از يك سو جو بايدن مستقيماً سخن از آمادگي براي مذاكرات دوجانبه ميگويد، از يك طرف كاترين اشتون و از يك سوي ديگر گيدو وستروله. جالب اينجاست كه اصرارها براي مذاكره دوجانبه در آستانه انتخابات ايران تشديد شده است. اين سوي ماجرا هم همزمان با موضعگيري وزراي جديد كابينه اوباما يعني جان كري و چاك هاگل، علي اكبر صالحي گفته است كه جان كري آدم مطلعي است و اميدوار به تغيير سياستهاي امريكا پس از حضور وي در وزارت خارجه امريكاست.
فشار براي مذاكره دوجانبه ايران و امريكا در حالي صورت ميگيرد كه جمهوري اسلامي تا چند ماه ديگر انتخابات يازدهم رياست جمهوري را در پيش دارد و زمان زيادي هم تا مذاكرات ايران و ۱+۵ باقي نمانده است. به نظر ميرسد در اين فاصله زماني تا انتخابات اصرارها براي انجام مذاكرات مستقيم ايران و امريكا جنبه تبليغاتي دارد و از سوي ديگر غرب ميخواهد اين مذاكرات را در ظرف مذاكرات ايران و ۱+۵ قرار دهد تا طي دو خط موازي به اهداف خود برسد. اين مسئله در سخنان روز گذشته جو بايدن، معاون رئيسجمهور امريكا نيز به چشم ميخورد. وي به طور همزمان از مسئله هستهاي ايران و مذاكرات دوجانبه با امريكا سخن گفت.
«جوزف بايدن» معاون رئيسجمهورامريكا اظهار داشت: واشنگتن معتقد است وقت و فرصت براي حل و فصل مسئله هستهاي ايران با استفاده از روشهاي ديپلماتيك وجود دارد. وي در چهل و نهمين كنفرانس امنيتي مونيخ گفت: «ما با ايران گفتوگو خواهيم كرد». معاون اوباما خاطرنشان كرد: «تهران بايد از برنامه هستهاي خود دست بردارد» و در اين صورت «مشوقهاي با محتوايي ظاهر خواهد شد». معاون رئيسجمهورامريكا گفت: «وقت و فرصت براي ديپلماسي وجود دارد «اما» بدون فشار سر نخواهد گرفت». معاون باراك اوباما اعلام كرده است امريكا آماده «مذاكره مستقيم» با ايران براي حل مسئله هستهاي آن است. بايدن در حاشيه كنفرانس بينالمللي امنيتي مونيخ در پاسخ به سؤال يكي از خبرنگاران در مورد اينكه چه زماني گفتوگوهاي مستقيم با ايران ممكن خواهد بود، گفت: «هرگاه رهبر ايران، رهبر عالي، [در مورد گفتوگو با امريكا] جدي باشد.» وي يك جمله ديگر هم گفته است: «ما به دنبال مذاكره براي مشق كردن نيستيم.» جالب توجه اينكه بايدن طي دو روز سخن از روابط ديپلماتيك با ايران ميكند و بر روابط دوجانبه اصرار ميورزد.
تغيير رويكرد امريكا
امريكا پيش از ورود به چارچوب ۱+۵ سياستش عدم مذاكره با ايران بود و مقامات امريكايي ابراز ميكردند كه مسئله هستهاي ايران يك مسئله بينالمللي است و بايد در جامعه بينالملل حل شود و نه اينكه به مسئله بين ايران و امريكا تقليل پيدا كند. در همين راستا امريكا فقط حاضر شد در چارچوب مذاكرات ۱+۵ وارد گفت و گو بر سر مسئله هستهاي ايران شود، اما اينكه اكنون امريكا با چه تغيير رويكردي به صراحت سخن از مذاكراه دوجانبه با ايران ميگويد، جاي سؤال است.
از سوي ديگر اعلام آمادگي مذاكرات مستقيم با ايران از سوي بايدن «به شرط آنكه رهبر عالي ايران موافق باشد»، توپ را در زمين جمهوري اسلامي انداخته است تا در آستانه انتخابات رياست جمهوري فشار افكار عمومي ايران را جلب كرده و در صورت عدم مذاكرات، خود را مبرا كرده و افكار عمومي را در مقابل نظام قرار دهد. اين در شرايطي است كه اوضاع اقتصادي داخلي ايران نيز مساعد نيست و حتي سخن از مذاكرات از لحاظ رواني هم بر قيمتها در بازار داخلي تأثير ميگذارد. اما نكته قابل توجه اين است كه اصرارها و به بيان ديگر فشارها براي مذاكراه دوجانبه از سوي مقامات غربي در فاصله زماني تا مذاكرات ايران و ۱+۵ و انتخابات رياست جمهوري ايران ميتواند تنها براي يك بهرهگيري انتخاباتي يا هستهاي باشد و حتي به فرض ايجاد مذاكرات ايران و امريكا هيچ اتفاق مثبت يا منفي حاصل نشده و فقط سخن از آن اين بهره را نصيب غرب خواهد كرد تا با ديپلماسي عمومي خود افكار عمومي ايران را به سمت خود جذب كند.
در كنفرانس مونيخ چه گذشت؟
در اين ميان رئيس سياست خارجه اتحاديه اروپا از پيشرفت در مذاكرات با ايرانيها بر سر برنامه هستهاي اين كشور طي هفتهها و ماههاي آينده ابراز خوشبيني كرد. كاترين اشتون همچنين در كنفرانس مطبوعاتي مشتركش با گيدو وستروله، وزير امور خارجه آلمان در برلين گفت كه او نسبت به پيشنهاد معاون رئيسجمهور امريكا درباره مذاكرات مستقيم ميان واشنگتن و تهران خوشبين است. وستروله نيز گفت كه در حاشيه كنفرانس مونيخ اين پيشنهاد را با علي اكبر صالحي، وزير امور خارجه ايران مورد بررسي قرار خواهد داد. وي در ادامه از گفتوگوي مستقيم ميان امريكا و ايران كه دولت امريكا پيشنهاد آن را مطرح كرده است، استقبال كرد و افزود كه اين مسئله به نفع اروپاييهاست. اشتون در اينباره به نيابت از فرانسه، انگليس، آلمان، چين، روسيه و امريكا با ايران در تماس است و از ايران خواست تا در ماه جاري مذاكراتي داشته باشد. وزير امورخارجه كشورمان هم به منظور شركت در چهل و نهمين كنفرانس امنيتي مونيخ راهي آلمان شد.
پاسخ ايران به پالسها
در اين سوي ميدان علي اكبر صالحي، وزير امور خارجه ايران ابراز اميدواري كرده كه «جان كري» با ويژگيهاي فردي خود بتواند حداقل موجب اصلاح بخشي از رويكردها و سياستهاي ضد ايراني دولت امريكا شود. وي روز پنجشنبه در پاسخ به سؤال فارس مبني بر اينكه از زمان معرفي «جان كري» به عنوان وزير امور خارجه از سوي باراك اوباما رئيسجمهور امريكا، رويكرد مسالمتآميز وي نسبت به مسائل و از جمله تمايلش براي حل و فصل اختلافات با جمهوري اسلامي ايران مورد توجه رسانهها و تحليلگران قرار گرفته و با توجه به تأييد اين انتصاب از سوي سنا ارزيابي كلي شما در اين زمينه چيست؟ اظهار داشت: آقاي جان كري چهره شناختهشدهاي در سياست خارجي امريكاست كه گفته ميشود با تحولات منطقه خاورميانه نيز آشنايي دارد، اگرچه عملكرد سياستمداران از رويكرد كلان دولتها و گرايشات ساير عناصر مؤثر در تدوين سياست ملي كشورها تأثير ميپذيرد، اما شخصيت فردي مقامات كه در واقع ريشه در ذات و طينت آنها دارد، نيز يك واقعيت است.
ايران متهم به بيثباتي در خاورميانه
دوگانگي در لحن مقامات امريكايي درباره ايران اما باز هم ديده ميشود. همزمان با سخنان جوبايدن، وزير دفاع امريكا ايران را متهم كرده است كه با قاچاق و ارسال تسليحات به گروههاي مسلح متحدش در منطقه، به دنبال بيثباتي در خاورميانه است و براي رسيدن به اين هدف به اقداماتي گسترده دست زده است. لئون پانتا، وزير دفاع امريكا، به والاستريت ژورنال گفت: «بدون هيچ ترديدي، وقتي شما سيستمهاي دفاع ضدهوايي قابل حمل (در منطقه) توزيع ميكنيد، (اين تسليحات) به يك تهديد تبديل ميشود و نه فقط براي هواپيماهاي نظامي، بلكه براي هواپيماهاي غيرنظامي هم يك خطر است.»
