پس از چند روز كار فشرده مجلس روي كابينه پيشنهادي دولت يازدهم، سرانجام فردا كابينه دولت «تدبير و اميد» دكتر روحاني در محك رأي نمايندگان قرار ميگيرد و تعداد آراي داده شده براي هر وزير پيشنهادي، وزن مقبوليت اين وزير كه بخشي متأثر از برنامههاي ارائه شده او در كميسيونهاي تخصصي مجلس و چه بسا بخشي ديگر متأثر از لابيگريهاي پيدا و پنهان وزير پيشنهادي و عوامل مرتبط با وي با نمايندگان و مجلس است، تعيين ميشود و طبيعتاً فردي كه بالاترين رأي را كسب كرده باشد، با خاطري آسوده و پشتوانه محكمتري سكان اجرايي وزارتخانه متبوع خود را در اختيار خواهد گرفت، در غير اين صورت، اين دلهره همواره وجود خواهد داشت كه او با كوچكترين ضعف كاركرد يا خداي نكرده بهانهاي، به مجلس فراخوانده شود و مورد استيضاح قرار گيرد.
هر چند نكات گفتني در رابطه با اين كابينه و مزيتها و ضعفهاي آن نسبت به برخي كابينهها در گذشته بسيار است كه اين ضعفها و قوتها به نگاه نقادان و طرفداران بر ميگردد، مثلاً جوانگرايي كابينه ممكن است براي برخي مزيت و براي برخي ضعف تلقي شود و به همان نسبت پير بودن كابينه در شرايطي كه كشور شرايط رشد پرشتابي را پي گرفته است، نوعي ضعف تلقي شود ولي مهم اين است كه كابينه معرفي شده در تراز دهه چهارم انقلاب اسلامي و با اهداف پيشبيني شده براي چشمانداز 1404 باشد. بنابراين در چنين وضعيتي كه مجلس در آستانه يك امتحان بزرگ قرار گرفته است، بايد به چند نكته توجه داشته باشيم:
1- اولين نكتهاي كه لازم است مجلس و نمايندگان محترم براي تأييد يا رد صلاحيت وزراي پيشنهادي در نظر داشته باشند، داشتن ادله و استدلال رد يا تأييد است، مثلاً اينكه نميتوان به كابينهاي با يك سليقه واحد رأي اعتماد داد و يا برعكس اين نگاه، كابينهاي كه معجوني از سلايق متفاوت در آن است براي اداره كشور مناسب نيست، نميتواند ادله محكمي براي رد يا تأييد وزراي پيشنهادي باشد چرا كه رفتار دولتهاي گذشته جمهوري اسلامي و همچنين دولتهاي مدرن امروزي كه تجربه بيشتري از ما در امر دولتسازي دارند، نشان داده است همواره انتخاب كابينه بر اساس همگرايي اعضا با رئيس دولت بوده است و نگاه خارج از آن، چه بسا منجر به نوعي آنارشيسم (هرج و مرجطلبي) در دولت شود.
برخي واقعيتهاي بروز يافته از دوران اصلاحات مؤيد اين نگاه است. وقتي رئيس دولت وقت تحت فشارهايي برخي افراد را در كابينه به كار گرفته و حتي موفق به اخذ رأي اعتماد از مجلس نيز شده بود، در شرايطي ناچار ميشود براي برون رفت از بحران پيشساخته، اصل موضوع را به فراموشي بسپارد. گفتوگوي مرعشي عضو حزب كارگزاران با روزنامه شرق در روزهاي اخير و ناهماهنگي تيم اقتصادي دولت اصلاحات اعم از بانك مركزي، سازمان برنامه و بودجه و وزارت اقتصاد و درگير شدن آنها با هم براي تحميل ديدگاه خود به عرصه اقتصاد كشور، مؤيد اين نگاه است، تا آنجا كه خاتمي مجبور ميشود براي برونرفت از اين ناهماهنگيها و بحران، اصل موضوع يعني اقتصاد و معيشت مردم را به فراموشي بسپارد.
2- هرچند تجربه كار مديريتي يكي از حسنهايي است كه رئيسجمهور بايد در انتخاب اعضاي كابينه خود در نظر بگيرد ولي پارامترهاي ديگري نيز وجود دارد كه بعضاً ممكن است تجربه مديريتي يك وزير كه ميتواند با بهرهگيري از آن فرد كارآمدي باشد را به حاشيه ببرد، مثلاً كسي كه به رغم تجربه و تخصص لازم، همواره با گروههاي سياسي خاص سرنوشت خود را گره زده و بيش از كار مديريتي خود خواسته يا ناخواسته سعي در چالشآفريني در مجموعه تحت مديريت خود دارد، تا چه ميزان ميتواند مورد وثوق اعتماد باشد. برخي وزارتخانهها بايد بپذيريم كليدي و سرنوشتساز هستند و يك تصميم سياسي اشتباه يا جهتدار منفي ميتواند شيرازه وزارتخانه و بالطبع كشور را به هم بريزد. فتنه 1378 و 1388 شاقول مناسبي براي ارزيابي افراد در كابينه دولت يازدهم است، آيا كساني كه بر فرض تجربه مديريتي مناسبي داشتهاند ولي محرك اصلي براي شكلگيري يك فتنه فراگير در كشور بودهاند، شايستگي همراهي با كابينه دولت تدبير و اميد را خواهند داشت. آن هم دولتي كه با شعار اميدآفرين به مردم و تدبير كردن براي آينده انقلاب و نظام گامهاي بلند خويش را برداشته است، آيا ميتواند سكان بخشي از مديريت اجرايي خود را به كساني بسپارد كه مايه پراكندن تخم يأس و نااميدي در شرايط بحراني كشور در مقاطعي بودهاند؟! اينجا قطعاً مجلس در كنار تخصص و تجربه مديريتي وزراي پيشنهادي، نيم نگاهي به رفتار گذشته افراد معرفي شده براي كابينه خواهد داشت. در چنين شرايطي شايد محكوميت فتنه هم نتواند دردي از دردهاي مردم دوا كند، بلكه بايد ديد در زماني كه كشور در گذشته در شرايط بحران قرار گرفته بود، اين افراد چه رفتاري از خويش بروز داده بودند.
3- سخنان وزير پيشنهادي در دفاع از برنامههاي خود نيز ميتواند قضاوت خوبي براي نمايندگان باشد ولي نبايد فراموش كنيم كه حجم برخي انتقادات كه بعضاً ممكن است برخي از آنها از دايره انصاف نيز خارج شود، مانع از شناخت عميق نمايندگان از توانمندي و صلاحيت شخص براي تصدي چنين پستي باشد، چرا كه دفاع از پيشينه، عملكرد، توانمندي و برنامههاي خود حداكثر در يك ساعت آنچنان مشكل است كه شايد اگر نماينده مخالف در آن جايگاه قرار ميگرفت، قضاوتي مشابه وزير پيشنهادي از او ميشد. بنابراين دايره ديد نمايندگان ملت آنچنان بايد وسيع باشد كه ارزيابي از يك فرد را در يك يا دو جلسه نيمساعته خلاصه نكنند.
4- طبيعي است رأي نمايندگان به اعضاي كابينه هر چه باشد رئيس جمهور بدان تن ميدهد ولي اگر نمايندگان تصميم گرفتهاند به همه اعضاي كابينه دكتر روحاني با اين توجيه كه در ابتداي كار دولت تدبير و اميد مبنا بايد همكاري با دولت باشد، رأي مثبت دهند و به تعبيري با نمره ناپلئوني و به زور برخي وزراي پيشنهادي را به درون كابينه راه دهند، اشتباه استراتژيكي بزرگي را مرتكب شدهاند. اگر قرار است وزيري با نمره لب مرز عضو كابينه شود و سكان اجرايي يك دستگاه را به دست گيرد، همان بهتر كه با عدم رأي اعتماد مواجه شود. چرا كه چنين وزيري با آراي كم هم پشتوانه خود را در وزارتخانه از دست خواهد داد و نگاه كارمندان و مديران وزارتخانه متبوع نسبت به وي مثبت نخواهد بود و هم شخص وزير از هم اكنون بايد خويش را ميهمان چندماههاي تصور كند كه در كمترين زمان بايد در پشت ميز استيضاح قرار گيرد. مگر موارد استثنا كه تجربه ثابت كرده استثنا بسيار اندك است. به ويژه اينكه اين حساسيت در برخي وزارتخانههاي كليدي همچون آموزش عالي و آموزش و پرورش از لحاظ تأثيرگذاري فرهنگي و آموزشي آنها يا وزارتخانهاي همچون نفت كه بزرگترين قراردادها در آن بسته ميشود، بيشتر احساس ميشود.
بنابراين اين روزها مجلس در معرض آزمون سختي قرار گرفته است. از يك سو با رأي به همه كابينه بدون لحاظ كردن سوابق و عملكرد گذشته برخي وزراي پيشنهادي، با اين سؤال مواجه ميشود كه كدام مصلحت را در نظر گرفته است كه سوابق حمايت از فتنه و نقشآفريني برخي افراد پيشنهادي بايد به فراموشي سپرده شود و از سوي ديگر، گارد گرفتن در مقابل كابينه دولت يازدهم يا خداي نكرده دخالت دادن ديدگاههاي شخصي و بدتر از آن منافع فردي، كشور را از خدمت افراد صادق و بيحاشيه محروم كرده است.
از اين رو هوشمندي نمايندگان و مجلس محترم بيش از هر زمان ديگر احساس ميشود و مجلس ميتواند با تدبير و درايت خويش اين گام را به گونهاي بردارد كه رضايت پروردگار، رهبري معظم انقلاب و مردم را در پي داشته باشد.
