خط لوله گازي كه قرار بود گاز ايران را به پاكستان و بعدتر به هند برساند با سابقهاي ۲۰ ساله همراه است اما نزديك ۱۵ سال است كه مذاكرات آن جدي شد به طوري كه براي انجام آن برچسب «صلح» رويش زده شد تا پاياني باشد بر خصومت و جنگهاي مرزي دهلي نو و اسلامآباد.
پس از سفرهاي مكرر طرفين به كشور يكديگر مقدمات انجام كار آماده شد اما هندوستان به دليل فشارهاي امريكا براي خروج از اين خط لوله پس از چندسال مماشات سرانجام از اين پروژه كنار گذاشته شد تا پاكستان به تنها مشتري گاز ايران تبديل شود. فرمول فروش گاز نيز ميان ايران و پاكستان تعيين شد و قرارگاه خاتمالانبيا خط لولهاي را از عسلويه به مرز پاكستان كشيد تا آن سوي مرز پاكستانيها دست به كار شوند. در آن برهه، شركت گازپروم هم تفاهمنامهاي با طرفين امضا كرد كه براساس آن در مباحث فني و مهندسي خط لوله صلح به پاكستان كمك كند و در واقع اين پروژه را در اسلامآباد عملياتي كند؛ امضاي اين تفاهمنامه براي مسكو از اهميت بالايي برخوردار بود زيرا به نوعي ايران را از حضور در اروپا منع ميكرد و رد يك توافق دو جانبه بازار شرق آسيا به ايران سپرده ميشد و بازار غرب به روسها.
اما پس از چند سال بازهم خبري از ساخت خط لوله در آن سوي مرز نشد و گاز پروم روسيه اقدام خاصي را انجام نداد. در مقابل تركمنستان طرحي را آماده كرد كه براساس آن گاز اين كشور از كشورهاي افغانستان و پاكستان عبور كرده و به هندوستان ميرسد؛ خط لولهاي موازي «صلح» كه ايران را به طور كامل از بازار شرق دور ميكرد. جالب اينجاست كه اين خط لوله با حمايت كامل گازپروم مطرح شد و كشورهاي منطقه به احداث آن چراغ سبز نشان دادند.
اما اين خط لوله به دليل مشكلات بسياري كه براي آن ميتوان قائل شد همچنان مسكوت مانده است و به نظر ميرسد يك «شوي» تبليغاتي براي فشار به ايران بود. ناامنيهاي متعدد در افغانستان و پاكستان، امنيت اين خط لوله را زير سؤال ميبرد كه مهمترين ركن در انتقال انرژي است. اختلافات اين كشورها با يكديگر نيز بر كسي پوشيده نيست و اگر هم احداث شود اين اختلافات باعث قطع و وصل شدنهاي پي در پي گاز ميشود. به عقيده كارشناسان بينالمللي بهترين راهكار براي رساندن انرژي به شرق آسيا ايران است اما فشارهاي غرب براي تحقق اين موضوع كار را كمي سخت كرده است.
در همينباره يك منبع آگاه به فارس گفت: عربستان و امريكا مسببين اصلي تأخير امضاي تفاهمنامه احداث خط لوله صلح در خاك پاكستان هستند.
وي ادامه داد: عربستان در طول مدتي كه ايران سعي داشت با پاكستان برسر احداث خط لوله صلح در خاك اين كشور به توافق برسد از طريق رايزنيهايي با برخي از مسئولان پاكستاني سعي كرد تا اين كشور را متقاعد كند كه نيازي به گاز ايران ندارد و در ازاي آن هر مقدار نفت ميخواهند حاضر است در اختيارشان قرار دهد.
اين مقام مطلع تصريح كرد: از طرفي نيز امريكا با رايزني با برخي از مسئولان پاكستاني از جمله وزير دارايي و مالي پاكستان موجب شد تا امضاي اين تفاهمنامه با تأخير چند هفتهاي روبهرو شود. وي خاطرنشان كرد: دو هفته قبل وزير امور خارجه عربستان از وزير امور خارجه پاكستان به منظور مذاكرات فوري در مورد متقاعد كردن اسلامآباد براي كنارهگيري از روابط تجاري با تهران دعوت كرده بود.
ايران قصد دارد براي پيشرفت احداث خط لوله صلح در خاك پاكستان ۵۰۰ ميليون دلار سرمايهگذاري كند كه ۲۵۰ ميليون دلار از اين مبلغ به صورت تسهيلات و ۲۵۰ ميليون دلار نيز از طريق بانكهاي تجاري و بخشي هم از طريق تأمين تجهيزات صورت ميگيرد.
از طرفي نيز پاكستان توافق كرده است كه مابقي هزينه مورد نياز احداث اين طرح نيز از طريق درآمد مالياتي تأمين شود، تا بتواند اين خط لوله را تا موعد مقرر به بهرهبرداري برساند.
هماكنون شركت آلماني ILF كار طراحي مهندسي اين خط لوله را در خاك پاكستان به اتمام رسانده و طبق برآوردهاي اوليه انجام شده، هزينه تكميل اين پروژه بين ۲/۱ تا ۵/۱ ميليارد دلار تخمين زده شده است.
بر همين اساس، پاكستان بايد يك خط لوله ۷۸۰ كيلومتري با هزينه تقريبي يك ميليارد و ۵۰۰ ميليون دلار در خاك اين كشور احداث كند.
