زهراسادات حسيني| مخالفان بشار اسد در نوامبر 2012 براي تأثيرگذاري منسجم در قالب «ائتلاف ملي مخالفان سوريه» گردهم آمدند. ائتلافي كه مورد حمايت مالي، سياسي و نظامي برخي كشورهاي اروپايي، تركيه، قطر، عربستان، اسرائيل و ايالات متحده قرار گرفت. معارضان توانستند با پشتوانه لجستيكي بازيگران خارجي و به كارگيري مبارزان آموزش ديده جدا شده از ارتش ملي سوريه و گروههاي افراطي القاعده در جنگهاي چريكي و شهر به شهر به پيروزيهايي دست يابند. تا آنجا كه به دليل موقعيت قابل توجهشان در ميدان مبارزه، شركت در مذاكرات ژنو2 را مشروط به اجراي خواستههايشان كردند. ژنو2 جلسهاي است كه به ابتكار روسيه و امريكا قرار بود در ماه ژوئن سال جاري ميلادي با حضور نمايندگان دولت اسد، گروههاي كرد سوري و كشورهاي دخيل در اين بحران، برگزار شود ولي تاكنون تاريخي براي برگزاري آن تعيين نشده است.
ائتلاف ملي مخالفان تعيين زماني براي بركناري بشار اسد از قدرت و عدم ايفاي نقش توسط رئيسجمهوري كنوني سوريه و اعضاي دولتش در آينده اين كشور را جزء خطوط قرمز خود براي شركت در اين جلسه عنوان كردند.
اين نوع قدرت نمايي و تعيين شرط و شروط ائتلاف معارضان براي زماني بود كه در عرصه مبارزه نظامي، ارتش بشار اسد را تحت تأثير پيروزيهاي خود قرار ميدادند و حمايت لجستيكي و نيز مالي دولتهاي مخالف اسد را در دست داشتند. ليكن زماني كه نيروهاي معارض در دريافت تجهيزات نظامي و سلاح به دلايل مختلفي دچار مشكل شدند و بشار اسد نيز موفق شد آرايش ارتش را بهتر از قبل مديريت كند، زمام امور در ميدان نبرد از دست آنها خارج شد. به طوري كه هر روز اخباري مبني بر پيشروي ارتش و آزادسازي شهرها از نيروهاي شورشي مخابره شد.
دلايل كمك نكردن اروپا و امريكا به مخالفان
با گذشت دوسال و نيم از آغاز جنگ داخلي سوريه، هنوز بازيگران خارجي حامي ائتلاف نتوانستند بر سر اينكه نظام پس از اسد چگونه ساختاري داشته باشد و تقسيم قدرت به چه شكل ميان گروهها صورت گيرد، اجماع كنند. ضمن آنكه ائتلاف روسيه- ايران و حمايتهاي ميداني حزبالله از دولت اسد، تبديل شده به مانعي براي رسيدن به راهحلي در راستاي خاتمه دادن به اين كشمكش داخلي آنگونه كه غرب و برخي كشورهاي عرب مدنظرشان است.
اين مسئله خود را در شيوه كمكرساني به مبارزان ائتلاف نيز نشان داده است. تفاوت نظر ميان گروه معارض با اسد در راستاي نحوه كمكرساني به شورشيان و نوع تسليحات ارسالي، منجر به آن شد كه درخواستهاي رهبر ائتلاف بينتيجه بماند. علاوه بر اين شواهدي وجود دارد دال بر اينكه جنگافزارهاي فرستاده شده در دست سربازان گروههاي بنيادگراي جبهه النصره قرار گرفته است. بر اين اساس، به دليل ترس از قوت گرفتن راديكالها و خارج شدن زمام امور از دست كشورهاي دخيل در سوريه، امريكا ارسال سلاح را به حالت تعليق در آورد و صرفاً به ارائه يكسري كمكهاي بشردوستانه بسنده كرد.
توقف سياست حمايت از شورشيان در ميان اروپاييها به شكل محدود كردن كمك آلمان به غيرنظاميان و تصميم انگليس به اتخاذ راهكار ديپلماسي و آموزش مخالفان، بروز و ظهور پيدا كرد. در اين ميان تركيه هم در نتيجه اعلام خودمختاري محدود كردهاي سوري در شهر سركاني، در مسئله اعمال سياست تقويت مخالفان دچار تعلل شد. ترديد مقامات ترك به دليل نامشخص بودن نتيجه اين خودمختاري بر وضعيت آتي كردهاي سوري و نيز امنيت سياسي و سرزميني تركيه است. تركيه كشوري است كه سالها به دليل درگيريهاي مسلحانه با گروه پكك و وجود تقريباً 14 ميليون كرد در اين كشور، هرگونه تغيير و تحول در وضعيت سياسي كردهاي منطقه را با دقت نظر دنبال ميكند.
البته بايد در نظر داشت كه آنچه به ترديد كشورهاي حامي ائتلاف دامن زد، كاهش مشروعيت معارضان در ميان افكار عمومي جهان بود. در نتيجه رسانهاي شدن اقداماتي كه ائتلاف ملي و گروههاي راديكال القاعده و جبهه النصره انجام دادند مانند كشتار غيرنظاميان، مثله كردن اجساد سربازان سوري و تخريب اماكن مقدس مسلمانان ميزان حمايت افكار عمومي دولتهاي مخالف اسد رو به افول نهاد. در اين راستا رهبران خارجي نيز به دليل ترس از متهم شدن به حمايت از عمليات ناقض حقوق بشر و مظنون به جنايت جنگي در پيگيري خط و مشيهاي براندازنده با احتياط بيشتري دست به اقدام زدند.
اين در حالي است كه در ژوئن گذشته نيروهاي اسد توانستند القصير را تسخير كنند. شهري كه براي معارضان داراي بعد استراتژيك فراواني در امر فرماندهي و دريافت تسليحات بود. اين واقعه ضربه رواني شديدي بر شورشيان وارد ساخت. همچنين ارتش در شهر حمص و دمشق پيروزيهاي قابل توجهي به دست آورد.
چرخش 180درجه الجربا
همه اين عوامل دست در دست هم دادند تا ائتلاف ملي در جبهههاي نظامي، قدرت و موقعيت سابق خود را از دست داد. در اين ميان اقدامات افراطگرايانه القاعده و جبهه النصره، شكاف ميان گروههاي كرد سوري و همچنين اختلاف اكراد با ائتلاف ملي بر سر تعيين سرنوشت كردستان سوريه و ميزان سهمشان از قدرت باعث شد ترديد حاميان خارجيشان بيش از پيش گردد.
اعضاي ائتلاف ملي در شرايطي كه تغيير استراتژي دوستانشان را مشاهده كردند، تصميم گرفتند با انتخاب رهبري جديد نظر آنها را نسبت به كمكهاي نظامي تغيير دهند. در اين راستا، الجربا رئيس جديد ائتلاف، سخن از شركت در ژنو2 با چرخش 180 درجهاي در پيششرطها به ميان آورد. وي عنوان كرد در صورتي كه اسد زندانيان را آزاد كند، ائتلاف ميتواند به مردم نشان دهد كه مشاركت در مذاكرات امري مفيد است.
اين تغيير در نوع شروط، بيشك نتيجه تضعيف موقعيت ائتلاف در عرصه نظامي و سياسي سوريه است. الجربا بر آن است كه نظر دولتهاي درگير در بحران را جلب كند. موضعگيريهاي اخير الجربا در واقع پذيرش راهكار سياسي براي برون رفت از بحران است. وي اميدوار است از اين طريق بتواند بر ميزان حمايتها بيفزايد و تشكيل ژنو2 را تسريع بخشد تا از ميزان خسارات وارده بر ائتلاف بكاهد.
