رايگانهايي كه بيدليل نيستند
از قديم گفتهاند: «هيچ گراني بيحكمت نيست و هيچ ارزاني بيدليل». وقتي ارزان بيدليل نيست رايگان بودن يك كالا يا خدمت بيترديد پشت پردههاي مهمي دارد. گراني و ارزاني و رايگان بودن را ميتوان در فضاي مجازي هم مشاهده كرد. خيلي وقتها در بسياري از سايتهاي اينترنتي ميبينيد كه انواع و اقسام نرمافزارها براي دانلود رايگان در اختيار شما قرار داده شده است. واقعاً دستشان درد نكند از اين همه دست و دلبازي! انگار هنوز هم ميشود آدمهاي خوب و خيرخواه را پيدا كرد! اينكه يك نفر كلي درس بخواند، تخصص و مهارت برنامهنويسي را ياد بگيرد و بعد بيايد انواع و اقسام برنامههاي نرمافزاري و بازيهاي رايانهاي با قابليت اجرا روي گوشيهاي داراي سيستم عامل اندرويد را بنويسد و بعد هم به صورت كاملاً رايگان در اختيار من و شما قرار بدهد تا ما بتوانيم با اين نرمافزارها سرگرم شويم و از بازي كردن با آنها لذت ببريم واقعاً چه معنايي دارد؟ راستي اين دوستان خوب و مهربان ما چگونه امرار معاش ميكنند و زندگيشان را اداره ميكنند؟ شايد اشخاص يا كمپانيهايي زندگي اين افراد را ساپورت ميكنند؛ شايد هم... به هر حال بهتر است كمي بيشتر با برخي از انواع نرمافزارهايي كه اين روزها خيلي راحتتر و در دسترستر از آب خوردن در اختيار ماست آشنا شويم.
نرمافزار خوب، نرمافزار بد
نرمافزار آموزش زبان انگليسي، نرمافزار ديكشنري فارسي- انگليسي يا انگليسي- فارسي يا ديگر زبانها به يكديگر، نرمافزار جهتياب، نرمافزار ويرايش عكس و بسياري از نرمافزارهاي ديگر شكلهايي كاربردي از تكنولوژي نرمافزاري هستند. شما با يك جستوجوي ساده ميتوانيد به بسياري از آنها دسترسي داشته باشيد يا با مراجعه به يكي از فروشگاههاي تجهيزات رايانهاي به راحتي آنها را تهيه كنيد. دنياي نرمافزارها اما به برنامههايي از اين دست خلاصه نميشود.
«معلمت را كتك بزن»، «رئيست را كتك بزن»، «پيامكهاي دختركش»، «پيامكهاي پسركش»، «چشمچراني»؛ اشتباه نكنيد اصلاً قصد بدآموزي و بيان مطالب زشت و ناپسند را نداريم. تمامي اين عبارات نام نرمافزارهايي براي گوشيهاي اندرويد است. شما اگر كمي اهل گشت و گذار در دنياي فناوري اطلاعات باشيد با آنها مواجه خواهيد شد.
اما اگر ميخواهيد اطلاعات بيشتري در ارتباط با برخي از اين نرمافزارها به دست آوريد بايد بدانيد كه به طور نمونه نرمافزار معلمت را بزن يك بازي رايانهاي قابل اجرا روي گوشيهاي داراي سيستم عامل اندرويد است. در اين بازي كاربر كه در نقش يك دانشآموز ظاهر ميشود ميتواند به راحتي با لمس صفحه گوشي تلفن همراهش وسايلي را بر سر و صورت معلمش بكوبد تا جايي كه خون از سر و روي معلم جاري شود!
اين بازي در چند فضا قابليت اجرا دارد. دانشآموز يا همان كاربر بازي ميتواند در كلاس درس و پيش چشم ساير دانشآموزان، در دفتر مدرسه يا در اتاق معلم، وي را كتك بزند! اين در حالي است كه حتي اگر از سبك زندگي ايراني- اسلامي عبور كنيد و به سبكهاي زندگي غربي نگاهي بيندازيد بيترديد درمييابيد در هيچ جاي دنيا و در هيچ فرهنگي بيحرمتي به معلم و كسي كه شما در محضرش چيزي آموختهايد روا نيست. اين بازي اما در دنياي مجازي به كاربر اجازه ميدهد خطوط قرمز اخلاق، هنجارها و ارزشها را به طور كامل كنار بگذارد. با تكرار اين بازيهايي كه شايد در نگاه نخست فقط و فقط يك سرگرمي باشند ممكن است بخشي از وجود ما در دنياي مجازي جا بماند. گاهي وقتها حتي ممكن است در فضاهاي مشابه با فضاي بازسازي شده در دنياي مجازي قرار بگيريم. آن وقت است كه بايد بابت رفتارهاي عاديسازي شده در دنياي مجازي نگران بود. در بازي رئيست را بزن نيز چنين فضايي تكرار ميشود و در نرمافزار چشمچراني، كاربر در نقش آقايي قرار ميگيرد كه بايد خانمي را بدون آنكه وي متوجه شود نگاه كند و در صورتي كه خانم متوجه شود، كاربر ميسوزد. واقعاً بازيها و نرمافزارها كاربردي و پرمحتوايي است نه؟!
نرمافزارهايي با محتواي برخي تستهاي روانشناختي نامعتبر، نرمافزارهاي طالعبيني و نرمافزارهاي پيامكهاي غيراخلاقي هم انواع ديگري از چنين برنامههايي است كه به نظر نميرسد نوشته شدن و در دسترس قرار گرفتنشان آن هم به صورت رايگان، بدون هيچگونه هدف و انگيزهاي باشد.
با آنچه درباره نرمافزارهاي گوشي تلفن همراه و همچنين نرمافزارهاي رايانهاي گفتيم به طور يقين شما هم تأييد ميكنيد كه نرمافزارهايي از اين دست ميتوانند ارزشها، باورها و در يك كلام سبك زندگي ما را تغيير دهند. بديهي است اين مهم در رابطه با گروههاي سني و اقشاري كه بيشتر به سمت و سوي چنين ابزاري تمايل دارند از حساسيت ويژهاي برخوردار است.
ديدگاه جامعهشناختي به نرمافزارهاي غيركاربردي!
«وقتي ابزار كار غيرعلمي و سطحي باشد و پايه و اساس منطقي و درستي نداشته باشد، شما را در سطح نگه ميدارد و اجازه نميدهد تا به عمق برويد». دكتر فهيمه قبيطي جامعهشناس وقتي ميخواهد درباره آثار چنين نرمافزارهايي در جامعه و روي مخاطبان اين نرمافزارها و بازيها توضيح بدهد اينگونه ميگويد. به باور وي اين نرمافزارها انواع و اقسام گوناگوني دارد كه اغلب از زاويه يك ابزار سرگرمي به آنها نگاه ميشود اما اين نگاه حاصل خوشبينانهترين حالت است. وي با اشاره به نرمافزارهايي كه انواعي از تستهاي شخصيتي هستند، ميافزايد: بايد توجه داشت شخصيتشناسي يك رشته دانشگاهي است و براي مهارت يافتن در اين زمينه دانشجويان رشته روانشناسي بايد دو سال درس بخوانند و با بررسي حالات مختلف روحي به مهارتي نظير روانشناسي شخصيت دست يابند. حالا در نظر بگيريد چگونه يك نرمافزار ميتواند شخصيت شما يا شخصيت فرد موردنظرتان را به درستي به شما بگويد؟ قبيطي تأكيد ميكند: اغلب اين نرمافزارها نسخه نصفه نيمه يكي از تستهاي روانشناسي هستند آن هم بدون آنكه با شرايط جامعه ما بوميسازي شده و مسائل فني كار در آنها لحاظ شده باشد. اين جامعهشناس اعتبار چنين تستهايي را در حد يك سرگرمي ميداند نه بيشتر، آن هم سرگرميهايي كه وقت و زمان افراد را ميسوزاند. قبيطي هر چند به كنترل دروني و اجتناب خود افراد از رفتن به سمت و سوي چنين نرمافزارهايي تأكيد دارد اما معتقد است: در اين زمينه بايد سازمانهاي ناظر نيز دخالت كنند و شايد در غياب چنين نظارتي است كه شاهد رشد قارچگونه نرمافزارهاي غيرمفيد يا حتي نرمافزارهايي در مقابل ارزشها و اخلاقيات جامعه و سبك زندگي ايراني- اسلامي هستيم. بنا به تأكيد اين جامعهشناس نرمافزارهاي اين چنيني اعتيادآور نيز هستند هر چند ممكن است بسياري از كساني كه از چنين بازيها و سرگرميهايي استفاده ميكنند در حد اعتياد به آنها وابسته نشوند اما اعتياد به اينترنت و بازيهاي رايانهاي به دليل هيجان و سرگرمكنندگي آنها حقيقتي است كه موجب شده در برخي از كشورهاي جهان كلينيكهايي براي ترك اين نوع از اعتياد راهاندازي شود. قبيطي درباره چگونگي مقابله با نرمافزارهاي هنجارشكن يا نرمافزارهاي سرگرمكنندهاي كه در پس پرده خود اهدافي نظير تغيير باورها و ارزشها را دنبال ميكنند تنها چاره را ارائه جايگزينهاي مفيدي در همين زمينه ميداند و تأكيد ميكند: وقتي ما بخواهيم افراد را از چيزي منع كنيم بايد جايگزيني براي آن داشته باشيم؛ جايگزيني از همان جنس در غير اين صورت موفق نخواهيم بود. وي خاطرنشان ميكند: در اين راستا هم ميتوان نرمافزارهاي مفيدي را توليد كرد و براي مقابله با فرهنگي كه ميخواهد با اين نرمافزارها از طريق ابزاري همانند تلفن همراه كه هميشه با افراد هست وارد سبك زندگي ما شود را خنثي كنيم. البته بايد براي كار فرهنگي هزينه كرد همانگونه كه توليدكنندگان اين نرمافزارها، به صورت رايگان و سهلالوصول آنها را در اختيار كاربران اينترنت قرار ميدهند ما هم بايد نرمافزارهاي مفيد را به صورت رايگان و سهلالوصول در اختيار علاقهمندان به اين حوزه قرار دهيم. قبيطي تأكيد ميكند: اين روش بيترديد جواب مثبت ميدهد.
ديدگاه روانشناسانه به نرمافزارهاي رايگاني كه گران تمام ميشوند
دكتر فرهاد غلامي، روانشناس در اين باره معتقد است افراد هيجان را دوست دارند و نرمافزارهايي از اين دست هم معمولاً بازيهايي هيجانانگيز دارند بنابراين افراد و به ويژه كودكان، نوجوانان و جوانان را به سمت خود جلب ميكنند.
به باور وي، وقتي افراد به اين نرمافزارها عادت كردند از دنياي حقيقي فاصله ميگيرند زيرا ديگر هيجاناتشان با فعاليتهاي طبيعي و در دنياي حقيقي تخليه نميشود. بنابراين در افراد يك نوع انرژي منفي شكل ميگيرد و انرژي منفي مبدل به افكار منفي و افكار منفي به كردار منفي تبديل ميشود.
وي حاصل بازيهاي خشن تلفن همراه يا رايانهاي را ترويج خشونت و پرخاشگري ميداند و تأكيد ميكند: افراد در اثر غرق شدن در اين بازيها دنياي پيرامون خود را همانند بازيهاي رايانهاي ميبينند و بر اساس تفكرات مجازي و رؤيا ميخواهند زندگي خود را پيش ببرند.
به باور اين روانشناس به طور يقين هر چيزي كه بر تربيت و تفكر افراد اثر بگذارد بر سبك زندگي آنها نيز تأثير ميگذارد و رسوخ نرمافزارهاي اين چنيني در ميان افراد جامعه يقيناً ميتواند سبك زندگي ايراني- اسلامي ما را تحتالشعاع قرار دهد. وي گرايش افراطي افراد به اينترنت و تلفن همراه را كه با اين نرمافزارها قويتر هم ميشود موجب درونگرايي و جمعگريزي افراد ميداند كه اين مهم خود ميتواند تعاملات اجتماعي و مسئوليتپذيري افراد را دچار چالش كند.
غلامي معتقد است در اين زمينه مهمترين راهحل بالا بردن اطلاعات و آگاهي افراد و خانوادههاست.
