درختان بيترديد يكي از زيباترين مظاهر خلقت و جلوهاي از تجليات آفريدگار عالم به شمار ميروند؛ تجلياي كه هرچند آباداني و شاخص سبزي و خرمي و مظهر زندگي و باعث تلطيف هوا و موجب آسايش و رفاه مردم و صفا و پاكي طبيعت است اما بعضي از ما خواسته يا ناخواسته، مخل آسايش و زندگي اين فرشتههاي سبز ميشويم.
شكي نيست كه تنوع زيستي با نيازهاي انسان درآميخته و بدون تنوع زيستي ادامه حيات چندان ميسر و قابل پيشرفت نيست؛ به همين دليل نيز حفاظت از تنوع زيستي و درختان ميتواند به عنوان عنصري از امنيت ملي يك كشور مطرح شود. با اين حال بسياري كوچكترين توجهي به اين موضوع ندارند. در حالي كه امنيت ملي تنها با قوي بودن يك كشور از نظر نظامي حاصل نميشود بلكه در معيارهاي امروزي و در دنياي امروز در سايه محيط زيست سالم و بارور و با تنوع زيستي مطلوب، تأمين ميشود. با اين حال، محيط زيست در سطح جهاني و ملي در معرض تهديدهاي جدي قرار دارد. از گرم شدن اقليم زمين تا از دست رفتن تنوع زيستي و انواع آلودگيها گرفته تا قطع گاه و بيگاه درختان در شهرهاي كشور كه همگي با هدف نابودي درختان هر روز با سرعتي بيشتر از گذشته در حال طي كردن مسير خود هستند. اهميت درختان آنجايي بيشتر ميشود كه با نگاهي به آيات و روايات و سيره معصومين(ع) ميتوانيم به نقش و اهميت اين نعمت و موهبت عظيم پروردگار عالم پي ببريم. بر اساس آيات قرآن، يكي از مواهب و نعمتهاي خداوند در آخرت و يكي از ويژگيهاي بهشت كه در آيات كريمه و روايات شريفه بارها به آن اشاره شده، درخت است.
هر اصلهاش هست صد دانه گوهرحسين عمارزاده از فعالان بخش محيط زيست و جامعهشناس در ارتباط با فوايد درختان در زندگي بشر در گفتوگو با «جوان» ميگويد: شكي نيست كه طبيعت بدون درخت، ناموزون و زشت است. وجود جنگل و درخت در صحنه طبيعت و زندگي انسان، باعث زيبايي، شادي، سبزي، آسايش، رفاه، صفا، پاكي و طراوت ميشود و ترديدي وجود ندارد كه درختان نبض زمين هستند و مايه حيات انسان و حيوان و حتي بعضي از گياهان، زيرا درختان با جذب گازهاي سمي از جمله دياكسيد كربن و توليد اكسيژن كه يكي از اساسيترين نيازهاي حيات انسان و حيوان است، باعث دوام حيات انسان و سلامت چرخه طبيعت ميشوند. كمبود درختان و تخريب و نابودي جنگلها به ويژه در اين عصر دود و زندگي ماشيني، موجب انقراض نسل انسان و حيوان خواهد شد.
از او ميپرسيم كه اگر در شهرها درخت وجود نداشته باشد چه اتفاقي رخ ميدهد و او نيز پس از كمي مكث ميگويد: اگر نخواهيم به بخش تغذيهاي درختان و اينكه برگ و شاخههاي درختان بخش مهمي از تغذيه حيوان و گاه انسان را فراهم ميسازند و در توليد گوشت مصرفي انسان نقش اوليه را دارند، به طور كامل بپردازيم، كافي است تنها به اهميت ميوههاي بسياري كه از درختان چيده ميشود و در اختيار انسانها قرار ميگيرد نگاهي بيندازيم تا نقش بالاي آن را در زندگي متوجه شويم. چوب درختان در صنايع چوببُري و تأمين بخش مهمي از وسايل مورد نياز زندگي انسان نقش اساسي دارد. حتي درختان ميتوانند در جلوگيري از فرسايش خاك كشاورزي و مفيد زمين هنگام وقوع سيل نيز نقش مهمي را ايفا كنند. جدا از آن، درختان در تغيير و تبديل آب و هوا و اعتدال آن نقش بسزايي دارند و شايد در سالهاي نه چندان دور اگر همين درختان سر سبز اطراف تهران و ساير كلانشهرها بيرحمانه بريده نميشدند، اكنون اوضاع آب و هواي شهرها اينگونه در خفقان قرار نداشت. تشكيل جنگل و توسعه آن، نه تنها تأثير اساسي در روند آب و هوا دارد، بلكه در حشر و نشر پرندگان، چرندگان و ديگر حيوانات اهلي و وحشي و نهايتاً تعادل در چرخه طبيعت نقش ارزندهاي دارد. در فصل پاييز كشاورزان، باغداران و گل و گياهكاران از كود ساخته شده از انبوه برگ درختان استفاده بسيار زيادي ميبرند و شايد اگر اين درختان تاكنون به جاي كاهش، افزايش داشتند، امروزه نياز به كودهاي شيميايي تا حدود زيادي كاهش پيدا ميكرد. در پاييز، انبوه برگ ريخته شده از درختان ميتواند ابركود متراكمي بسازد كه فوايد زيادي دارد. اين ماده نگهداري آب توسط خاك را افزايش ميدهد و حتي ميتواند در نهايت به كاهش ميزان آبياري نيز بينجامد. درختان زيادي از گذشته در صنعت داروسازي و عطاري و حتي به دست آوردن نوعي چسب مورد استفاده قرار ميگرفتند. به عنوان مثال، بهترين ماده ضدعفوني كننده از برگ درخت سدر و سنجد، بهترين رنگ مو از درخت حنا، بهترين مواد خوشبوكننده از چوب درخت عرعر و بهترين نوع عطر براي رفع خستگي در كارگاههايي كه ميخواهند ظرفيت توليديشان را بالا ببرند، از درخت سرو به دست ميآيد.
در شهر بيدرخت، زندگي نيستاما محمد مختاري رئيس سازمان پاركها و فضاي سبز شهرداري تهران در گفتوگو با «جوان» تفسيري متفاوتتر دارد: شهري كه درخت ندارد، بيشك زندگي در آن جاري نيست. جايي كه طبيعت نيست و درخت وجود ندارد، زيبايي و طراوت هم نيست. از توليد اكسيژن توسط درختان كه مايه حيات بشري است كه بگذريم، درختكاري و توجه به درختان نوعي عبادت است و مشاركت مردم نيز در اين امر نقش بسزايي در يكدست شدن جامعه و رسيدن به زيباييها دارد. شكي نيست كه كساني كه با درختان بد رفتاري ميكنند و موجب قطع و نبود آنها ميشوند در زندگي خود نيز خلأهايي جدي دارند و آن را بر سر درختان بيگناه پياده ميكنند! در بحث مراقبت از درختان بايد نوعي فرهنگسازي صورت گيرد تا تمامي مردم پي به اهميت وجود درختان ببرند. آنهايي كه دست به تخريب درختان ميزنند سوءاستفادهكنندگاني هستند كه از اهميت و حفظ و حراست از جنگلها بياطلاعاند. حضرت رسول اكرم (ص) روايتي را بيان كردهاند كه اگر نهالي در دست من باشد و موقع نماز هم باشد، بايد ابتدا آن نهال را بكارم و سپس نمازم را بخوانم.
درختان با اهميت، شهروندان كم دقت!متأسفانه با پيشرفت تكنولوژي، تخريب جنگلها و نابودي درختان هر روزه رو به افزايش است، اما جاي اميدواري است كه انسانها امروزه به اين عمل زشت خود اقرار دارند و سازمانهايي را براي حفظ و حراست و گسترش پاركها و ازدياد درختان به وجود آوردهاند و تا حدودي توانستهاند از حجم انبوه قطع درختان جلوگيري كنند. با اين حال، همچنان بسياري از سودجوها و منفعتطلبها بدون توجه به اهميت درخت و درختكاري، هر روزه تنها در انديشه آن هستند تا با قطع درختان، پول روي پول بگذارند؛ غافل از آنكه قطع كردن درختان، آينده فرزندان آنها را تحت تأثير قرار ميدهد و آيندهاي سياه را براي شهروندان ترسيم ميكند. بيشك، با ادامه روند جنگلزدايي در سطح جهان بنا بر آمار، نزديك به يك ميليون گونه از درختان در مدت سه تا چهار دهه آينده ناپديد خواهند شد!
شكي وجود ندارد كه يكي از دلايل نابودي تنوع زيستي، ويراني جنگلها و مراتع است، از اين رو انسان بايد رفتار و اعمالي درخور و معقول با طبيعت و محيط زيست برقرار كند؛ چراكه هرگونه تغيير در محيط، محدود به همان بخش نخواهد بود، بلكه زنجيره فعل و انفعال در سيستمهاي ديگر را نيز به دنبال خود خواهد داشت.
