اين گزارشها از سوي مراكز رصد و پايش رشد علمي بينالمللي در شرايطي منتشر ميشوند كه كشورمان در يك رقابت نفسگير جهاني براي تثبيت جايگاه خود قرار دارد و اينكه درجه تأثيرگذاري ايران در مناسبات بينالمللي و منطقهاي ارتقا يافته به دليل اتكا به قدرت علمي جوانان و دانشمندانش است. با اين حال و علاوه بر مسائلي كه انحصارطلبي استكباري دولتها پيش روي پيشرفت ايران قرار ميدهند، موانع داخلي نيز روند رشد علمي كشورمان را تحت تأثير قرار ميدهند. صاحبنظراني مانند حجت الاسلام علي اكبر رشاد، عضو شوراي عالي مركز طراحي الگوي ايراني – اسلامي پيشرفت، خودباختگى و غيرپرستى و شيفتگى نسبت به نظريهها و ديدگاههاى غيرخودى، آسيبديدگى عنصر اعتماد به نفس در افق ملى، اسطوره شدن نوابغ و اين توهم كه فقط نابغه نوآور است، سنت زدگى، كهنه گرايى و ميراث پرستى، شخصيت زدگى و پيرپرستى، فقر جرئت، خود سانسورى، فقر سنت نقد و تضارب آرا و سياستزدگى را از جمله اين موانع ميداند. اما آماري كه وزير علوم اعلام ميكند، نشان ميدهد ممكن است موانع ياد شده سرعت توليد علم را كم كرده باشند اما همچنان علمآوري و فناوري ايران اسلامي قصد ايستادن ندارد.
يك درصد جمعيت ايراني جهان، ۱/۲درصد علم دنيا را توليد ميكنند كامران دانشجو، وزير علوم، تحقيقات و فناوري با اشاره به رتبه اول علمي ايران در منطقه خاورميانه در تبيين پيشرفتهاي آموزش عالي كشور گفت: در سال ۱۳۸۴ جمهوري اسلامي ايران سهدهم درصد توليد علم دنيا را در دست داشت كه اين ميزان در سال۹۱ تاكنون به ۱/۲درصد افزايش يافته و به عبارتي هفت برابر شده است، در حالي كه جمعيت ايران تنها يك درصد جمعيت دنياست، بنابراين توليد علم ما از درصد جمعيتمان در دنيا بالاتر است.
وي با اشاره به سرعت رشد ۱۱ الي ۱۳ برابري توليد علم ايران نسبت به دنيا اظهار داشت: از لحاظ سرعت رشد توليد علم ايران در دنيا رتبه نخست را دارد و در سال ۲۰۱۲ در نمايه اسكوپوس بيش از ۳۷ هزار مقاله توسط جامعه دانشگاهي ايران ثبت شده است، همچنين ايران در سال ۲۰۱۲ در اين نمايه رتبه ۱۷جهان را داشت كه در سال ۲۰۱۳ تاكنون با توليد بيش از ۶هزار مقاله در جايگاه پانزدهم جهان قرار دارد.
دانشجو افزود: در سال ۲۰۱۲ در پايگاه علمي ISI بيش از ۲۶ هزار و ۶۰۹ مقاله توسط دانشمندان كشورمان ثبت شد و ايران در رتبه ۲۰ جهان قرار داشت كه از آغاز سال ۲۰۱۳ ميلادي تاكنون با توليد حدود ۳ هزار مقاله در جايگاه ۱۷ دنيا قرار دارد در حالي كه تركيه به عنوان رقيب اصلي منطقهاي ايران در جايگاه ۱۹ جهان جاي گرفته است. وي با اعلام اينكه در سال ۲۰۱۲ بيش از ۷۰ هزار مقاله بدون تكرار توسط دانشمندان ايراني در مجلات معتبر جهاني و در پايگاههاي علمي IsI، SCOPUS و isc ثبت شده است، گفت: اين ميزان پيشرفت نشان ميدهد دانشگاههاي ما با جديت به دنبال توليد علم هستند و اين كار توانمندي اعضاي هيئت علمي دانشگاهها و هوش بالاي دانشجويان ايراني را نمايان ميسازد.
وزير علوم افزود: رشد توليد علم همچنين متأثر از توسعه تحصيلات تكميلي دانشگاههاست زيرا بخش زيادي از اين مقالات با همكاري اعضاي هيئت علمي و دانشجويان دورههاي تحصيلات تكميلي و از پايان نامههاي دانشگاهي استخراج ميشود. به گفته كامران دانشجو، همچنين ضريب تأثير و ارجاع به مقالات ايراني هم رشد داشته كه كيفيت اين مقالات را نشان ميدهد.
راستي اگر سياستها به گونهاي تدوين ميشدند كه اين موانع از مسير رشد و توسعه علمي كشورمان برداشته ميشد، ايران در سال ۲۰۱۳ در جدول scopus چه جايگاهي داشت؟!
به نظر ميرسد دانشجو در ماههاي اخير بر جنبه اميدآفريني مديريت ملياش اهتمام بيشتري دارد. البته اين در شرايطي است كه غلامحسين الهام، همكار وي در كابينه دهم، هفته گذشته توليد علم در ايران را «تا حد زيادي صوري» توصيف كرد به طوري كه چندان ارتباطي با جامعه نيافته است. از طرفي كاش براي اين پرسش هم پاسخ مناسبي مييافتيم كه چرا تصميمگيران كشور از اين موفقيت و جهش علمي كشورمان با كاهش ۷ درصدي بودجه پژوهش و كاهش ۳ درصدي بودجه دانشگاهها استقبال كردهاند؟!
