با توجه به اينكه زمزمههايي از پايان يافتن بحران در سوريه به گوش ميرسد، آيا ميتوان انتظار داشت كه ائتلاف مخالفان سوريه از هم فرو بپاشد؟ يادآور ميشود كه ائتلاف مخالفان بخشي از كل مخالفان را در برمي گيرد به اين دليل كه گروههايي وجود دارند كه نه تنها در اين ائتلاف نميگنجند بلكه حتي عليه آن دست به عمليات ميزنند. اتفاقاً اين بخش از مخالفان به دليل رويكردهاي تندروانه خطرناكتر هستند و در طول بحران حدوداً سه ساله در هيچ تصميمي براي آتش بس و كنار گذاشتن خشونتها مشاركت نكردهاند. النصره و ديگر گروههاي القاعدهاي از جمله آنها هستند. تازه القاعده تصميم گرفته كه در سوريه «ارتش متحد» تشكيل دهد، اما از آنجا كه اين گروهها عموماً از سوي عربستان سعودي حمايت ميشوند، ميتوانند از طريق امريكا مورد فشار قرار بگيرند به اين دليل كه نشانهها، حاكي از آن است كه امريكا ميل به عبور از بحران در سوريه دارد تا در توافقي فرامنطقهاي مشكل سوريه به گونهاي ديگر و از مسير سياسي حل و فصل شود.
شكافهاي چندگانه در جبهه مخالفان
با تصوير ارائه شده ميتوان انتظار داشت كه در جبهه مخالفان شكافهاي چندلايه ايجاد شود. ابتدا شكاف در بين «ائتلاف مخالفان» كه عمده آن در دست اخوانالمسلمين سوري و اخوانيهاي تندرو منطقه است. شكاف دوم نيز در بين گروههاي راديكال تكفيري در برابر طيف ائتلاف مخالفان شكل ميگيرد. البته در اين باره بايد از افزايش شكاف صحبت كرد، چون اختلافات بين آنها از ابتدا وجود داشته است. اما مسئله مهمتر اين است كه طيف سلفي، القاعدهاي و تكفيري بيش از آنكه دچار شكاف داخلي شوند با كشورهاي منطقهاي كه تا كنون از آنها حمايت كردهاند، دچار اختلاف خواهند شد. اگر بپذيريم كه توافقات انجام شده به سمت عبور از بحران و رفتن به سمت انتخابات رياست جمهوري 2014 پيش ميرود، متحدان منطقهاي امريكا بايد چرخشهاي بنيادي در رفتار خود در قبال سوريه داشته باشند و اين همان نقطه اختلاف تكفيريها با حامياني همچون عربستان خواهد بود. از اين منظر بايد گفت شكافها در ميان مخالفان ماتريسي است و اگر حاميان منطقهاي نتوانند آن را كنترل كنند، وارد فاز بعدي بحران در سوريه خواهيم شد.
در حال حاضر خبرها حكايت از آن دارد كه مخالفان مسلح در اطراف حلب با يكديگر درگير شدهاند. ميدانيم كه حلب در مرز تركيه قرار دارد و محل لجستيكي بسياري از مخالفان است؛ شهري كه موقعيت دشمنانه آنكارا را در برابر دمشق افزايش داده است. در اين شهر عمدتاً گروههاي النصره و سلفي در حال جنگ هستند كه نزديكي جغرافيايي آنها را با كردها نيز درگير كرده است. با اين وجود طيف ائتلاف مخالفان و شوراي ملي سوريه همانند برخي ديگر از نقاط سوريه، در اين قسمت نيز نفوذ دارد. در روزهاي گذشته درگيريهاي شديدي بين نيروهاي النصره با ارتش آزاد و نيروهاي داعش (دولت اسلامي عراق و شام كه ريشه القاعدهاي دارد) و شبه نظاميان كرد در مناطق شمالي سوريه شكل گرفته است. اختلافات و درگيريها به حدي افزايش پيدا كرده كه گردان غربا الشام وابسته به ارتش آزاد، داعش را تهديد كرده كه اگر كوتاه نيايد منطقه بستان پاشا در حومه حلب را به ارتش سوريه تحويل خواهد داد.
ژنو 2 زمينهساز شكاف در مخالفان
خبرهايي كه روز گذشته منتشر شده گوياي اين مسئله است كه شوراي ملي سوريه در خصوص مشاركت داشتن در نشست ژنو 2 دچار اختلاف شده است. اين شورا بخش قابل توجه ائتلاف مخالفان را تشكيل ميدهد. ائتلاف مخالفان داراي 114 عضو است كه 40 عضو آن را شوراي ملي تشكيل ميدهد. ژنو 2 كه ميتواند مبناي مهمي در توافقات بينالمللي و عبور از بحران قرار بگيرد، به عامل مهمي در شكاف ميان مخالفان تبديل شده است. شوراي ملي به شدت معتقد است كه نشست ژنو 2 تأمينكننده منافع «امريكا و روسيه» است. اين موضع نشان ميدهد كه اميدهاي شورا از امريكا قطع شده است. اين اتفاق بيش از همه بعد از عقبنشيني امريكا از حمله به سوريه رخ داده است. جورج صبرا كه رئيس شوراي ملي سوريه است روز يكشنبه در گفت و گو با خبرگزاري فرانسه تأكيد كرد: ما به عنوان بزرگترين حزب سياسي در اتئلاف حاضر نيستيم در نشست ژنو 2 شركت داشته باشيم. بنابراين احمد الجربا به عنوان رئيس ائتلاف مخالفان در روزهاي آينده با مشكلاتي زيادي مواجه خواهد بود، به خصوص كه ارتش آزاد نيز تصميم الجربا براي حضور در نشست 2 را رد كردهاند. به هر جهت الجربا به شدت به عربستان سعودي نزديك بوده و به امريكا نيز سفر كرده است كه نميتواند نظرات جديد كاخ سفيد را به راحتي پشت گوش بيندازد.
موافقان و مخالفان آتشبس در عيد قربان
ارتش آزاد با اين وجود كه تأكيد كرده طرح آتشبس در روزهاي تعطيلات عيد قربان را حداقل در استان حمص (حواشي مرزهاي لبنان) و ريف دمشق ميپذيرد، علاقهاي ندارد كه آن را در بلند مدت نيز ادامه دهد. همزمان گروههاي ديگر همچون النصره و سلفيها تنها دو روز مانده به اين عيد مذهبي حملات خود را شدت دادهاند تا موضعي برخلاف موافقان آتش بس را اعلام كنند. پيچيدگي تحولات در سوريه به شكلي است كه گاهي اوقات فكر كردن به آن اميدها براي برون رفت از بحران در كوتاه و ميان مدت را كمرنگ ميكند، مگر اينكه امريكا بتواند از طريق متحدان منطقهاي خود، مخالفان مسلح را كنترل كند. روز پنجشنبه دو سازمان همكاري اسلامي و اتحاديه عرب در بيانيهاي مشترك خواهان اجراي آتشبس و پايين گذاشتن سلاحها شدند. در همين حال بانكيمون، دبير كل سازمان ملل تأكيد كرده كه پيروزي نظامي در سوريه يك توهم است. ايران، روسيه و چين از ابتدا همين نظر را داشته و خواهان پايان يافتن بحران از طريق سياسي بودهاند، رويكرد تعيينكنندهاي كه غرب دير به آن رسيده و همين مسئله پيچيدگيهاي بحران سوريه را سبب شده است.
