حامد كرزاي رئيسجمهور افغانستان در ماههاي پاياني دوران 10ساله حكومت خود بر افغانستان با دو چالش عمده روبهرو است كه براي آينده مردم جنگزده افغانستان بسيار حياتي و سرنوشتساز است. در حالي كه كمتر از چهار ماه به پايان رياست جمهوري كرزاي باقي مانده، برگزاري انتخابات بعدي رياست جمهوري و موضوع توافقنامه امنيتي با امريكا وي را با سختترين چالشهاي دوران حكومتش روبهرو كرده است.
سال گذشته با امضاي توافقنامه همكاريهاي استراتژيك ميان كابل ـ واشنگتن، اين اميدواري به مردم جنگزده افغانستان داده شد كه پس از امضاي اين توافقنامه استراتژيك، تغييرات حداقلي در وضعيت امنيتي و كمكهاي اقتصادي بهوجود خواهد آمد. اين در حالي است كه توافقنامه استراتژيك به امضاي دو كشور افغانستان و امريكا رسيد اما هيچ تغيير مثبتي در وضعيت امنيتي و سياسي احساس نشد، بلكه اوضاع امنيتي اين كشور به سوي وخامت بيشتر پيش رفت.
اكنون نيز بحث امضاي توافقنامه امنيتي كابل ـ واشنگتن در جريان است و دولتمردان و مردم افغانستان براساس تجربه سالهاي گذشته با ديده شك و ترديد به اين توافقنامه مينگرند و همين موضوع است كه روابط امريكا و افغانستان را طي هفتههاي اخير تحت تأثير قرار داده است. بسياري از كارشناسان و مخالفان امضاي توافقنامه امنيتي با امريكا، معتقدند كه امضاي اين پيمان نه تنها به بهبود امنيتي نميانجامد بلكه باعث ميشود كه جنايتهاي امريكا عليه غيرنظاميان و شهروندان عادي شكل رسمي به خود بگيرد. «عبدالقيوم سجادي» عضو پارلمان افغانستان ميگويد، در امضاي اين قرارداد، مهمترين مسئله اراده و صداقت امريكا در مقابله با تروريسم و آوردن صلح و ثبات در افغانستان است. وي ميگويد كه اگر اين اراده و صداقت براي آوردن صلح و ثبات به افغانستان وجود نداشته باشد، هر نوع امضاي قرارداد امنيتي با امريكا نه تنها در راستاي منافع ملي نيست بلكه اين كشور را با ناامنيهاي بيشتر روبهرو ميكند.
پيشنويس اين پيمان امنيتي نشان ميدهد كه توافقنامه امنيتي امريكا و افغانستان داراي پاشنههاي آشيل زيادي است كه نه تنها حاكميت ملي افغانها را زير سؤال ميبرد، بلكه چشم انداز كيفيت حضور نيروهاي نظامي بيگانه در خاك افغانستان را تيره و تار ميكند و مشخص نيست نقش نيروهاي امريكا بعد از پايان سال ۲۰۱۴ در افغانستان چگونه است. به باور كارشناسان، امريكا در اين قرارداد تعهدي براي صلح و ثبات افغانستان نسپرده است. همچنين در بندي از اين توافق آمده است امريكا متعهد ميشود وارد خانههاي مردم افغانستان نشود مگر در موارد ضروري. يك عضو پارلمان افغانستان در اين زمينه ميگويد، باز گذاشتن هرگونه استثنا در متن پيمان امنيتي، زمينه را براي سوء استفاده و صلاحيتهاي بعدي نظاميان امريكايي فراهم ميكند.
يكي از موارد مناقشهبرانگيز اين توافقنامه مصونيت قضايي(كاپيتولاسيون) سربازان امريكايي در افغانستان است. بر اين اساس، نيروهاي امريكايي در صورت تخلف تنها در كشور خود در برابر دادگاه قرار خواهند گرفت. امريكا اعلام كرده است بدون اين شرط حاضر به امضاي توافقنامه امنيتي با افغانستان نيست. كارشناسان افغان ميگويند كه متن توافقنامه امنيتي بايد تعديل شود و امضاي متن توافقنامه فعلي منافع امنيتي افغانستان را تأمين نميكند. «عبدالواحد طيبي» رئيس شوراي ولايتي «بدخشان» و از اعضاي مجلس مشورتي افغانستان ميگويد، برخي از موارد مانند صلاحيت قضايي نظاميان امريكايي و بازرسي خانههاي افغانها توسط نظاميان اين كشور بايستي تغيير كند و تعديل شود.
كرزاي، در سخنراني افتتاحيه «لويه جرگه» مشورتي در كابل كه هفته گذشته برگزار شد اعلام كرد كه امضاي توافقنامه امنيتي افغانستان با امريكا را به جانشين خود يعني پيروز انتخابات رياستجمهوري آتي واگذار ميكند. اين انتخابات فروردينماه (آوريل) سال آينده برگزار ميشود. سخنان حامد كرزاي خشم مقامات امريكايي را برانگيخته است. معاون سخنگوي رئيسجمهور امريكا از مسئولان افغانستان خواست توافق امنيتي دو كشور را هر چه سريعتر امضا كنند و به اجرا درآورند. اما كرزاي تأكيد ميكند كه ديوار بياعتمادي ميان كابل ـ واشنگتن بسيار بزرگ شده است. وي براي امضاي پيمان امنيتي با امريكا شروطي تعيين كرده كه عبارتند از:
1 ـ برگزاري انتخابات شفاف رياست جمهوري
2 ـ تأمين دائمي امنيت افغانستان
3 ـ عدم ورود سربازان امريكايي به خانههاي مردم افغانستان
4 ـ سپردن مسئوليت زندانيان «گوانتانامو» به دولت افغانستان
5 ـ مشاركت صادقانه در روند صلح با طالبان.
درحال حاضر حامد كرزاي رئيسجمهوري افغانستان بازيگر اصلي شرايطي است كه آينده مردم كشورش را رقم ميزند. بزرگترين افتخار كرزاي تا كنون اين بوده كه اولين رئيسجمهوري منتخب ملت افغانستان است. اگرچه كارنامه وي در دوران دولت موقت، دولت انتقالي و سپس دو دوره رياست جمهوري با توجه به شرايطي كه افغانستان در آن فرو رفته بود داراي نقاط ضعف فراواني است اما او ميتواند در پايان دوران رياست جمهوري خود ميراثي گرانبها براي مردمش به يادگار بگذارد و از رئيسجمهوري با رگههاي غربگرايي به رئيسجمهوري حافظ منافع مردم افغانستان تبديل شود. اگر چه ابزارهاي فشار كاخسفيد عليه دولت و مردم افغانستان زياد است اما رئيسجمهور افغانستان ميتواند با به تأخير انداختن امضاي توافقنامه امنيتي، سختگيري در مفاد موجود در آن يا عدم امضاي آن دست نيروهاي نظامي امريكايي از افغانستان را كوتاه كند يا آن را محدود كند به گونهاي منافع ملي و تماميت ارضي افغانستان به خطر نيفتد. افغانستان در آيندهاي نزديك عرصه برگزاري يك رويداد سرنوشتساز ديگر نيز هست. برگزاري انتخابات رياست جمهوري اين كشور در ماه آوريل ۲۰۱۴ از اين جهت حائز اهميت است كه بدون دخالت مستقيم نيروهاي بيگانه برگزار خواهد شد.
اگرچه كميسيون مستقل انتخابات افغانستان رسماً برگزاري اين انتخابات مهم را بر عهده دارد اما بدون شك نقش حامد كرزاي در برگزاري يك انتخابات سالم و امن بر كسي پوشيده نيست.
