پس از افشاي روشهاي غيرانساني سيا، كميته ويژهاي از سوي سنا مأمور بررسي جامع اين مسئله و روشن ساختن ابعاد مختلف آن شد. اين كميته ويژه، صدها هزار صفحه از اسناد سيا را براي تهيه گزارش مورد بررسي قرار داد. تحقيقات اين كميته نظارتي درباره شكنجه و بدرفتاري با متهمان به شركت در عمليات تروريستي در دوران جورج دبليو بوش چهار سال به طول انجاميد و در حدود ۴۰ميليون دلار هزينه در بر داشت. ماحصل اين تحقيقات ارائه يك گزارش 6300 صفحهاي است. با اين همه اين گزارش به دليل مخالفت جان برنان، رئيس سيا تاكنون منتشر نشده است. رئيس سيا ايراداتي به محتواي اين گزارش را وارد دانسته است. اين در حالي است كه با مشخص شدن محتواي بخشهايي از اين گزارش اكنون آشكار شده كه سيا، كنگره و مردم اين كشور را درباره روشهاي بازجويي خود فريب داده است. در اين گزارش، «سيا» به استفاده از برخي روشهاي «بيرحمانه» عليه مظنونان اقدامات تروريستي متهم شده است. كميته ويژه سناي امريكا دراين گزارش نتيجهگيري كرده كه سيا با كماهميت جلوه دادن شدت بازجوييهايش و مبالغه در اطلاعات جمعآوري شده در جلسات بازجويي، كنگره و مردم امريكا را فريب داده است. اين گزارش، بيرحميهاي صورت گرفته در بازجوييهاي سيا را تشريح كرده است، بازجوييهايي كه اطلاعات عملي چنداني از آنها فراتر از آنچيزي كه پيش از اين از زندانيان قبل از قرار گرفتن آنها در معرض روشهاي بازجويي بحثبرانگيز بهدست آمده، حاصل نشده است. همچنين موارد آزار و اذيت زندانيان در شبكه گسترده زندانهاي مخفي كه مظنونان تروريسم به آنها انتقال يافته و بازجويي ميشدهاند، مورد اشاره قرار گرفته است. اين گزارش تحقيقي نشان ميدهد كه بازجويان سيا براي اعترافگيري از زندانيان مظنون به همكاري با گروههاي تروريستي، از شيوههاي مختلف شكنجه استفاده كردهاند. يكي از جنجاليترين اين شيوهها، ايجاد حالت غرق مصنوعي براي زندانيان است. قراردادن آنان در معرض سرما و گرماي طاقتفرسا، تحقيرهاي جنسي، رويارويي با سگهاي تهاجمي، تحميل بيخوابيهاي طولاني و توهين به مقدسات، از ديگر موارد اعلام شده در اين گزارش است. مقامات سيا حتي پس از آنكه بازجويان قانع ميشدند كه زندانيان اطلاعات ديگري براي ارائه كردن ندارند، دستور ميدادند روشهاي بازجويي خشن ادامه پيدا كند. پروندهها نشان ميدهد دستيابي سيا به اطلاعات كليدي عليه القاعده از جمله اطلاعاتي كه به كشته شدن «اسامه بنلادن» سركرده القاعده در سال 2011 منجر شد، ارتباط چنداني با اين روشهاي بازجويي نداشته است. در اين گزارش تصريح شده كه چنين روشهايي براي به دست آوردن اطلاعات معتبر درباره حملات تروريستي بيفايده بوده است. گزارش تهيه شده مربوط به اقدامات سازمان اطلاعات مركزي امريكا در زمان رياست جمهوري جورج دبليو بوش است. گفتني است ديان فاينستاين، رئيس كميته ويژه تحقيق از سيا از حزب دموكرات امريكا پيشتر از روشهايي از شكنجه همانند «غرق مصنوعي» به عنوان اشتباهي سهمگين ياد كرده است. اين در حالي است كه مايكل هايدن رئيس سابق سيا از او به دليل اظهاراتش درباره شيوههاي شكنجه سازمان سيا به شدت انتقاد كرد. وي در اين باره تصريح كرد كه «ديان فاينستاين»، درباره تكنيكهاي شكنجه در سيا بيش از حد عاطفي بوده است. هايدن تصريح كرد، ابراز چنين احساساتي از سوي فاينستاين نشان ميدهد گزارش سنا نميتواند بيطرف باشد.
موافقت با انتشار گزارش
با وجود فشارها از سوي سيا و نيز برخي مقامات دولت امريكا براي منتشر نشدن نتايج مندرج در گزارش كميته ويژه، چندي قبل، كميته اطلاعاتي سناي امريكا به انتشار بخشهايي از گزارشي محرمانه درباره روشهاي بازجويي و اعترافگيري سيا رأي داد. بدين ترتيب سيا با تصميم كميته اطلاعاتي سنا مبني بر افشاي گزارش تحقيق از بازجوييهاي خشن، به شدت در نزد افكار عمومي تحت فشار قرار دارد. ديان فاينستاين، رئيس كميته اطلاعاتي سناي امريكا پنجشنبه 15 فروردين اعلام كرد 11 سناتور در مقابل سه سناتور با انتشار خلاصهاي از يافتههاي بازجوييهاي صورت گرفته از سوي سيا در دوران رياستجمهوري جورج دبليو بوش، موافقت كردند. گفته ميشود اين خلاصه گزارش حدود 500 صفحه خواهد بود. رئيس كميته اطلاعاتي سناي امريكا تأكيد كرد بررسي روشهاي شكنجه سازمان سيا، نمايندگان سنا را بهتزده كرده است. وي تصريح كرد بررسي روشهاي شكنجه سازمان سيا لزوم نظارت بر فعاليتهاي سازمانهاي اطلاعاتي را مشخص كرده است. سيا برخي از نتيجهگيريهاي اين گزارش را نپذيرفته و در مقابل فشار چند عضو سنا براي انتشار اين گزارش مقاومت كرده بود. اين گزارش همچنين بين سناي امريكا و سازمان سيا شكاف و اختلاف ايجاد كرده است. مقامات دولت امريكا در خصوص اين گزارش سكوت كردهاند. نسخه اصلي و كامل اين گزارش محرمانه باقي خواهد ماند و انتظار ميرود انتشار نسخهاي از آن پس از حذف برخي بخشهاي مرتبط با امنيت ملي امريكا، هفتهها به طول انجامد. اين در حالي است كه سازمان اطلاعات مركزي امريكا چندي قبل متهم شد كه در پي جاسوسي درباره محتواي اين گزارش براي اطلاع از چند و چون آن بوده است. در اين باره روزنامه نيويورك تايمز در اوايل مارس2014 نوشت كه سازمان اطلاعات مركزي امريكا، متهم به كنترل و نظارت بر كار كارمندان هيئتي از سناتورهاي امريكايي شده است كه وظيفهشان نظارت بر سيا بوده است. سازمان اطلاعات مركزي امريكا براي اطلاع از اين موضوع كه چه مواردي و اطلاعاتي از روند بازجويي زندانيان در دسترس سناتورها قرار دارد، اقدام به كنترل اطلاعات افراد اين هيئت كرده است.
ديك چني متهم رديف اول
دومين مقام ارشد دولت امريكا در زمان رئيسجمهوري قبلي اين كشور به طراحي بازجوييهاي خشن در سازمان اطلاعات مركزي امريكا متهم شده و نانسي پلوسي بلندپايهترين مقام دموكرات در مجلس نمايندگان تحت كنترل جمهوريخواهان تلاش كرد مسئوليت رسوايي شكنجه در سيا را به دولت قبلي به ويژه شخص معاون رئيسجمهوري وقت نسبت دهد. رهبر اقليت دموكرات مجلس نمايندگان امريكا در اين باره اظهار داشت كه در دولت جورج دبليو بوش، توصيههاي ديك چني، معاون رئيسجمهوري براي اجراي بازجوييهاي خشن از جمله اعمال شكنجه عليه مظنونين تروريستي از سوي سيا به اجرا گذاشته شد. همچنين شواهد مستندي وجود دارد كه نشان ميدهد شيوههاي خشن بازجوييها از سوي عاليترين مقامات اجرايي دولت وقت امريكا مورد تأييد قرار گرفته، از جمله گفته ميشود، ديك چني كه درماههاي بعد ازحادثه 11 سپتامبر سال 2001، هدايتكننده اصلي سياستهاي امنيتي و ضد تروريستي امريكا بود، به طور مشخص، دستورالعملهايي را براي سازمانهاي جامعه اطلاعاتي امريكا از جمله سيا صادر كرد. وي در آن زمان گفت كه براي مقابله با تهديدات تروريستي و تأمين امنيت شهروندان ميتوان حتي به درون تاريكي نيز رفت. اشاره چني به انجام اعمالي بود كه با معيارهاي اخلاقي، عرفي و قانوني مغايرت داشت، با اين حال براي مقابله با تروريستها مفيد قلمداد ميشد.
جمع بندي
دولت امريكا بعد از حادثه 11 سپتامبر، جنگ جهاني عليه تروريسم را به راه انداخت و قانون ميهنپرستي را به تصويب رساند؛ زندان گوانتانامو را تأسيس كرد، از اعمال مقررات بينالمللي در مورد اسراي جنگ افغانستان سر باز زد، عراق را بدون كسب مجوز از شوراي امنيت سازمان ملل به اشغال درآورد، شكنجههاي هولناكي را در زندانهايي مانند گونتانامو، ابوغريب و بگرام به كار گرفت، زندانهاي مخفي در سراسر جهان به راه انداخت، پروازهاي سياه يعني پروازهاي مخفيانه سيا در اقصي نقاط جهان براي انتقال متهمان تروريستي را سازماندهي كرد و بدون توجه به حاكميت ملي كشورها، افراد گوناگوني را در گوشه و كنار جهان ربود. انجام چنين اقداماتي بدون اطلاع و موافقت عاليترين مقامهاي اجرايي دولت وقت امريكا امكانپذير نبود. اين در حالي است كه جهتگيريهاي دولت كنوني امريكا نيز با آنچه چني و يارانش بر سياستهاي امنيتي كاخ سفيد اعمال كردند، تعارض آشكاري ندارد. هنوز در زندان گوانتامامو زندانيان قابلتوجهي زنداني هستند، آژانس امنيت ملي مشغول جاسوسيهاي گسترده در سرتاسر جهان است و پهپادهاي امريكايي، غير نظاميان را در كشورهاي مختلف مانند پاكستان، افغانستان، يمن و سومالي كشتار ميكنند. در چنين اوضاع و احوالي هرچند افشاي برخي مفاد گزارش سناي امريكا درباره اقدامات ضدبشري سيا ميتواند چهره واقعي امريكا را كه ادعاي حمايت و صيانت از حقوق بشر را در دنيا دارد افشا نمايد، با اين حال چنين افشاگريهايي ظلمي را كه بر قربانيان نقض حقوق بشر از سوي دولت امريكا رفته است برطرف نخواهد كرد. واقعيت اين است كه شمار بسيار زيادي از اتباع كشورهايي كه مورد تهاجم امريكا قرار گرفتند به اسارت سازمان سيا درآمده و در زندانهاي مخفي در اقصي نقاط جهان مورد شكنجه و آزار قرار گرفتند. فعالان حقوق بشر و گروههاي حامي حقوق شهروندي در اروپا و امريكا همواره اعلام كردهاند، نگه داشتن و شكنجه مظنونين در زندانهاي مخفي سيا بر خلاف موازين حقوق بشري و قوانين بينالمللي بوده ولي سناتورهاي امريكايي ادعا ميكنند كه با انتشار اين گزارش در صدد اصلاح و تغيير رويههاي موجود در سيا به ويژه در زمينه شيوههاي بازجويي از متهمان هستند، با اين حال موضع منتقدانه سيا نشان ميدهد كه مقامات ارشد اين سازمان نه فقط مخالف تهيه اين گزارش و انتشار آن هستند، بلكه تمايل چنداني نيز درباره تغيير رويههاي موجود ندارند.
