در روزگار كنوني يكي از راهكارهاي مهمي كه دشمنان نظام براي مقابله با كشور ايران اتخاذ كردهاند جنگ نرم است. جنگي كه جوانان نخستين هدف آن هستند و تمام قواي موجود دست به دست هم دادهاند تا با ابزارهايي خاص و البته مجازي جوانان ايراني را تحت تأثير قرار دهند. در همين ارتباط گفتوگويي را با دكتر جعفر باي، آسيبشناس اجتماعي و رئيس اداره اجتماعي معاونت و پيشگيري از جرم قوه قضائيه انجام داديم كه در زير ميخوانيد.
جنگ نرم از چه زماني آغاز شد؟جدال افراد براي غلبه و استيلا بر يكديگر به آغاز شكلگيري اجتماعات و زندگي گروهي انسانها برميگردد. نفس عمل دستيابي به حاكميت است منتها مدل و شيوهها متفاوت بوده است. استثمار به استعمار و مدل استعمار كهنه به استعمار نو تبديل شده و در نهايت مرحله جنگ سرد بين دو بلوك شرق و غرب نيز به پايان رسيد. تضادهاي هويتي، فرهنگي منجر به مقاومت در برابر عناصر حاكميتطلب شد. انقلاب رسانهاي شرايط جهاني شدن را براي شبكههاي صوتي و تصويري خويش با تفاوتهاي فرهنگي و اعتقادي مناسبسازي كرد. يعني براي اين كار قصد داشتند تا جدا از تلويزيون اروپايي و راه انداختن آن، تلويزيون آسيايي را هم راهاندازي كنند كه در نهايت تنها موفق به راهاندازي تلويزيون اروپايي شدند. مشكلات و گرفتاريها در اجراي راهاندازي تلويزيون آسيايي انديشه ايجاد نظم نوين جهاني و يكپارچهسازي فرهنگها را ايجاد كرد. اين اتفاقات تا ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ بود اما وقوع اين اتفاق، جرقهاي را براي مقابله با جهان اسلام به وجود آورد. به عبارتي تصميمگيريها منجر به آن شد تا يك جنگ نرم يا قدرت ملي عليه كشورهاي مسلمان آشكار شود. در اين ميان سرمايههاي اجتماعي نقش بسيار مهمي در توليد قدرت نرم در كشور دارند.
جنگ نرم عليه ايران چه زماني شروع شد؟چون موضوع جنگ نرم حمله به ارزشها و انگارهاي فرهنگي است از ديرباز بيگانگان با مدل فرهنگ ايراني- اسلامي در جنگ و ستيز بودند ولي پس از پيروزي انقلاب اسلامي و گسترش حس تنفر از امريكا در جهان و ايجاد ائتلافهاي نوين پيرامون امريكا و پس از شناخت عظمت انقلاب اسلامي و نداشتن راه چارهاي ديگر جنگ نرم عليه ايران كليد خورد. پس از آن امريكا با ايده دموكراتيك كردن كشورها به خنثيسازي و نفوذ معنوي به ايران و كشورهاي اسلامي پرداخت. آنها با شعار اسلامهراسي و ايرانگريزي و شيعهستيزي به خطرناك جلوه دادن ايران بر امنيت همسايگان در اذهان عمومي اقدامات وسيعي را انجام دادند. دامن زدن به تعارضات ايدئولوژيك در خاورميانه، فضاي رواني را ضد ايران ملتهب ساخت و با افزايش حضور امريكا در منطقه، آنها به دنبال ايجاد تغييراتي جديد به نظم منطقهاي بدون حضور ايران تلاشهاي زيادي كردند. تلاشهايي كه در نهايت هدفش منزوي كردن فرهنگ ايران بود. امريكا با بهرهگيري از ضعف اقتصادي و اختلافات سياسي داخلي و نافرماني مدني بين تشكلهاي دانشجويي و سازمانهاي مردمنهاد و تمرد اجتماعي به دنبال دامن زدن به مشكلات داخلي بود. از سوي ديگر امريكا قصد داشت با تقويت روابط خود با مردم با شعار حمايت از حقوق بشر و دموكراسي در ايران به ايجاد شبكههاي گسترده ماهوارهاي دست زد تا از اين راه براي مردم سوژه فكري تهيه كند.
با توجه به اينكه رسماً جنگ نرم پس از رحلت امام راحل در ايران آغاز شد، موضع مقام معظم رهبري در اين خصوص چيست؟رهبر فرزانه به هنگام با نظريههاي دشمنشناسي خويش هشدارها و نهيب حضور جنگ نرم را تذكر دادند. در اين بين با افزايش جرايمي مثل سونامي اعتياد كه ميتوانست زمينه ناتوي فرهنگي را فراهم سازد و هشدار بستر اندلسسازي و اعلام جنگ رسمي نرم عليه ايران فراهم كند، بسيار مورد توجه بود. ايشان در شهريور ماه سال ۱۳۷۰ طي سخناني توطئه فرهنگي دشمنان را هشدار داده و مردم و مسئولين را به هوشياري و آگاهي و اقدامات مناسب ضد توطئهاي فرهنگي دعوت كردند. در ۲۰ آذر سال ۷۰ هم معظم له مجدداً تهاجم آشكار فرهنگي بيگانگان عليه ارزشها و هنجارهاي فرهنگي ناب اسلامي، ايراني را يادآوري فرمودند. ايشان مردم را دعوت به ايجاد دژي مستحكم عليه اين تهاجم كردند. مقام معظم رهبري در دهم شهريور سال ۸۰ طي سخناني از شبيخون فرهنگي سخن گفته و غفلت ما را در كندي مقابله با توطئه و تهاجم يادآور شده و مجدداً با ارائه فرضيههاي دشمنشناسي مردم را به اتحاد و انسجام دعوت فرمودند. ۸ آبان سال ۸۵ بار ديگر رهبر انقلاب از ناتوي فرهنگي سخن گفتند و توطئه گسترده دشمن را بر ضد نظام ارزشي و مدل فرهنگي ما يادآوري كردند. ايشان همچنين در پيام نوروزي سال ۸۸ رسماً اعلام جنگ نرم دشمن عليه ما را بيان فرموده و مقابله با آن را يادآوري كردند. پس از آن رهبر معظم انقلاب در ۲۰ ارديبهشت سال ۸۹ درباره جهاد فرهنگي سخن گفتند و در مقابل دشمنان رسماً اعلام جهاد كردند.
مقابله ما با جنگ نرم با چه ابزاري امكانپذير است؟نبرد اطلاعات سرآغاز تغييرات شگرفي در انديشهها و افكار عمومي جهان را فراهم ساخت و رسانه شرايط مناسب انتقال نظام اطلاعاتي را سرعت بخشيد. تنها ابزار مقابله با جنگ نرم بهرهگيري و ارتقاي سرمايههاي فرهنگي و اجتماعي جامعه ماست كه شكر خدا جامعه ايراني از اين رو بسيار غني بوده است كه ميتوان اينها را برشمرد. نخست سرمايه عظيم تاريخي است كه ريشه و هويت ما در آن ساخته و پرداخته شده است. ما مانند ملت امريكا مردمي بدون تاريخ نيستيم. برگهاي زرين فتوحات و موفقيتهاي پيشينيان موجب افتخار و مباهات جوان ايراني است. از سوي ديگر ايراني ملتي است با دو تمدن عظيم؛ ابتدا تمدن ايران باستان و سپس تمدن درخشان اسلام. ميراثداري از چنين تمدنهاي غني ميتواند پشتوانهها و ظرفيتهاي فوقالعادهاي را براي ايرانيان مسلمان فراهم سازد. آداب، رسوم، سنن و مناسبتهاي فراواني كه بهانههاي خوبي را براي گردهم آمدن مردم فراهم ميسازد، در مجموعههاي فرهنگ اسلامي - ايراني ميتوان به فراواني ديد كه ما ميتوانيم با معاصرسازي آنها شرايط مطلوب و مناسبي را براي مقابله با دشمن در جنگ نرم فراهم كنيم. توصيهها و دستورات ناب ديني و تعاليم نجاتبخش اسلام كه زمينههاي تعالي اخلاقي را به دنبال دارد ميتواند به انسجام، اعتماد و وفاق اجتماعي بينجامد. مثل سنت حسنه عقد اخوت يا دستوراتي بر صلح و سازش و تأكيد بر عفو و رضا بين شهروندان. لازم به يادآوري است كه ايران در جغرافياي نخبگي دنيا قرار دارد و هوشمندي ايرانيان به عنوان يك سرمايه اجتماعي ميتواند بستري براي مقابله با اهريمن صفتان جنگ نرم باشد. از سوي ديگر فرهنگ ديني و آميختگي آن با فرهنگ شرقي موجب تشديد عشق، مهر و محبت در ارتباطات بين فردي ايرانيان شود. تنوع قوميتها در ايران نيز كه هر يك براي خويش آداب و رسومي دارند و هنر و لباس سنتي و شعر و موسيقي ويژه سرمايه عظيمي براي مقابله با جنگ نرم هستند. جمعيت جوان ايران هم ميتواند بخش بزرگي از توانمنديهاي مناسب جهت مقابله با جنگ نرم باشد. فرهنگ غني كتبي به جا مانده از گذشتگان كه زينتبخش كتابخانههاي ما شده است ديگر سرمايه عظيم فرهنگ است كه ميتواند ابزار مقاومت مناسبي را در مقابله با جنگ نرم فراهم سازد. هنر ايراني كه حيرت جهانيان را برانگيخته است نشان از ابتكار و خلاقيت و نوآوري در بديعهپردازي ملتي دارد كه تاريخش مملو از آثار غني باستاني است. ملتي كارمدار و تلاشگر در سرزميني چهار فصل كه همه سرمايههاي مورد نياز را با هم يك جا دارد. منابع غني زيرزميني، چشمانداز زيباي طبيعي روي زمين، نيروي انساني توانمند و خلاق، متون اعتقادي راسخ و قدرتمند ميتواند ابزاري در مقابله با جنگ نرم دشمن باشد.
موضوع جنگ نرم حمله به فرهنگ و تضعيف آن است. در اين خصوص چه راهكارهايي را پيشنهاد ميدهيد؟فرهنگ را ميتوان مجموعهاي از آداب و رسوم، ميراث فرهنگي و ديني، باورها و ارزشها تعريف كرد. با اين تعريف ابعاد جنگ نرم مشخص ميشود كه تمام عرصه زندگي ما ميتواند تحت تأثير حمله جنگ نرم قرار گيرد. چون فرهنگ مقولهاي فراگير و معرف تمام ويژگيهاي فكري، معنوي، عاطفي و ادبي و هنري يك جامعه است. ابزار مهم جنگ نرم، رسانه است كه امروزه از مدل سنتي فاصله گرفته و در حال گذار به مرحله نوين است. تكنيكهاي جنگ رسانهاي فراوان بوده و فنون جنگ رسانهاي هم با ويژگيهاي فرهنگي جنگ نرم سازگاري دارد. رسانه با عمليات رواني ميتواند كنترل رفتار شهروندان را دستكاري كرده و حتي ادراك آنها را تحت تأثير قرار دهد. امروزه رسانه با مداخله در اذهان شهروندان در رأس هرم قدرت قرار گرفته است. چون كاركرد رسانه مانند شبكهاي تمام تحولات انساني را تحت تأثير قرار ميدهد. راهكارهاي پيشنهادي براي مقابله با اين پديده شوم ابتدا باور داشتن مسئولان به شرايط در حال جنگ است. حس و حال فعاليتها بايد حال و هواي جنگ از نوع فرهنگي را داشته باشد. با تأكيد بر آينده پژوهشي و مديريت دانش، شرايط مناسب براي تقويت جنبش نرمافزاري در جامعه را بايد فراهم كرد. جمعيت جوان دانشگاهي ما با توليد دانش، زمينه توسعه فني و حرفهاي را در جامعه فراهم ميكنند. مهارت بهرهبرداري از سرمايههاي غني فرهنگي و اجتماعي ميتواند شرايط مطلوب را براي مقابله با اين جنگ خانمانسوز فراهم كند. تعميق فرهنگ ديني در سطح جامعه و تحكيم بنيانهاي فرهنگي و عقيدتي و سياسي ميتواند شرايط مناسبي را در جنگ نابرابر با دشمنان فراهم سازد. تقويت بصيرت سياسي و ترويج و گسترش فرهنگ بسيجي و حاكميت نظام ارزشهاي ديني و تقويت باورهاي مذهبي، تجهيز شهروندان به علم و فناوريهاي روز براي دستيابي به آخرين اطلاعات و تقويت نظام تعاملات و ارتباطات بين مردمي ميتواند مسلمان ايراني را به عنصري بهروز و مقاوم به جنگ نرم تبديل كند. همچنين تأكيد بر اعتلاي معرفت و بصيرت ديني است. احياي هويت ديني و ملي و تقويت تأمين برنامههاي غني رسانهاي مقابله جدي با سونامي اعتياد و مبارزه جدي با فحشا و فساد اخلاقي، ارتقاي سواد رسانهاي شهروندان، براي مقابله با عمليات رواني رسانههاي خارجي، اجتناب از هر گونه منازعات مذهبي بين شيعه و سني و پرهيز از هر گونه درگيريهاي قبيلهاي و قومي، تحكيم بنيانهاي فكري و اصول اخلاقي بين جوانان براي نجات از دامهاي فرقههاي نوظهور و ساختگي از جمله سياستهايي است كه بايد براي مقابله با جنگ نرم اتخاذ كرد.
