سرگئي كريلوف، جوان 26 ساله روسي به قول كشندهاي كه داده بود، جامه عمل پوشاند و در برابر ديدگان صدها كاربر اسكايپ و به صورت آنلاين، خود را حلقآويز كرد. دهها نفر در روز موعود، به آدرس اعلام شده در آگهي پيوستند. به گزارش العربيه، برخي از سرگئي خواستند عجله كند چراكه وقتي براي هدر دادن ندارند. پس از آن براي آخرين بار جوان 26 ساله به «اسكايپي»ها نگاهي انداخت، صندلي را با پاي خود دور كرد و خود را حلق آويز كرد.
اين خبر شايد براي چندساعت و نهايتاً چند روز خبري جذاب و پرمخاطب به نظر آيد اما فراتر از اين جذابيت ظاهري، چگونگي رخداد اين ماجراست كه واكاوي آن را ضروري مينمايد.
شايد زماني كه مارشال مك لوهان، در سال 1968 «دهكده جهاني» را در كتاب جنگ و صلح خود به تحرير در ميآورد، به اندازه كاربران امروزين شبكههاي اجتماعي نميتوانست تجربه نزديك و لحظه به لحظه استفاده از اين شبكهها را لمس كند اما صادقانه بايد اعتراف كرد كه قدرت پيشبيني تصورات او از آينده فوقالعاده بوده است. به جرئت ميتوان گفت مخاطبان كوچك و پراكنده جهان امروز در كشاكش تحولات شبكههاي اجتماعي جديد، فرصتي يافتهاند تا ضمن ابراز وجود، آرا و عقايد خود را به واسطه همين رسانههاي كوچك به اشتراك بگذارند. از اين رو ميتوان تقويت حس اعتمادبهنفس را يكي از مولفههاي مثبت اين شبكهها قلمداد كرد به ويژه براي كاربراني كه تا پيش از اين فرصت محدودتري براي جلوهگري اجتماعي داشتهاند. اين كاربران توانستهاند ضمن ارتباط با همراهاني از اقصي نقاط اين دهكده جهاني، علايق، سلايق و افكار خود را به اشتراك بگذارند و به واسطه آمار دوستداران خود يا همان كساني كه روزانه آنها را Like ميكنند، بر دامنه وسعت و شهرت خود بيفزايند.
شبكههايي مانند فيس بوك، اسكايپ، لاين، اينستاگرام، تانگو و... كه اين روزها به فراخور سرعت پيشرفت تكنولوژيكي، ابعاد تكثر و تنوع گستردهتري نيز پيدا ميكنند، به مرور رقبايي هرچند ناهمسنگ در برابر رسانههاي انحصاري بزرگي ميشوند كه عرصه ورودي و توليد محتواي آنها بسيار دشوار است.
اما نكته سؤال برانگيز ماجرا اينجاست كه چرا كاربراني هرچند كم تعداد مانند جوان روس 26 ساله مايل هستند كه لحظات ناخوشايند خود مانند خودكشي را نيز در شبكههايي چون اسكايپ ثبت كنند؟آيا به دست آوردن شهرتي هرچند كاذب نقطه عطف اين ماجرا نيست؟گمشده واقعي انسان به اصطلاح پيشرفته جهان امروز چيست؟ چند درصد از انبوه دوستان و همراهان ما در شبكههاي مجازي، خلأ تنهايي انسان معاصر را پر ميكنند؟
به نظر ميرسد فرياد نسل درهم فشرده جهان امروز، فريادي براي ديده شدن و ابراز وجود است... فريادي كه به رغم همصدايي گروههاي زيرمجموعه در شبكههاي مجازي، تنها ارمغانش انزوا و تنهايي است. يك همراهي مجازي شبيه يك خواب، يك رؤيا كه ابعاد واقعياش بسيار كمرنگ است... درست است كه نقطه قوت همين شبكهها تعاملي بودن آنهاست اما به قول ديويد رايزمن، نظريهپرداز امريكايي «انبوه تنها» فرزند ناخلف تحول جوامع است. اجتماعات مجازي، به دليل داشتن ويژگيهايي چون زودگذر بودن، مبتني بودن بر عدم تعهد و مسئوليت و فراهم كردن زمينهاي براي نابودي روابط جمعي «واقعي» فاقد توان لازم براي احياي حوزه عمومي هستند.
شايد اين ديدگاه كمي بدبينانه باشد اما واقعيت اين است كه خودكشي آنلاين اين جوان روسي، حامل پيامهاي مهمي بوده كه پررنگترين آنها به نظر ميرسد اين پيام است: لطفاً به من توجه كنيد! نظر شما چيست؟
*كارشناس ارشد علوم ارتباطات اجتماعي
