سلامت و معنويت دو مقولهاي است كه در هم تنيده شده و لازم و ملزوم يكديگرند. بنا به تأكيد معاون علمي فرهنگستان علوم پزشكي كشور، تحقيقات نشان داده افرادي كه اعتقادات معنوي قوي دارند كمتر در معرض ابتلا به بيماريهاي مزمن و صعبالعلاج مانند سرطان و بيماريهاي قلبي و عروقي هستند.
«تحقيقات اثبات كرده است اميد به زندگي آدمهايي كه سلامت معنوي را مدنظر قرار دادهاند، موجب افزايش طول عمر آنها و هفت سال بيشتر از ساير افراد شده است.» اين جملهاي است كه عليرضا مرندي، رئيس فرهنگستان علوم پزشكي جمهوري اسلامي روز گذشته در نخستين همايش سلامت معنوي وقتي ميخواست اين مفهوم را باز كند به آن استناد كرد.
سلامت معنوي يا تأثير معنويت بر سلامت
«سلامت معنوي» با شنيدن چنين واژهاي شايد فكر كنيد منظور دعا، نيايش و مناجات با خداست كه در اثر آن دردها و آلام تسكين مييابد، ولي بنا به تأكيد رئيس دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي اين هم قسمت مهمي از سلامت معنوي است اما اين مفهوم تعريف گستردهتري دارد و تأثيري كه سلامت معنوي بر جسم و روح ميگذارد و باعث شادابي و نشاط انسان ميشود، ابعاد مختلفي را شامل ميشود كه بخشي از آن جنبههاي پيشگيرانه و درماني را شامل ميشود. به گفته دكتر علي اصغر پيوندي، رئيس دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي نيز در سالهاي اخير بعد چهار سلامت، يعني سلامت معنوي به نظام سلامت اضافه شد. اين در حالي است كه در آموزههاي ديني ما و از گذشتههاي دور سلامت معنوي جايگاه خود را در طب سنتي ما داشته است. ولي از اواخر قرن بيستم اين بحث به صورت جديتري در تمام دنيا مطرح شد و در ايران هم گروه سلامت معنوي فرهنگستان علوم پزشكي شكل گرفت.
تدريس واحدهاي سلامت معنوي
در دانشگاههاي امريكا و كوتاهي ما
شايد در نگاه اول تصور كنيد مباحث مرتبط با سلامت معنوي مربوط به ما مسلمانان است، اما اين بحث امروز در تمام دنيا پذيرفته شده است. بنا به تأكيد رئيس فرهنگستان علوم پزشكي، سلامت معنوي تعريف مفصلي دارد و موضوع جديدي است چون از حدود 1325 هجري شمسي سه بعد جسمي، رواني و اجتماعي را به عنوان ابعاد سلامت در نظر گرفته بودند اما اين بعد سلامت كمتر مورد توجه بود. به گفته سيد عليرضا مرندي، 30 سال پيش نماينده نروژ به اين نتيجه رسيد كه با اين ابعاد نميتوان كشور را اداره كرد و براساس آن خلأ ضلع رواني و معنوي و نگراني انسانها نسبت به آيندهشان مورد توجه قرار گرفت. مرندي افزود: از اين رو براي حل مشكل بحران هويت مردم تصميم گرفته شد تا سلامت معنوي نيز مورد بررسي قرار گيرد. بنا به تأكيد وزير اسبق بهداشت، غربيها روي اين مسئله كار كردهاند و متعهد شدند تا بعد معنوي و روحي را در برنامهشان وارد كنند و دو سوم از دانشكدههاي پزشكي امريكا چند واحد سلامت معنوي را در برنامههاي درسيشان گنجاندهاند. اما متأسفانه اين مبحث در كشور ما مظلوم مانده است.
جعفر بوالهري، رئيس انستيتو روانپزشكي تهران نيز در اين همايش تصريح كرد:امروز هيچ كتابي را در دنيا نمييابيم كه وجود خدا را انكار كند. همه بر سلامت معنوي تأكيد دارند اما متأسفانه كشور ما از اين مبحث دور مانده است و علتش هم كوتاهي ما دانشگاهيان است.
به گفته مرندي به دليل نگراني از آسيبهايي مانند ورود برخي مسائل خرافي در طرح و اجراي سلامت معنوي در كشور، اين مهم به فرهنگستان علوم پزشكي سپرده شد.
اوج سبك زندگي اسلامي در سلامت
معنوي
دكتر محمود عباسي، دبير همايش و دبير گروه سلامت معنوي فرهنگستان علوم پزشكي نيز در اين همايش با اشاره به به بن بست رسيدن انسان غربي در دوري از فطرتش افزود:در چنين شرايطي انسان خود را تنها يافت و احساس كرد براي رفع آلام و رنجهاي زندگي توسل به يك نيروي ماورايي و قدسي ميتواند براي او چارهساز باشد و به رفع آلام او كمك كند و در عرصه سختيها يار و ياور او باشد و در سايه چنين نگاهي سلامت معنوي بر پايه نگاه اومانيستي در غرب هم شكل گرفت. به باور عباسي اين يك نگاه محدود و سطحي به سلامت معنوي است كه ميتواند ما را در رفع آلام و رنجها كمك كند.
وي تصريح كرد: در برابر اين نگاه اما در اسلام و عرفان شيعي كه خاستگاه اصلي سلامت معنوي است، سلامت معنوي جايگاه ويژهاي دارد و نگاه اصلي انسان به هستي و خدا در مكتب اسلام چنين است كه همه دادههاي خدا به انسان، نعمات خدايي هستند حتي بيماريها. در اين تفكر سلامت معنوي از قدرت لايزال الهي نشأت ميگيرد و با اعتقاد به رسالت انبياي الهي و ائمه معصومين(ع) كمال مييابد و با نگاهي گذرا به اين دنياي فاني و اعتقاد به معاد استمرار مييابد. در نهايت ميتوان گفت كه سلامت معنوي جلوهاي از جلوههاي خداوندي و نشانهاي از كمال انساني است.
دبير اين همايش تصريح كرد: بنابر تأكيدات مقام معظم رهبري، اوج سبك زندگي اسلامي را ميتوان در سلامت معنوي مشاهده كرد و سلامت معنوي بعد از سلامت رواني، جسماني و اجتماعي بعد چهارم سلامت است.
گره خوردن سلامت معنوي و آموزههاي ديني
به گفته رئيس دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي در چشمانداز سند 1414يك نظام آرماني پيشبيني شده است كه جامعه و مردم از رفاه و امنيت و سلامت كامل برخوردار باشند. سلامت اجتماعي و رفاه روحي و رواني و سلامت معنوي را بايد همه ارگانهايي كه در اين زمينه مسئول هستند به طور كامل دنبال كنند. انقلاب ما و هدف انقلاب ما بر اساس آموزههاي ديني بوده و سلامت معنوي هم بر آموزههاي ديني استوار است، از اين رو اين دو مؤلفه در هم تنيده هستند.
