افشاگريهاي ادوارد اسنودن به طور عمده دستگاه اطلاعاتي امريكا و به خصوص آژانس امنيت ملي(NSA) اين كشور را هدف گرفته و باعث ايجاد دردسرهايي براي باراك اوباما، رئيسجمهور امريكا شده است. اوباما بعد از اين افشاگريها و دامنه وسيع فشارهايي كه به دليل آن به وجود آمده بود چاره كار را در محدود كردن دامنه عمليات مأموران اطلاعاتي خود ديد و به همين جهت بود كه در فوريه رئيس آژانس امنيت ملي را تغيير داد و در جولاي قانون محدود كردن دامنه عمليات اين آژانس را امضا كرد. اين اقدامات اوباما تا اندازهاي مربوط ميشد به چالشي كه بين امريكا و متحدان قديمي آن ايجاد شده بود زيرا موردي مثل جاسوسي از مكالمات تلفني آنگلا مركل، صدر اعظم آلمان چيزي نبود كه بتوان به راحتي از آن گذشت و رئيسجمهور امريكا بايد براي آرام كردن يكي از مهمترين متحدان اروپايي خود كاري ميكرد. با وجود اين، بازار گرم افشاگري همچنان ادامه داشت و حتي با اخراج يك كارمند ارشد سازمان سيا از برلين داغتر نيز شد. حالا معلوم شده كه اين متحد اروپايي هم دست كمي از طرف امريكايي نداشته و حداقل در مواردي مرتكب جاسوسبازي از امريكاييها و ديگر متحدان خود شده است.
جاسوسي دو يا چند سويه
تيم فوتبال آلمان در راه رسيدن به قهرماني جام جهاني بود كه خبرهايي مربوط به جاسوسي امريكاييها در آلمان و از مقامات اين كشور واكنشهاي تندي را در برلين ايجاد كرد. مسئله در مورد جذب مأموران آلماني توسط سازمان سيا بود تا براي اهداف اطلاعاتي امريكا در آلمان جاسوسي كرده و اطلاعات محرمانه آلمان را در اختيار اين سازمان قرار دهند. دستگاه اطلاعاتي آلمان موفق شده بود كارمنداني از سازمان اطلاعات برون مرزي بخش سياسي وزارت دفاع آلمان را شناسايي و دستگير كند كه گفته ميشود در ازاي دريافت پول حاضر شده بودند مدارك محرمانه به سيا بدهند. ولفگانگ شويبله، وزير دارايي آلمان، از متحدان قديمي مركل است كه نتوانست نسبت به سوءاستفاده كارمندان كشور خود توسط سازمان سيا ساكت بماند و در يك برنامه تلويزيوني در مورد جاسوسي امريكا از آلمان گفت:«اين خيلي مزخرف است و درباره اين همه حماقت فقط بايد گريه كرد. به همين دليل است كه خاطر صدراعظم هم در مورد اين مسئله مكدر است. آلمان بدون همكاري سازمانهاي اطلاعاتي امريكا نميتوانست خيلي از تهديدهاي تروريستي را خنثي كند ولي اين به آن معنا نيست كه امريكاييها حق دارند افراد درجه سوم ما را جذب كنند.» اين گفته نهايت خشم جريان راستگراي سنتي آلمان را نشان داد اما خشم جريان سوسياليست و متحدانش با آن تلقي سنتي نسبت به احتياط در روابط با امريكا، چيزي بود كه انتظار آن ميرفت و طبيعي بود. امريكاييها در آن موقع بيشتر سكوت كردند تا آن كه با واكنش نسبت به اخراج مقام اطلاعاتي خود از برلين وضعيت را بدتر از اين كنند اما الان و با معلوم شدن جاسوسي آلمانها از وزراي خارجه سابق و فعلي امريكا، آنها ميتوانند نفس راحتي بكشند و حتي زبان گلايه خود را به روي متحدان آلماني باز كنند.
روزنامه آلماني زوددويچه و برخي شبكههاي خبري حداقل يك مورد جاسوسي از مكالمه تلفني هيلاري كلينتون توسط سازمان اطلاعاتي آلمان دادهاند آن هم موقعي كه كلينتون وزير خارجه امريكا بود. محافل آلماني در برابر اين خبر سعي كردند جاسوسي از وزير خارجه سابقامريكا را كم اهميت جلوه دهند و آن را موردي و تصادفي توصيف كردهاند اما با افشاي جاسوسي از مكالمات تلفني جان كري، وزير خارجه فعلي امريكا و مقامات تركيه ديگر نميتوان ادعاي اين محافل را چندان قابل قبول دانست.
طبيعي است كه آنكارا چندان از اين امر راضي نباشد و به همين جهت بود كه احمد داوداغلو، وزير امور خارجه تركيه با فرانك اشتاين ماير، وزير امور خارجه آلمان تماس تلفني داشت تا ضمن انتقاد از جاسوسي مسئولان كشورش توسط آلمانها از او توضيحاتي در اين مورد بخواهد. اشتاين ماير وعده شفافسازي به همتاي ترك خود داد اما به نظر ميرسد كه اين تماسها بيشتر براي توجيه اذهان عمومي و جلوگيري از تنش در روابط باشد تا آن كه شفافسازي يا مسئوليتپذيري در كار باشد.
جاسوسي و بياعتمادي
هيئت عاليرتبهاي از آلمان بعد از افشاي مكالمه تلفني مركل به واشنگتن رفت تا در گفتوگو با طرف امريكايي از چند و چون ماجرا بيشتر سر دربياورد و اينكه معلوم شود امريكاييها در مورد رفتارشان چه ميخواهند كنند. امريكاييها در آن موقع وعدههايي مبني بر تغيير رويه خود دادند اما هم آنها و هم اعضاي هيئت آلماني ميدانستند كه اين بيشتر وعده است چنانكه دستگيريهاي بعدي هم تأييدي بر اين امر بود.
در واقع، اخراج مأمور ارشد سيا از برلين تا اندازهاي به دليل نارضايتي برلين از نوع رفتار واشنگتن و عدم اجراي وعدههايش هم بود. با افشاي شنود مكالمات وزراي خارجه امريكا و مقامات ترك از سوي آلمان پديدهاي در رفتار حاكمان غربي آشكار ميشود كه دلالت بر بياعتمادي آنها حتي نسبت به متحدان خود است. جاسوسي از 35 رهبر كشورها توسط امريكاييها نشانه آشكاري از اين بياعتمادي گذشته است.
اين پديده بر خلاف عرف سياسي در عرصه بينالملل و پيمانها و معاهدات است كه به نظر ميرسد ديگر به عنوان امري عادي تلقي شده و حتي در رسانهها از آن به عنوان يك وظيفه ياد ميشود.
روزنامه امريكايي وال استريت ژورنال بعد از رسوايي جاسوسي از مركل به روابط آلمان با كشورهاي جهان و به خصوص ايران اشاره كرد كه به دليل اين روابط ديگر براي امريكا غيرمعقول است از مقامات آلماني جاسوسي نكند! اين نوع دفاع و توجيه جاسوسي از يك متحد نزديك تنها در پروپاگانداي رسانهاي امكانپذير است وگرنه به عنوان رفتار معقول سياسي قابل توجيه نيست. به هر جهت، افشاگريهاي گذشته و اخير همگي پرده از واقعيت در روابط ميان متحدان غربي برداشته و نشان ميدهد كه آنها با وجود تظاهر به روابط دوستانه و نزديك خود، اصل را بر بياعتمادي به يكديگر ميدانند و به طور پنهاني و با تطميع مأموران يكديگر به دنبال يافتن راه نفوذ به اطلاعات طرف مقابل هستند.
