معرفي محمدعلي نجفي، وزير آموزش و پرورش دوران سازندگي به عنوان وزير آموزش و پرورش دولت يازدهم واكنشهاي زيادي را ميان صاحب نظران و كارشناسان به دنبال داشته است. در برجستهترين اين واكنشها غلبه صبغه سياسي بر صبغه علمي و آموزشي وي و كارنامه پر اشكالش به نقد كشيده شده است و احتمال گرفتن رأي اعتماد اين گزينه را از نمايندگان مردم در مجلس كاهش ميدهد. مضاف بر اينكه نجفي اين روزها با عارضه قلبي دست به گريبان است و بيماري جسماني ميتواند در روند مديريت وي بر آموزش و پرورش پر مشغله خلل وارد كند.
انتخاب شخص اول وزارتخانه آموزش و پرورش از آن جهت مهم است كه ميتوان از آن به انتخاب آينده كشور تعبير كرد. كسي كه براي آموزش و تربيت مديران و آينده سازان نظام اسلامي برنامهريزي و مديريت ميكند يعني سكان آينده كشور را به نوعي در دست دارد. از طرفي با اينكه تمام اركان نظام معتقدند آموزش و پرورش حساسترين نهاد كشور است اما در انتخاب مديران آن گاهي با تساهل و تسامح برخورد ميشود. غلبه نگاه ليبراليستي بر آموزش و پرورش دوران سازندگي، سياستهاي غلط غربي تربيتي، تحت الشعاع قرار گرفتن پرورش در آموزش در آن دوران تجربه تلخ دستگاه تعليم و تربيت كشور است.
نجفي معتقد به رويكرد ايدئولوژيك
در تعليم و تربيت نيست
حجتالاسلام علي ذوعلم، كارشناس تعليم و تربيت در اين مورد معتقد است رئيسجمهور بايد به دنبال وزيري باشد كه بتواند تحول در آموزش و پرورش را بر اساس سند تحول بنيادين دنبال كند. وي همچنين به سابقه مديريت نجفي در آموزش و پرورش و موضوع استقرار نظام جديد آموزشي تحت عنوان نظام ترمي- واحدي اشاره و از آن به عنوان نقطه ضعف مديريت آموزش و پرورش در دوران سازندگي ياد ميكند.
حجتالاسلام ذوعلم ايجاد تغيير نظامات آموزشي در نيمه اول دهه 70 را بدون در نظر گرفتن مباني نظري تعليم و تربيت ميداند.
حسين احمدي، معاون اسبق وزارت آموزش و پرورش هم معتقد است: در زمان وزارت نجفي در آموزش و پرورش، بحث مربوط به نظام جديد متوسطه بنيانگذاري شد كه غفلتهايي در اين نظام انجام شد و در نهايت به حذف آن انجاميد. الگوبردارياي كه در نظام آموزش متوسطه انجام شد و از كتابهاي آموزش و پرورش استراليا و كانادا، فرانسه و روسيه استفاده شد، مشكلات زيادي را براي آموزش و پرورش ايجاد كرد. در نظام جديد آموزش متوسطه در دوران سازندگي تغيير رخ داد اما آيا هر تغيير، مطلوب است؟ وي ادامه ميدهد: بايد تغييرات در طول پنج، شش سال انجام ميشد اما در طول دو، سه سال نظام متوسطه را جايگزين نظام قبلي كردند و با توجه به اينكه نظام مناسبي با شرايط فكري، روحي، اجتماعي و فرهنگي نظام نبود، مجبور شدند در سالهاي بعد آن را حذف كنند. احمدي به تصويب سند تحول بنيادين آموزش و پرورش اشاره ميكند و ميگويد: آموزش و پرورش نيازمند كساني است كه از لحاظ ايدئولوژيك، معتقد باشند و كارها را خوب مديريت كنند و آقاي نجفي در گذشته اعلام كرده است كه آموزش و پرورش نهاد ايدئولوژيك نيست و نبايد با كار ايدئولوژيك آموزش و پرورش را پيش ببرد. بحث معاونت پرورشي در آن زمان در ضعيفترين دوره خودش قرار داشت و آقاي نجفي به فعاليتهاي پرورشي و فرهنگي خيلي اهميت نميداد و آن زمان بحث پنجرههاي باز مشكلات زيادي ايجاد كرد.
ترمي- واحدي ضربه اساسي
به فرهنگ كشور زد
زهره علي عسگري، كارشناس حوزه تعليم و تربيت است كه سابقه فعاليت آموزشي و پرورشي در دوران سازندگي را دارد. وي يكي از منتقدين مديريت آموزش و پرورش در اين دوران است. علي عسگري به «جوان» ميگويد: همه آموزشوپرورش دوران سازندگي را به تغيير نظام آموزشي از قديم به جديد ميشناسند. نظامي كه تحت عنوان ترمي– واحدي شناخته ميشد و ضربه اساسي به فرهنگ كشور زد. در اين شيوه مدارس و ساعات درسي شبيه دانشگاهها شد و در ميان ساعات درسي، ساعات بيكاري ايجاد و پنجره هايي باز شد. دانشآموزان دو ساعت سر كلاس بودند و چون مدارس امكانات نداشتند در ساعت بيكاري دانشآموزان را در مدرسه نگه نميداشتند. اين مسئله باعث ميشد دانشآموزان بدون برنامه رها شوند و اين آسيبهاي اخلاقي، تربيتي و حتي اجتماعي زيادي در پي داشت.
آزموده را آزمودن خطاست
اين كارشناس تعليم و تربيت ميافزايد: تا جايي كه من اطلاع دارم، معلمان حضور مجدد وزير آموزش و پرورش دوران سازندگي را در رأس وزارت آموزشوپرورش نميپذيرند و نسبت به وي نظر مساعدي ندارند زيرا معلوم نبود اقدامات وي بر پايه نظر كدام كارشناسان بود و اقداماتش بدون نظرخواهي به ويژه از بدنه فرهنگيان بود. به گفته علي عسگري، آقاي نجفي امتحانش را پس داده است و بعيد است بدنه آموزش و پرورش وي را بپذيرد.
وي در عين حال در خصوص غلبه فضاي سياسي يا آموزشي و تربيتي بر آموزش و پرورش دوران سازندگي نيز اضافه ميكند: دولت سازندگي بعد از جنگ روي كار بود و به همين دليل فرهنگيان هنوز انتظار برخورد با مسائل فرهنگي در قالب ارزشهاي دفاع را داشتند و با مسائلي كه در حوزه فرهنگ و آموزش آن دوران مطرح ميشد، زاويه ميگرفتند و با سياستهاي دولت و وزير مقاومت ميكردند كه اين حاشيههايي در آموزش و پرورش داشت.
نجفي سياسي است
از ديگر سو، سمتگيري سياسي و حزبي نفر اول وزارتخانههاي آموزشي به ويژه آموزش و پرورش كه ماهيت تربيت مبنايي دارد براي بسياري از كارشناسان و صاحبنظران مهمترين نكته حائز توجه است.
يكي از اين افراد اصغر مهاجري، استاد دانشگاه و جامعهشناس است. وي با بيان اينكه آموزش و پرورش براي برطرف كردن مشكلات خود بايد از ورود به مسائل سياسي و سياستزدگي به دور باشد، معتقد است: متأسفانه اكثر وزراي آموزش و پرورش يا با اهداف سياسي براي رياست اين وزارتخانه انتخاب شدند يا عملكردشان در حد و اندازه يك وزير نبوده است. وزير آموزش و پرورش بايد فردي بسيار مستقل، توانا، غيرسياسي و مجهز به بنيادهاي نظري و عملي باشد كه حداقل بتواند مشكلات اين وزارتخانه را برطرف كند. اين در حالي است كه گزينه پيشنهادي دكتر روحاني براي تصدي وزارت آموزش و پرورش در دولت يازدهم از اعضاي هيئت مؤسس حزب كارگزاران است و قطعاً فرد سياسي به شمار ميرود. فردي كه سابقه اجرايي وي نشان ميدهد در نگاههاي مديريتياش رگههايي از ليبراليسم و اصلاحطلبي ديده ميشود.
با توجه به نظرات بيان شده و فضاي حاكم بر نهادهاي تصميمگير، به نظر ميرسد محمدعلي نجفي 62 ساله يكي از گزينههاي كابينه پيشنهادي رئيسجمهور است كه از اقبال خوبي براي گرفتن رأي اعتماد برخوردار نيست.
