وقتي براي خريد سري به مراكز عرضه پوشاك ميزنيد دستتان ميآيد كه پوشش مناسب اسلامي و ايراني در فروشگاههاي ما كيمياست. در اين ميان هم شما سه گزينه پيشرو داريد؛ يا بايد قيد خريد مانتو يا روسري جديد را بزنيد، يا به سراغ خياط برويد و مدل مناسب را با تغييراتي اساسي در ژورنالهاي موجود سفارش دهيد يا شما هم مانند بسياري از افراد ديگر از ميان مدلهاي اغلب ماهوارهاي عرضه شده در فروشگاهها، يكي را انتخاب كنيد. اين تطابق نداشتن مدلهاي پوشش عرضه شده در فروشگاهها با عرف و شرع جامعه ما يكي از ريشهايترين علل بدپوششيهايي است كه گاهي با تغيير فصل جديتر هم ميشوند. از يكسو فعالان فرهنگي جامعه در حوزه مد و لباس چيز جالب توجهي براي ارائه ندارند و از سوي ديگر نيز ماهواره، سايتهاي اينترنتي و شوهاي زيرزميني انگار هدايت ذائقه مردم ما را به دست گرفتهاند. از همين روست كه توليدكنندههاي پوشاك نيز با در نظر گرفتن اصل فروش و سودآوري بيشتر مطابق اين ذائقه تازه برنامهريزي و توليد ميكنند و اين موضوع نشانهاي از كمكاريهاي داخلي براي ذائقهسازي و پوشش سليقههاي گوناگون با تكيه بر اصول حاكم بر پوشش ايراني- اسلامي است. اين در حالي است كه لباس يكي از بارزترين مصاديقي است كه ميتواند نمايشگر سبك زندگي و حتي طرز تفكر افراد باشد و اين مسئله لزوم جديتر پرداختن به طرح ساماندهي مد و لباس را آشكارتر ميكند. با اين همه قانون ساماندهي مد و لباس از سال ۸۵ تاكنون چندان جدي گرفته نشده است هرچند در يكي، دو سال اخير شاهد گامهاي مثبتي در اين زمينه بودهايم و حتي مد و لباس دو سالي ميشود كه به جشنواره فجر نيز راه يافته است. با وجود اين به نظر ميرسد هنوز در ابتداي راهيم. پوشش، بايدها و نبايدها، اتفاقاتي كه در اين حوزه از آن سوي مرزها هدايت ميشود و آنچه ما در چنته داريم، موضوعاتي است كه در گفتوگو با حميد قبادي، دبير دومين جشنواره مد و لباس فجر به بررسي آن ميپردازيم.
آقاي قبادي! امسال براي دومين سال متوالي است كه جشنواره مد و لباس برگزار ميشود. براي اينبار چه برنامههايي داريد؟دومين جشنواره بينالمللي مد و لباس فجر در اسفند ماه سال ۹۱ برگزار ميشود. بر اساس برنامهريزيهاي صورت گرفته و مطابق با قانون ساماندهي مد و لباس مقرر شد تا امكان حضور براي همه اركان دخيل در ارائه مد و لباس از طراحي پارچه تا توليد و عرضه آن فراهم باشد به طوري كه از ابتداي كار مرحله توليد پارچه تا مرحله توليد و عرضه آن در جشنواره مدنظر قرار بگيرد. حتي حوزه صنعتي به عنوان حلقه مياني طراحي پارچه و طراحي و توليد لباس را مدنظر قرار دهيم. حتي پيش از اين مراحل يعني توجه به ابعاد فرهنگي و هنري مد و لباس را هم با دعوت از نشريات و بخشهاي تبليغاتي مورد توجه قرار دهيم. بنابراين در اين دوره از جشنواره تلاش شد تا همه مباحث و اجزاي دخيل در حوزه مد و لباس مورد توجه قرار بگيرد.
توجه ويژه به بخشهاي علمي و دانشگاهي و آموزشي نيز از موارد ديگري است كه در اين جشنواره مدنظر ما قرار گرفت. بنابراين تصميم بر اين شد تا جشنواره در هشت بخش برگزار شود.
چه بخشهايي؟بخش نخست، بخش مسابقه و يكي از بخشهايي است كه در دوره قبل هم سابقه داشت و از پايههاي اصلي نمايشگاه به شمار ميرود.
بخش دوم علمي، دانشگاهي و كارگاههاي آموزشي است. اين بخش به حوزه مقالات، پاياننامهها، كارگاههاي آموزشي، نشستهاي علمي و حضور مستقيم دانشگاهها و مراكز علمي كه داراي مبحث مرتبط با حوزه طراحي مد و لباس هستند، اختصاص دارد.
بخش سوم ما بخش بينالملل است و از كشورهاي اسلامي داراي ظرفيت همكاري دعوت شده تا حضور يابند.
بخش چهارم بخش برندها و فروش است. قرار بر اين است در اين بخش لباسهايي كه بر اساس الگوهاي اسلامي- ايراني طراحي و دوخته شده و آراي كميسيون داوري را كسب كردهاند امكان فروش داشته باشند.
بخش پنجم بخش سازمانها و نهادهاست. در اين بخش دعوت كردهايم از سازمان و نهادهايي كه ظرفيت توليد لباس ويژه مشاغل يا دستاوردي در اين حوزه دارند تا براي معرفي كارها و دستاوردهايشان به جامعه و اطلاع ساير بازديدكنندگان امكان حضور داشته باشند.
بخش بعدي بخش صنعت است و تلاش شده تا صنايع و كارخانجاتي كه در حوزههاي دخيل در اين موضوع كار ميكنند را دعوت كنيم. صنايع دخيل در طراحي پارچه، رنگرزي و تكميل پارچه، ماشينآلات خياطي و دوخت، لوازم و ملحقات مورد نياز مد و لباس در نمايشگاه امسال حضور دارند.
بخش ديگر و يكي از مهمترين بخشها، اقوام و استانهاست. در اين بخش تلاش شده به ازاي هر يك از استانها غرفهاي اختصاص يابد و كارگروههاي استاني كه از نيمه دوم امسال كار خودشان را در حوزه مد و لباس آغاز كرده بودند دستاوردهايشان را به صورت نظاممند و ساماندهي شده به نمايش بگذارند.
بخش بعدي هم بخش فرهنگي- هنري است كه در دو قالب رقابتي و غيررقابتي برگزار ميشود. حوزه عكس و پوستر، حوزه رقابتي و حوزه نشريات، انتشارات، كتاب، فيلم، كانونهاي تبليغاتي و نرمافزارهاي مرتبط با حوزه مد و لباس در حوزه غيررقابتي ما حضور خواهند داشت.
راستي جشنواره مد و لباس فقط براي تهرانيها برگزار ميشود يا شعب استاني هم براي نمايشگاهها پيشبيني كردهايد؟خير، پيشبيني شده همزمان با برپايي نمايشگاه تهران حداقل در پنج استان جشنواره مد و لباس فجر برگزار شود. تا كنون سه چهار استان اعلام همكاري كردهاند و در تلاشيم همكاري ساير استانها را هم قطعي كنيم تا در خلال برگزاري جشنواره تهران يا كمي قبلتر از آن جشنوارههاي استاني را هم داشته باشيم. در واقع اين جشنوارههاي استاني يك نماي كوچكتري از جشنواره اصلي است.
بسياري از صاحبنظران حوزه مد و لباس معتقدند مدلهاي ارائه شده در نمايشگاههاي سالهاي قبل نتوانستهاند براي خودشان در جامعه جا باز كنند و شواهد نيز اين امر را تأييد ميكند. ميخواهم از شما به عنوان يكي از صاحبنظران حوزه مد و لباس سؤال كنم چقدر مدلهاي ارائه شده در دوره قبلي جشنواره توانسته به جامعه راه پيدا كند؟ببينيد به نكته بسيار درستي اشاره داشتيد. هدف از تمام اين تلاشها و اساساً نفس فعاليت كارگروه مد و لباس اين است كه مدلها و راهكارهاي ارائه شده كاربردي و اجرايي شود و شايد برگزاري جشنواره هم بهانهاي است براي آنكه ما بتوانيم بروز و ظهور اهداف اين قانون و موضوع را در جامعه ببينيم. به همين خاطر تلاش ميكنيم بخش مسابقه كيفيت قابل توجهي داشته و منطبق با الگوهاي موردنظر باشد.
من فكر ميكنم كه در دو سه سال گذشته حاصل تلاش همكاران ما تأثير بر مرحله طراحي لباس به عنوان مرحله نخست و ركن اساسي يك لباس است. به باور من برگزاري جشنواره مد و لباس فجر و نمايشگاههايي كه با همين موضوع تا كنون برگزار شده توانسته است كمكم بر بخش طراحي لباس تأثير بگذارد و عمده طراحان لباس كشور به در نظر گرفتن مفاهيم اسلامي- ايراني در طراحي لباس توجه داشتهاند و در حال حاضر اين توجه بيشتر شده است و اين را از آثار ارائه شده ميتوان متوجه شد؛ چراكه آثار ارائه شده به اهداف خيلي نزديك است و آثار مورد تأييد راه يافته به بخش نمايش در هر دوره بيشتر ميشود. اما بخش اصلي و نهايي اين كار اين است كه بعد از طراحي لباس با رعايت نكات و مسائل منطبق بر الگوهاي اسلامي و ايراني آيا اين لباسها ظرفيت عرضه در بازار را پيدا خواهد كرد؟ آيا شرايط كافي را براي توليد انبوه پيدا خواهد كرد؟ اين هم يك پروسه مستقل و ويژهاي است كه در بنياد ملي مد و لباس با دعوت از توليدكنندگان و نمايش آثار منتخب جشنوارههاي گذشته قرار است در فصل بهار سال ۹۲ اين طرحها توليد انبوه پيدا كند و وارد بازار شود.
فكر ميكنم شما هم قبول داريد و به اين نكته اشاره داشتيد كه ما هنوز شاهد ورود گسترده و قابل قبول مدلهاي ارائه شده در اين نمايشگاهها و جشنوارهها به سطح جامعه نبودهايم و نكته ديگري هم كه وجود دارد اين است كه برخي از مدلهايي هم كه گاهي عرضه ميشود قيمتهاي خيلي بالايي نسبت به عرف معمول در جامعه دارد به گونهاي كه امكان تهيه آن براي همه وجود ندارد. اين موضوعي است كه من در بازديد از نمايشگاه دائمي مد و لباس و تماس با طراح برخي از مدلهايي كه اسلاميتر بود با آن مواجه شدم. بنياد ملي مد و لباس براي حل اين مسئله چه برنامهاي دارد؟تأثيرگذاري بالاي اين فعاليتها روي طراحان اتفاق افتاده است اما همانطور كه شما به درستي اشاره داشتيد گام بعدي اين فعاليتها عرصه توليد است و ما بايد درعين نگاه فرهنگي- هنري به لباس، نگاه صنعتي هم داشته باشيم و اين نگاه صنعتي به معناي توليد انبوه براي كاهش هزينه تمام شده است تا مردم عادي به راحتي بتوانند خريد كنند و جايگزين خريد فعلي آنها باشد نه با قيمتي چند برابر كه از عهده خريد عامه مردم خارج باشد. اين يكي از مباحث مهمي است كه من خودم در جلسهاي كه با طراحان داشتم به آن تأكيد كردم.
به طور نمونه، در ملحقات لباس قيمت تمام شده به شدت بالا ميرود و طراحان بايد توجه داشته باشند تا دست توليدكننده را نبندند و طوري طراحي كنند كه ضمن تأمين اهداف و الگوهاي موردنظر قيمت تمام شده كار را هم مورد توجه قرار دهند تا كار قابليت ورود به بازار را داشته باشد.
خوشبختانه طي يكسال گذشته به خصوص از نمايشگاهي كه آبانماه برگزار شد اين مسئله مورد توجه قرار گرفته است و در همان نمايشگاه نزديك به ۳۰۰ اثر براي توليدكنندگان به نمايش درآمد و از اين ميان حدود ۱۰۵ اثر توسط آنها انتخاب شده است و انتخاب ۱۰۵ اثر در گام نخست اتفاق مباركي است كه نشان ميدهد تلاش دوستان ما در اين حوزه در حال به ثمر نشستن است. من به عنوان يك ناظر بيروني اين را ميگويم.
شما به بخش علمي، دانشگاهي و كارگاههاي آموزشي اشاره داشتيد. آيا اين بخش در راستاي مطالعات علمي بر پايه مردمشناسي، روانشناسي و جامعهشناسي طراحي مد و لباس برنامهريزي شده و ميخواهد متخصصان اين حوزه را پاي كار بياورد؟
بله، دقيقاً همينطور است. در واقع همه جزئيات مرتبط با موضوع مد و لباس در اين گردونه قرار ميگيرد و يكي از مباحث مهم در اين مسئله مباحث علمي و پژوهشي است. به طور نمونه مسئله رنگ از مباحث مهمي است كه طبيعتاً در موضوعات علمي مورد توجه قرار خواهد گرفت.
من به عنوان كسي كه پيگير اين ماجرا بوده اين بخش از سخنان شما را كه در طراحي لباس با معيارهاي اسلامي ايراني پيشرفت داشتهايم، قبول دارم. در نمايشگاه آبان امسال به نسبت نمايشگاههاي سالهاي قبل و نمايشگاه فرهنگسراي نياوران، شاهد نمايش مدلهاي مناسبتري بوديم اما هنوز هم اين مدلها با آنچه قابل ارائه در سطح جامعه است فاصله زيادي دارد و به طور نمونه خود من يا خانمهاي ديگري كه من در نمايشگاه با آنها صحبت ميكردم حاضر نيستيم با چنين پوششي در سطح شهر رفت و آمد كنيم. شما به محورهاي علمي و پژوهشي جشنواره اشاره داشتيد. اگر طراحي اين مدلها پژوهش محور است چرا در جلب سليقه مخاطب خود ناتوانند؟گروههاي پژوهشي كه عرض كردم مباني نظري موضوع را بررسي ميكنند و از آنها دعوت شده است و مقالاتي از آنها دريافت شده است كه به زودي نهايي و منتشر ميشود. نكتهاي كه من گفتم اين بود كه طراحان با توجه به نيازهاي جامعه و در ارتباط با جامعه بايد طرحهاي خود را ارائه كنند و نبايد ارتباط خود را با جامعه به عنوان مصرفكننده كار قطع كنند.
اين كار شروع شده و شاهد اين هستيم كه تعداد آثاري كه با اهداف ما طراحي و كار شده قابل توجهتر از گذشته است اما خب ما در ابتداي راه هستيم و مسير يكي دو سالهاي كه در قالب جشنوارهها و نمايشگاهها و فعاليتهاي اجرايي شكل گرفته در ابتداي راه است و نميتوانيم بگوييم كه كار تمام شده است بلكه بايد گام به گام با تشويقها و ترغيبها و مزيتسازيها در حوزههاي مختلف اعم از طراحي و توليد. اين موضوع عموميتر شود. وقتي كه ذائقه مردم دريافت شود و منطبق با آن طراحي و توليد صورت بگيرد طبيعتاً شاهد اقبال مردم هم خواهيم بود اما به نظر من اين موضوع با هدفگذاري صورت گرفته دور از دسترس نيست و با يك زمانبندي ميانمدت يا كوتاهمدت قابل دسترس است.
آقاي قبادي! شما خودتان هم مستحضر هستيد كه ما در سطح كشور و به خصوص در كلانشهرها شاهد برپايي شوهاي زيرزميني لباس هستيم. از سوي ديگر، بدپوششيهايي را كه در سطح جامعه چه در مورد خانمها و چه آقايان شاهديم اغلب بر اساس مدلهايي است كه از اين شوهاي زيرزميني خارج ميشود. در اين بين آيا ميتوان گفت هدايتكنندگان شوهاي زيرزميني بهتر ذائقه مخاطب جامعه ما را ميشناسند و هدايت ميكنند؟ از نگاه شما دليل اينكه مدلهاي ارائه شده در شوهاي زيرزميني بهتر توانستهاند وارد جامعه شوند، چيست؟در اينباره من توصيه ميكنم حكم كلي نكنيم كه شوهاي زيرزميني ميتوانند مسير كلي را تعيين كنند.
يعني شما تأثير اين شوها را در بد پوششيهاي جامعه رد ميكنيد؟نه، قطعاً بيتأثير نيستند اما نميتوانيم بگوييم مسير قطعي را آنها تعيين ميكنند.
اين به فعاليتهاي كارشناسانه و مستمر ما كه بايد با تبليغات گسترده و روانشناسانه همراه باشد بستگي دارد؛ قبول داريد؟بله، احسنت! ببينيد نگاه مجموعه ساماندهي مد و لباس نگاهي ايجابي است يعني شرايط را بايد براي اجراي صحيح كار مهيا كنيم. خب اين اتفاق تازه افتاده. بنياد ملي مد و لباس امسال به عنوان بازوي اجرايي قانون و كارگروه ساماندهي مد و لباس كارش را شروع كرده است.
اگرچه اين آغاز خيلي دير اتفاق افتاد!
بله، طبيعتاً اما اين آغاز دير به كسي بر نميگردد. ما شايد بايد حداقل در اوايل دهه ۷۰ كار را شروع ميكرديم.
تصويب قانون ساماندهي مد و لباس براي سال ۸۵ بود و امسال سال ۹۱ است!بله، تصويب قانون سال ۸۵ بود. آئيننامه اجرايياش براي سال ۸۶ بود و يكي دو سال هم تا صورت مسئله براي كارگزاران و اهالي اين حوزه مشخص شود و مباحث متعدد علمي و نشستهاي مختلف برگزار كردند و دو سال و نيم است كه كار وارد فاز اجرايي شده و بنياد ملي مد و لباس به عنوان يك بازوي اجرايي كار خود را شروع كرده است اما نفس انجام اين كارها به صورت سازمان يافته، هدفدار و تأثيرگذار و منطبق با قانون موردنظر است. در ضمن بايد توجه داشت فعاليت شوهاي زيرزميني مسيري برخلاف مسير قانون است و تأثيرات منفي جدي ميتوانند بگذارند. من معتقدم با شروع فعاليتهاي ايجابي انجام شده و امكان بروز و ظهور بهتر براي طراحان خودمان با تقويت كارهاي ايجابي تأثيرش به حداقل ممكن ميرسد و به جايي ميرسيم كه انجام فعاليتهاي شوي لباس هم ساز و كار قانوني داشته باشد. در بنياد ملي مد و لباس يكي از دستورات كاري ما صدور مجوزهاست كه با تأكيد معاونت امور هنري اين مركز بايد در ذيل بنياد راهاندازي شود و مقدمات آن هم در دست اجراست كه اين دست اقلام و روشهاي فرهنگي مثل نمايشگاه مد و لباس، نمايش لباس و بروشورهاي تبليغاتي و از اين دست بايد از مسير بنياد ملي مد و لباس بگذرد. در واقع بايد به گونهاي شود كه ضمن اينكه مسير قانوني براي دستاندركاران فراهم ميشود، از مسير گذشته هم جلوگيري شود. ببينيد وقتي شرايط ايجابي فراهم شود خود دستاندركاران اين حوزه به طور يقين مسير را برميگردانند و اصلاح ميكنند. ما تا پيش از قانون ساماندهي مد و لباس ساختاري براي اين حوزه نداشتيم ولي الان اين موضوع ساختار و شكل پيدا كرده است و من فكر ميكنم اهالي اين حوزه هم با اين جريان قانونمند همراه شوند و تخلفات به حداقل برسد.
در بخش فروش نمايشگاه تالار وحدت به يكي دو مدل برخوردم كه چندان اسلامي و ايراني به نظر نميرسيد و روي آنها برچسب خورده بود فقط براي شركت در بخش فروش. اگر اين مدلها مناسب نبودند طبيعتاً در بخش فروش هم نبايد راه مييافتند. اين مدلها در بخش فروش نمايشگاه مد و لباس اسلامي - ايراني چه ميكردند؟اينكه شما ميگوييد يك واژه داخلي است. من براي نخستين بار است كه اين را ميشنوم ولي بخش فروش نيز توسط كميسيون فني و كميسيون ماده چهار ستاد ساماندهي مد و لباس بررسي ميشود. البته من حضور ذهن ندارم و اولين بار است كه ميشنوم اما صحبت شما باعث شد كه ما بيشتر دقت كنيم تا از اين موارد مشاهده نشود. ما داشتيم مواردي كه طرحها چندان نوآوري و خلاقيت ويژه شركت در مسابقه را نداشتند اما به دليل اينكه كار مناسب فصل بوده است به بخش فروش ارجاع داده شده يا آثاري كه طراح يا توليدكننده ارائه كرده باشد كه جنبه شركت در مسابقه را نداشته و فقط براي فروش باشد و چنين عبارتي به عنوان يك اصطلاح داخلي براي اين موارد به كار ميرفت.
با تشكر از وقتي كه در اختيار ما قرار داديد، براي شما و همكارانتان آرزوي موفقيت داريم.
