«بحران» يكي از شاخصترين آثار مستند درباره وقايع ايران در سالهاي پس از انقلاب و ماجراهاي پشت پرده گروگانگيري، تحريكات و توطئههاي شيطان بزرگ عليه انقلاب اسلامي ايران است كه در اواخر سال 1982 در امريكا چاپ شد و از پرفروشترين كتابهاي سال گذشته در امريكا به شمار ميآيد.
«هاميلتون جوردن» نويسنده اين كتاب كه در سمت رياست ستاد كاخ سفيد نزديكترين مشاور و محرم اسرار كارتر بود و از تمامي ماجراهاي پشت پرده كاخسفيد اطلاع داشت، در مسائل مربوط به ايران مأموريتهاي محرمانه متعددي از طرف كارتر انجام داد كه تمامي آنها را ضمن يادداشتهاي روزانهاش در اين كتاب منعكس كرده و بسياري از مطالب كتاب روايات دست اولي است كه فقط شخص نويسنده از آن اطلاع داشته است. نويسنده چون از محارم كارتر بود و در تمامي تصميمات سطح بالاي كاخ سفيد مشاركت داشت ضمن اين يادداشتها مطالبي را فاش ميكند كه معمولاً از اسرار دولتي به شمار ميآيد و ارزش و اهميت كتاب و جنجالي كه پس از انتشار آن در امريكا برپا شد بيشتر به اين دليل بوده است. اهميت اين كتاب از نظر ما افشاي بسياري از جريانات پشت پرده و ارتباطات عناصر مرموزي چون قطبزاده با امريكاييهاست كه در اوج بحران گروگانگيري ملاقاتهاي محرمانهاي با نويسنده كتاب انجام داد و هاميلتون جوردن ضمن شرح جريان اين ملاقاتها از افشاي نام وي در متن كتاب خودداري ميكند ولي پس از اعدام قطبزاده كه ديگر مخفي نگه داشتن اين راز سودي نداشت، آن را در يك مصاحبه تلويزيوني فاش كرد. هاميلتون جوردن آخرين مقام رسمي امريكايي است كه با شاه در تماس بود و در روزهاي واپسين عمرش با وي ملاقات كرد. قسمتي از كتاب به شرح احوال شاه در روزهاي تبعيد و دربهدري اختصاص يافت كه در جاي خود خواندني و عبرتآموز است.
بخش مهمي از يادداشتهاي روزانه جوردن به داستان گروگانگيري و ماجراهاي پشت پرده آن مربوط ميشود كه خود نمايانگر درماندگي و بيچارگي امريكا در اين ماجراست. ضمن مطالعه يادداشتهاي روزانه جوردن درمييافت كه گروگانگيري چه به روز كارتر و هيئت حاكمه امريكا آورد و چگونه به اعتراف نويسنده كه خود سرپرست برنامه مبارزه انتخاباتي كارتر بود، سرانجام سرنوشت مبارزات انتخاباتي امريكا را تعيين كرده است.
هاميلتون جوردن براي نوشتن اين كتاب به خاطرات و اطلاعات شخصي خود اكتفا نكرد و قبل از تنظيم مطالب كتاب با قريب 90 نفر از كساني كه به نحوي از انحا در جريان مسائل مربوط به ايران بودند ملاقات و مصاحبه كرد كه صورت اسامي آنها در مقدمه خود نويسنده آمده است. با اينكه جوردن سعي كرده است چنين وانمود كند قصد وي از نوشتن اين كتاب وقايعنگاري و روشن كردن زواياي تاريك يك دوره بحراني تاريخ امريكاست، مسائل را از ديد يك امريكايي بررسي ميكند و كم و بيش قصد تبرئه رئيس خود كارتر را در كل اين ماجرا دارد ولي در لابهلاي همين مطالب ميتوان به حماقت و كجانديشيهاي امريكاييها و شخص كارتر در برخورد با مسائل ايران پي برد.
با اينكه خوانندگان ضمن مطالعه كتاب خود متوجه بعضي مطالب غرضآلود نويسنده ميشوند تذكر چند مورد ضروري به نظر ميرسد:
1ـ در اشاره به حكومت بازرگان و اميدهايي كه امريكاييها به ايشان بسته بودند، هاميلتون جوردن ادعا ميكند امام خميني در پاريس وعده داده بودند پس از استقرار جمهوري اسلامي به قم خواهند رفت و به رهبري روحاني ملت خود اكتفا خواهند كرد، در حالي كه اين مطلب واقعيت ندارد و امام همواره بر لزوم دخالت روحانيت در سياست تأكيد كردهاند.
2ـ نويسنده در موارد متعددي سعي ميكند به اعتقادات مذهبي كارتر تكيه و او را مردي باخدا و بشردوست معرفي كند، در حالي كه اعمال كارتر در دوران چهار ساله زمامدارياش چهره كريه وي را به جهانيان نشان داد و ثابت كرد ادعاهاي او درباره طرفداري از حقوق بشر فريبي بيش نبود.
3ـ در ماجراي طبس، تجاوز امريكا در پوشش عمليات نجات براي رهايي عدهاي بيگناه معرفي شد، در حالي كه اگر اين نقشه تا آخر عملي ميشد نه فقط گروگانها نجات نمييافتند بلكه جان صدها و هزاران انسان بيگناه ديگر هم به خطر ميافتاد و كارتر براي حفظ موقعيت خود و نه نجات گروگانها آن طور كه جوردن ادعا ميكند آماده ارتكاب چنين جنايتي شده بود.
4ـ در اشاره به وسايل ارتباط جمعي و روزنامههاي امريكا و اروپا جوردن سعي ميكند آنها را مستقل و آزاد معرفي كند، در حالي كه چنين نيست و مطبوعات و وسايل ارتباط جمعي در غرب بهخصوص امريكا كاملاً وابسته و اكثراً در اختيار صهيونيستهاست.
