تاكنون بهويژه در سالهاي پس از پيروزي انقلاب اسلامي تحقيقات و پژوهشهاي فراواني درباره تاريخچه، عملكرد و انديشه گروه فدائيان اسلام به نگارش درآمده است و نويسندگان و تاريخنگاران بسياري كوشيدهاند با استناد به منابع تاريخي موجود به بازكاوي عملكرد بهويژه واكاوي ذهن، انديشه و تفكر شخصيت نوابصفوي بپردازند. اثر حاضر نيز در راستاي همين اهداف تدوين و به نگارش درآمده است، اما تفاوتهايي دارد كه آن را از آثار ديگري كه در اين زمينه پديد آمده است متمايز ميسازد. اين كتاب تحليل و واكاوي گروه فدائيان اسلام در قالب تاريخ شفاهي و از زبان شاهدان عيني بسياري از رخدادهاي دوران فعاليت گروه فدائيان اسلام است. عدهاي از مبارزان دوره پهلوي كه برخي از آنها خود عضو گروه و جمعيت فدائيان اسلام بودند، در ميزگردهايي كنار هم نشسته و خاطراتشان را از آن دوران روايت كردهاند. آنان با تكيه بر ذهن خود و بر اثر همفكري، بسياري از ناگفتههاي مربوط به جمعيت فدائيان اسلام و نكات مفيدي را از تاريخ معاصر نقل كردهاند. عمدهترين وجه تمايز اثر حاضر با آثار ديگر حتي با آثاري كه در قالب تاريخ شفاهي پديد آمدهاند، البته با موضوع جمعيت فدائيان اسلام اين است كه هر يك از روايتها تقريباً به تأييد ضمني ديگر شاهدان عيني حاضر در ميزگرد درآمده است و اين امر خواننده را از صحت و نزديك به واقعيت بودن هر يك از وقايع رخدادهاي مطرحشده مطمئنتر ميسازد. اميد آنكه اين كتاب توانسته باشد برخي از ابعاد و زواياي پنهان فعاليتهاي جمعيت فدائيان اسلام را براي ثبت در تاريخ روشن كند.
همانگونه كه ذكر شد، اثر حاضر نوعي تاريخ شفاهي است، با اين تفاوت كه در آن محوريت با يك راوي نيست، بلكه ۱۰ نفر از راويان و شاهدان عيني وقايع و رخدادها كه چند تن از آنان عضو فدائيان اسلام بوده و از نزديك بسياري از حوادث را ديدهاند، در مركز اسناد انقلاب اسلامي گرد آمدند و با تكيه بر حافظه فردي و جمعي توانستند روايت كم و بيش جامعي را از عملكرد، تاريخچه و فعاليت جمعيت فدائيان اسلام بيان كنند. هريك از شركتكنندگان موضوعي درباره فدائيان اسلام را مطرح و ديدههاي خود را درباره آن روايت ميكردند و ديگراني هم كه درباره آن موضوع اطلاعاتي داشتند يا خود شاهد عيني بودند، به كمك راوي ميآمدند يا ميكوشيدند با همفكري تمام ابعاد و زواياي موضوع را واكاوي و ارائه كنند. هر جا حافظه يكي از راويان ياري نميكرد، راوي ديگر با تكيه بر حافظه فردي و ياري حافظه جمعي آن را پوشش ميداد و بحث را به سرانجام ميرساند.
به نظر ميرسد اين شيوه از پژوهش تاكنون كمنظير بوده يا حداقل در مراكز پژوهشي به صورت جدي بدان توجه نشده است، اما تجربه اين كار نشان داد درباره هر يك از برههها و رخدادهاي تاريخ معاصر ميتوان چنين شيوهاي را در پيش گرفت و به نتايج مطلوبي رسيد. به هر حال اثر حاضر به شيوه نويي پديد آمده و به علاقهمندان عرصه تاريخ عرضه شده است، ضمن اينكه زحمات حجتالاسلام سيدحميد روحاني مسئول وقت مركز اسناد انقلاب اسلامي و مسئول برگزاري ميزگردهاي فدائيان اسلام را نبايد ناديده گرفت.
بهطور خلاصه اثر حاضر حاصل ۱۸ جلسه ميزگرد برگزار شده در مركز اسناد انقلاب اسلامي است كه در آن عدهاي از اعضاي پيشين جمعيت فدائيان اسلام به بيان خاطره و روايت خود از فعاليتهاي فدائيان اسلام پرداختهاند.
در ميزگردهاي مزبور آيتالله سيدمحمدعلي لواساني، مرحوم اصغر عمري معروف به «حكاكي»، علي بهاري همداني، محمدمهدي عبدخدايي، مرحوم محمدرضا نيكنام اميني، سيدمحمدعلي ميردامادي، مرحوم محمدمهدي فرجو، عباس غلهزاري، حسين طهماسبي و آيتالله سيدجعفر شبيري حضور داشتند و به بيان خاطرات خود پرداختهاند و روايتهاي دست اولي را بازگو كردند كه شايد بسياري از آنها براي اولين بار در تاريخ معاصر مطرح ميشوند. اميد آنكه در تدوين تاريخ، پژوهندگان را مددرسان باشد. انشاءالله.
