان دولتيها نيز شخص رئيسجمهور پيش از اين، انتقاداتي از سازمان صدا و سيما را مطرح كرد و در سفر خود به استان اردبيل و در جمع اعضاي شوراي اداري اين شهر با اشاره به ضرورت انعكاس مناسب دستاوردهاي دولت در راديو و تلويزيون گفت: «متأسفانه خدمات دولت براي مردم بيان نميشود و اين بر خلاف تأكيد امام راحل است. امام(ره) همواره تأكيد ميكردند كه دولت بايد خدماتش را به مردم بگويد و خدمات دولت بايد در صدا و سيما به خوبي منعكس شود و رسانهها بايد خدمات دولت را براي مردم تشريح كنند اما درباره اينكه چرا نميگذارند همه خدمات دولت براي مردم تبيين شود، به موقع سخن خواهم گفت.» البته انتقادات اين چنيني رؤساي دولتها از صدا و سيما مسبوق به سابقه است و حتي هاشمي رفسنجاني در دوران دولت سازندگي گاه از عدمانعكاس فعاليتهاي دولت گله داشت.
نگراني براي حزبي شدن صدا و سيماميان تمام اظهارنظرهاي رنگ و وارنگ مصاحبه «محمد هاشمي» رئيس اسبق سازمان صدا و سيما در گفتوگو با يكي از نشريات اصلاحطلب كه شايد تأكيدي بر سخنان برادر بزرگتر باشد از همه جالبتر است. هاشمي در بخشي از مصاحبه خود با تكرار ادعايهاي همفكران خود درباره سقوط اعتماد مردم به صدا و سيما به اين نكته ميرسد كه دليل اين مسئله عدمرعايت فرمايشهاي امام در صدا و سيما و جناحي بودن عملكرد اين سازمان و حتي توهين به مردم دانسته است.
البته هاشمي نيز ابراز اميدواري كرده است كه سرافراز بتواند در دوران مديريت خود تا حدي آن عدماعتماد را جبران كند. پيش از اين نيز رئيس مجمع تشخيص مصلحت نظام نيز چنين انتقاداتي را البته با نثري متفاوت ولي با ماهيتي يكسان بيان كرده بود.
رطب خورده منع رطب نكندبه طور حتم سازمان صدا و سيما مانند هر نهاد ديگري نواقص يا معايبي دارد كه انتقادات سازنده ميتواند سبب رفع آنها شود. اما ضربالمثلي قديمي هست كه ميگويد «رطب خورده منع رطب نكند» و عملكرد محمد هاشمي در زمان رياست سازمان صدا و سيما خود ميتواند نشاندهنده اين نكته باشد كه انتقادات وي تا چه حدي سازنده و از روي خيرخواهي است. دوران رياست محمد هاشمي بر صدا و سيما دوراني خاص است كه يك سر آن در دوران دفاع مقدس قرار دارد و سر ديگر آن در اول دوران سازندگي كه زمان ترميم خرابيها است.
دهه خاص دوران هاشميهادهه 60 و 70دوراني است كه ايران با دو شبكه تلويزيوني روز را شب ميكرد و هنوز ماهوارهها به آسمان ايران نرسيده بود و مردم با سالهاي دور از خانه و اوشين و رنجهايش دلخوش بودند.
در چنين شرايطي طبيعي است كه هيچ رقيبي براي سازمان صدا و سيما باقي نميماند و شبكه ماهوارهاي وجود ندارد تا بتواند مردم را به خود جلب كند. چه اينكه سر و كله اولين ديشهاي ماهوارههاي آنالوگ در سالهاي 73 و 74 برپشت بامهاي مردم پيدا شد.
در چنين شرايطي است كه راديو تلويزيون حتي طاقت يك انتقاد به وضعيت فعلي را ندارد و آن را خلاف سياستهاي توسعه ميداند.
البته انتقاد به دولت سازندگي پس از دوران رياست محمد هاشمي بر سازمان صداوسيما نيز چندان مقدور نبود و نمونه آنكه كار به جايي رسيد كه برنامه طنز عروسكي كه درونمايهاش شوخي با برخي وزرا و مسئولان و انتقاد ملايم از برخي مسائل بود به خاطر اعتراض برخي دولتمردان به تعطيلي كشيده شد. در حالي كه اين برنامه براي پرهيز از شائبه با رئيس وقت صدا و سيما هم شوخي ميكرد.
صحبتهاي سيد احمد آقا خلاف توسعه استعلي لاريجاني رئيس بعدي سازمان صدا و سيما در خاطرات خود به اين نكته اشاره ميكند كه پس از به وجود آمدن فضاي گراني در اقتصاد كشور كه دامن طبقات مستضعف كشور را دربر گرفت، سيداحمد خميني فرزند مرحوم امام راحل انتقادات سختي را متوجه سياستهاي دولت ميكند.
لاريجاني در خاطرات روز يكشنبه دهم مهرماه به اين نكته اشاره ميكند و مينويسد: عصر در جلسه هيئت دولت شركت كردم. موضعگيريهاي اخير عليه سياستهاي دولت، موجب نگراني وزرا شده است. آيتالله جنتي در خطبههاي نماز جمعه از گرانيها ابراز نگراني كرده و گفته بودند بايد با اين مسئله مبارزه جدي شود. ظاهراً آيتالله مشكيني هم گفتهاند گراني يك جو كاذب نيست؛ يك واقعيت است و مردم بيشتر از آنكه از كمبودها شكايت كنند، از بيعدالتي ناراحت هستند. اين مطالب در كنار سخنان منتشره از حجتالاسلام والمسلمين حاج سيداحمدآقا خميني، واكنشهايي در دولت داشت. آنها احساس ميكردند اين فضا مانع توسعه كشور ميشود. حال سؤال اينجاست كه آيا در اين فضا ميتوان انتظار نقاديهاي جديتر را نسبت به عملكرد دولت داشت. جالب آنجاست كه تيغ سانسور صدا و سيما به مسائل بنياديتري ميرسد.
آقايهاشمي صدا و سيماي شما بوق مفلوكي بيش نيستهمراهان سيد مرتضي آويني سيد شهيدان اهل قلم رفتار صدا و سيما را با وي به طور حتم به ياد دارند كه چگونه روايت فتح قرباني عامل توسعه ميشد.
«يوسفعلي ميرشكاك» كه از جمله همراهان آويني در اين دوره بود با ذكر اين مسئله ميگويد: «مسئولان صدا و سيما در آن زمان بارها مرتضي را از ساختن و پيگيري ساخت روايت فتح بر حذر ميداشتند. براي نمونه محمدهاشمي رئيس وقت صدا و سيما به سيد گفته بود كه اكنون دوره سازندگي است، چرا جنگ را فراموش نميكني؟ مرتضي هم پاسخ داده بود كه امر حضرت آقا است و بايد اين برنامهها را ادامه بدهم. اين حرف البته با پاسخ بيادبانه هاشمي نسبت به شأن و جايگاه رهبري مواجه شده بود كه نقلش در اين نوشته صحيح نيست.»
در اين ميان حتي بودجه روايت فتح نيز از سوي صدا و سيما قطع ميشود و پس از نامه دست اندركاران آن مجموعه به رهبري است كه با مساعدت ايشان امكان ادامه كار از سوي گروه روايت فتح امكانپذير ميشود. البته ليست كارشكنيهاي صدا و سيما در دوران هاشمي به اين مسئله محدود نميشود و كار به مصادره مستند خنجر و شقايق نيز ميكشد كه البته همان نيز عملاً خط پاياني بر فعاليت محمد هاشمي ميكشد.
ماجرا از اين قرار بود كه كارهايي كه در واحد تلويزيوني حوزه شروع شد، به طور رايگان براي پخش به تلويزيون ميرفت و محمد هاشمي موضع نشان ميداد و كارهايي كه به نظرش بد ميرسيد، برميگرداند. محمدعلي زم (رياست وقت حوزه هنري) براي پخش مجموعه «خنجر و شقايق» با صدا و سيما مكاتبه ميكند اما تلويزيون اين برنامه را پخش نميكند. از آنجا كه پاسخهاي منفي حوزه هنري حديث مكرر شده بود، آقاي زم كوتاه نميآيد و نامهاي به دفتر رهبري مينويسد و به اين رفتار تلويزيون اعتراض ميكند.
در نهايت اين مستند با مصادره نام سازندگان اصلي آن از تلويزيون پخش ميشود و اين رفتار به مقاله آويني در كيهان منجر ميشود كه صدا و سيماي محمد هاشمي را يك «بوق مفلوك» ذكر ميكند.
صدا و سيماي غير حزبي ليست شاهكارهاي دوران رياست محمد هاشمي تنها به اين ليست كوتاه باز نميگردد و در صورت امكان اين ليست دنبالهدارتر هم خواهد شد. اما سؤال اصلي اينجا است كه با چنين كارنامهاي كه تركش آن حتي به سيد مرتضي هم خورده است، ميتوان صحبتي از ضرورت گسترش فضاي انتقاد و حزبي نشدن كرد.
