پس از ماهها پيشبيني، سرانجام انتظارات به پايان رسيد و «سلاح گاز» به عنوان اصليترين اهرم مسكو براي فشار به بروكسل و اتحاديه اروپا از سوي كرملين به كار گرفته شد.
پس از بارش باران تحريم از سوي غرب عليه روسيه، روسها اعلام كردند اقدامات تلافيجويانهاي را در دستور كار قرار ميدهند كه نگرانيهاي غرب در عرصه انرژي به اوج خود رسيد اما امريكاييها به تأسي از گذشته و پشتيباني همهجانبه نفتي در طول جنگ جهاني اول به اروپا اطمينان دادند تأمين نفت و گاز آنها از سوي اين كشور و همپيمانان آن تضمين شده است تا از شدت هجمهها عليه روسيه كاسته نشود. گازپرون بزرگترين غول گازي جهان كه ولاديمير پوتين و الكساندر مدودف را در رأس بزرگترين سهامداران خود ميبيند بلافاصله وارد عمل شد و تهديداتش را عليه اروپا همانطور كه انتظار ميرفت رسماً اعلام كرد.
در اين ميان، تغيير ريل اروپا براي تأمين نفت و گاز خود از منابع ديگر بينتيجه مانده است؛ مهمترين منابع براي قاره سبز و كشورهاي صنعتياش كشورهايي همچون ليبي، الجزاير و امريكا هستند كه ليبي به دليل ناآراميهاي متداوم و متواتر خود با مشكلات بسياري مواجه است و كنترل تأسيسات نفتي در دستان نيروهاي قبيلهاي و شورشي است.
الجزاير نيز با توليد نفت زير يك ميليون بشكهاي و تعهد به مشتريان الانجي خود، نميتواند نيازهاي اروپا را تأمين كند؛ امريكا به عنوان هدف بعدي تأمين انرژي قول مساعدي براي صادرات گاز مايع به اروپا داده است اما ميزان آن به حدي نيست كه صنعتگران قاره سبز بتوانند به آن دلخوش كنند.
ده سال پيش مطالعه پروژه خط لوله ناباكو به پايان رسيد كه در صورت اجرايي شدن آن، گاز اروپا از روسيه استقلال مييافت اما تهديدات بيشمار روسيه عليه كشورهاي حوزه درياي خزر باعث شد اين پروژه درگير مسائل سياسي شده و به نتيجه نرسد؛ بر اساس برنامهريزيهاي سازندگان اين پروژه 11 ميليارد دلاري قرار بود اين خط لوله 13 هزار كيلومتري تا پايان سال 2014، گاز را به اروپا برساند. روسيه هم در اين بين بيكار ننشست و در مذاكره با كشورهاي تركمنستان و آذربايجان، بخش اعظمي از گاز آنها را خريداري كرد و از طريق گازپروم آن را به اروپا رساند. به عنوان مثال، كشور تركمنستان در قراردادي بلندمدت، فروش دو سوم گاز توليدي خود را گازپروم فروخته است؛ اين يعني گاز خزر به هر ميزاني بايد از طريق روسيه به اروپا برسد و بس.
آنچه مشخص است اينكه روسيه به هيچ عنوان به كشورهاي تازه استقلال يافته خزر اجازه صادرات نفت و گاز به اروپا را نميدهد مگر آنكه از طريق شركتهاي روسي صورت گيرد؛ ريشه اين مخالفتها از سال 1996 در منطقه بزرگتر شده است و تلاشهاي غرب براي خشكاندن آن راه به جايي نبرده است.
براساس بررسيهاي صورت گرفته از سوي نهادهاي معتبر بينالمللي، مصرف نفت 27 كشور اروپايي تا پايان سال 2020 كاهش يافته و به مرز 5/5 ميليون بشكه در روز خواهد رسيد اما مصرف گاز آن به شدت افزايش مييابد. همچنين با توجه به ذخاير اندك اروپا در منابع گازي و كاهش آن تا 15 سال آينده، پيشبيني ميشود 70 درصد انرژي مورد نياز اروپا وارداتي خواهد بود.
در چنين شرايطي اروپا در بنبستي جدي قرار گرفته است و سعي خواهد داشت از منابع ديگري براي تأمين انرژي خود استفاده كند اما به طور قطع در اين راه موفق نخواهد بود؛ اين تلاشها بيش از دو دهه است ادامه دارد اما تسلط تزارها بر كشورهاي منطقه و برخي كشورهاي صاحب ذخاير نفت و گاز، همه اين تلاشها را بيثمر كرده است.
كرملين به موضوع نفت و گاز به ديد اقتصادي و تجاري نگاه نكرده و بيشتر آن را موضوعي استراتژيك براي خود قلمداد ميكند؛ از اين روحاضر است سود كمتري از صادرات گاز كسب كند اما بازارهاي خود و وابستگي كشورها به خود را از دست ندهد. همين چند ماه پيش بود كه تركيه به دليل گرانفروشي گاز ايران نسبت به قيمت روسيه به دادگاه لاهه شكايت كرد كه با اندكي تأمل ميتوان به نقش روسها در اين حوزه پي برد.
گرچه تركيه طي اين سالها «دو دستماله» رقصيده است اما به دليل قرار گرفتن اين كشور در منطقهاي حساس و ملقب شدن به «دروازه اروپا» به شدت زير ذرهبين مسكو قرار گرفته است و تلاشها براي رساندن گاز خليج فارس به اروپا با سنگ اندازي تزارها مواجه خواهد شد؛ به همين دليل است كه تنها يك درصد گاز اروپا به صورت مستقيم از خاورميانه و منطقه جنوب درياي خزر تأمين ميشود.
روسيه در جديدترين اولتيماتوم خود به اروپاييها پيام داده است در صورت قطع واردات گاز از روسيه، گازبها را 50 درصد افزايش خواهد داد؛ هشدار جدي كه به نظر نميرسد «شوي روسي» باشد و نشاندهنده تسلط مسكو به همه جوانب انرژي اروپاست.
