موضعگيري كاربران ايراني شبكههاي اجتماعي عليه ليونل مسي بازتاب گستردهاي در رسانههاي خارجي داشت. البته اين مسئله اتفاق تازهاي نبود؛ چراكه بارها مشاهده شده شخصيتهاي مشهور هنري، سياسي و ورزشي از سوي برخي كاربران فيسبوك و ساير شبكههاي اجتماعي مورد تمسخر و بعضاً توهين قرار ميگيرند. با اين وجود شهرت جهاني مهاجم آرژانتيني موجب شد تا اظهارنظرهاي فارسيزبان خيلي زود با واكنش خارجيها و از جمله شخص مسي مواجه شود اما اينكه به چه دليل ايرانيهاي عاشق فوتبال به يكباره اين بازيكن را آماج انتقاد قرار دادند كماكان جاي بحث دارد. براي روشن شدن علت اين اتفاق پاي صحبتهاي پروفسور حسين باهر، استاد دانشگاه و بنيانگذار مكتب رفتارشناسي نشستيم و نظر كارشناسي او را جويا شديم.
حتماً شما هم موضوع اظهارنظرهاي ايرانيها عليه ليونل مسي را شنيدهايد؟
البته كه شنيدهام. حتي ميدانم كه كفاشيان رئيس فدراسيون فوتبال بابت اين مسئله عذرخواهي هم كرد.
شما چطور اين اتفاق را ارزيابي ميكنيد؟
بايد حواسمان به اين موضوع باشد كه صعود تيمملي به جامجهاني، كاري جهاني است. پس اتفاقي كه رخ داد آبروي جهاني ما را زير ذرهبين برده. اگر قرار باشد ما به جامجهاني برويم، هر كسي به تيممان گل زد و از ما بهتر بازي كرد را هو كنيم و عليهاش واكنش نشان دهيم كه نميشود. مسابقات جهاني اصولاً براي اين درست شدهاند كه صلح را گسترش دهند نه جنگ را. آن هم بدون در نظر گرفتن جنسيت و نژاد. با اين رفتارها عملاً براي خودمان دشمنتراشي ميكنيم.
فكر ميكنيد چه افرادي در شبكه اجتماعي عليه اين بازيكن اظهارنظر كردند؟
اين افراد دو دسته بودهاند: يا نادان بودند يا مزدور! اين امكان وجود دارد كه يك اجنبي عدهاي را اجير كرده تا از اين طريق به هدفش برسد. با اين حال عدهاي هم تحت تأثير قرار ميگيرند و شخصيت يك ملت را مخدوش ميكنند. حرف من اين است كه مگر تاكنون به فوتباليستهاي ما توهين شده؟ تا به امروز كوچكترين بياحترامي نسبت به آنها در هيچ جاي دنيا نشده و اگر هم ميشد قطعاً توهينكنندگان مورد مؤاخذه قرار ميگرفتند. فراموش نكنيم كه ايران شخصيت جهاني دارد و به همين دليل است كه رئيس فيفا به ايران ميآيد.
سؤال خيليها اين است كه چه عواملي باعث ايجاد چنين رفتارهايي ميشود؟
عوامل مختلفي در اينگونه رفتارها دخيل هستند. ابتدا به رفتارشناسي منفي اين اتفاق را بيان ميكنم. اولين عامل بيكاري است، اين افراد كساني هستند كه شب و روزشان با فيسبوك ميگذرد و به مرور دچار بيماري ميشوند. مثلاً به بزرگان جهان بد و بيراه ميگويند و از اينكه آنها به توهينهايشان واكنش نشان ميدهند، خوشحال ميشوند. دسته دوم افراد جوزده هستند، علاقهمند به فوتبال هستند اما هنوز مسي را نديده و گلي نزده را شماتت ميكنند و عدمكنترل بر اعصاب عامل ديگري است، آدمهاي عصبي كه تخيلات خاص خود را دارند. به عنوان مثال مسي يك بار گفته كه ايران را نميشناسد، با خودشان ميگويند كه چرا مسي نبايد ما را بشناسد! مورد بعدي كه بايد به آن اشاره كنم كمرنگ شدن اخلاق جوانمردي است، اخلاق خيلي كمرنگ شده و ديگر نميدانيم چه چيز خوب است و چه چيز بد.
برويم سراغ رفتارشناسي مثبت.
در اين خصوص بايد توجه جوانانمان را به بزرگمنشي ايرانيان در طول تاريخ جلب كنيم. در گذشته ما پورياي ولي را داشتهايم، همچنين پهلوان تختي كسي كه از حق خود در حين مسابقه گذشت تا رقيبش تحقير نشود. اگر مسلمانيم مولا علي(ع) بهترين الگو است. اگر هر كسي هر كاري كه بخواهد را انجام دهد كه ديگر نميتوان اسمش را گذاشت دموكراسي. بايد تابع مقررات باشيم، تابع اخلاق اسلامي- ايراني. از طرفي بايد به جوانان آموزش زندگي بدهيم، آموزش استفاده از امكاناتي چون موبايل. فوتبال ما در سطح جهاني است. درست است كه تيم ما ملي است اما بايد جهاني فكر كنيم.
انتقادهاي كاربران چه تأثيري در كار مسي داشته است؟
به نظر من هرچه نسبت به يك فرد عكسالعمل بيشتري نشان بدهيم او بيشتر به چشم ميآيد و همه نگاهها به سمت او جلب ميشود. در اينجا هم فكر ميكنم كه اين اتفاق به سود مسي تمام شد. من مسي را نميشناختم اما حالا ميشناسم. براي فوتباليستها هم كه شهرت خيلي اهميت دارد. مطمئنم كه ايرانيها در روز بازي تشويقش هم ميكنند.
وضع قانون و مقررات تا چه حد ميتواند از بروز چنين رفتارهايي جلوگيري كند؟
اصولاً توهين به هر كسي در شرايط غيرمنصفانه كمال بيادبي است. متأسفانه فرهنگ استفاده از تكنولوژي مدرن براي ما تعريف نشده است. در حال حاضر امكاناتي مثل موبايل و اينترنت در دسترس قرار دارند اما وضع مقررات باعث ميشود كه هر كسي جرئت هر كاري را نداشته باشد.
به عنوان آخرين سؤال راهكارتان براي پيشگيري از تكرار چنين رفتارهايي چيست؟
در كوتاهمدت ميتوانيم كارهاي پيشگيرانهاي انجام دهيم. از جمله اينكه عذرخواهي رسمي فدراسيون فوتبال با توضيح اين مسئله كه در همه عالم هميشه افراد خودسري وجود دارند كه چنين كارهايي انجام ميدهند. به علاوه اينكه فدراسيون فوتبال و وزارت ورزش بايد توجه ويژهاي به احتمال نفوذ عوامل اجنبي و تحريك جوانان احساسي داشته باشند. كنترل جوزدگي در بين اهالي ورزش، چه تماشاگر و چه بازيكن از ديگر راهكارهاست. تدوين منشور فتوت (رفتار جوانمردانه ورزشكاري با الگوگيري از بزرگاني چون پورياي ولي و پهلوان تختي) و همچنين برقراري موازين و مقررات اجرايي در جهت كنترل افرادي كه از خطوط قرمز عبور ميكنند از ديگر گامهايي است كه ميتوان در جهت جلوگيري از بروز اتفاقاتي از اين دست انجام داد.
