كارمند بودن هم براي خودش عالمي دارد. به خصوص آنكه مطابق تحقيقات صورت گرفته ميزان بهرهوري در ادارات ما از هشت ساعت كار، چيزي حدود ۴۵ دقيقه است. تصور كنيد حداكثر دو ساعت كار و شش تا هفت ساعت و نيم بهرهمندي از فضاي دلپذير و دوستانه صرف امور بسيار مهمي نظير بازيهاي رايانهاي اعم از آفلاين و آنلاين، گفتوگو و تبادلنظر با همكاران و صفحه گذاشتن پشت همكار غايب، برقراري تعامل با ردههاي بالاتر شغلي و تلاش در ارتقاي شغلي از طريق چاپلوسي و زيرآبزني، چرتزدن، پهن كردن سفره صبحانه و عصرانه روي ميز كار و سركار گذاشتن ارباب رجوع به اسم جلسه، صحبت كردن با تلفن، چت كردن و بسياري كارهاي غيركاري ديگر ميشود. ناگفته نماند كه آن نيم ساعت تا ۲ ساعت كار مفيد هم در بسياري موارد صرف پيچاندن مراجعهكنندگان و فرستادن آنها پي نخود سياه ميشود.
هرچند گاهي برخي ارباب رجوعها راههاي ميانبري بلدند كه كارشان زودتر راه بيفتد.(اين قسمت را توي دلتان بخوانيد) منظورم پول چاي و دهان شيريني و خلاصه راهكارهايي است كه مسيرشان از زير ميز ميگذرد؛ اين انحرافات همه و همه نشانه انحراف ما از اين سبك زندگي ايراني- اسلامي است كه رهبر فرزانه انقلاب نيز بارها به آن اشاره داشتهاند. اين انحراف اما در برخي بخشها آنقدر ملموس و جدي است كه عزمي جدي براي قرار گرفتن در مسير اصيل توصيه شده از سوي مذهب و فرهنگ ايراني- اسلامي را ميطلبد و در صورتي كه در مسير قرار نگيريم شايد دچار عقبگرد شويم و در مسير گفتمان پيشرفت و عدالت، هر آنچه را رشتهايم پنبه شود. يكي از اين آفات و انحرافات بحث كارگريزي و ميزان ناچيز ساعات كار مفيد در ادارات ماست. از همين رو حضرت آيتالله خامنهاي در سؤالات بيستگانهاي كه در بحث سبك زندگي مطرح فرمودند توجه ويژهاي به اين مهم داشتند «چرا به ما ميگويند كه ساعات مفيد كار در دستگاههاي اداري كم است؟ هشت ساعت كار بايد به قدر هشت ساعت فايده داشته باشد؛ چرا به قدر نيم ساعت يا دو ساعت؟ مشكل كجاست؟» پاسخ به اين سؤال كليد حل بسياري از مشكلاتي است كه نظام اداري ما از آن رنج ميبرد و سبب شده است تا سلامت ساختار اداري كشورمان با چالشها و آفتهايي جدي روبهرو شود.
آشكارسازي گنج نهفته بهرهوري با هنر مديريتچرا بهرهوري و ساعت كار مفيد در ادارات پايين است؟
دكتر احمد بزرگيان، معاون نوسازي معاونت توسعه مديريت و سرمايه انساني رئيس جمهور در پاسخ به اين سؤال «جوان» ميگويد: بهرهوري يك گنج نهفته است و براي آشكار شدن اين گنج بايد مديريت هنرمندي لازم را داشته باشد تا بتواند گوهر ارزشمند بهرهوري را در نيروي كار آشكار كند و آن را به بهرهبرداري برساند. وي در همين راستا به برنامههاي مدون شده در كشور اشاره ميكند و ميافزايد: در برنامه پنجم توسعه بايد رشد اقتصادي كشور به هشت درصد در سال برسد و يك سوم اين مهم بايد از طريق ارتقاي بهرهوري اتفاق بيفتد در حالي كه امروز از رشد اقتصادي كشور ۴/۲ درصد است. به گفته وي اين بهرهوري به مسائل و عوامل مختلفي برميگردد از جمله بهرهوري منابع انساني، بهرهوري انرژي، بهرهوري تجهيزات و امكانات، بهرهوري سرمايه و تمام اين عوامل در كنار هم ميتوانند ارتقاي كلي بهرهوري را در مجموعه جامعه سبب شوند.
گام اول: ارتقاي بهرهوري نيروي انسانيمعاون نوسازي معاونت توسعه مديريت و سرمايه انساني رئيس جمهور در رابطه با بخش زير مجموعه كاري خود يعني بهرهوري نيروي انساني ميگويد: آنچه در بخش اداري به ما مربوط ميشود مستلزم چند چيز است. بزرگيان افزايش بهرهوري نيروها را يكي از نخستين گامهاي افزايش بهرهوري در ادارات ميداند و خاطر نشان ميكند: اين بهرهوري زماني حاصل ميشود كه كاركنان ما آموزشهاي لازم را ببينند و توانمندي لازم را كسب كنند. علاوه بر اينكه انگيزه نيرو براي انجام كار ميتواند در ارتقاي بهرهوري و بهبود نتايج كار نقش تعيينكنندهاي داشته باشد. بزرگيان از بحثهاي نظارتي و كنترلي هم غافل نميشود و يك بخش از بهرهوري كاركنان را منوط به ابزارهاي كنترلي و نظارتي ميداند.
گام دوم؛ اصلاح روندهاطبيعي است كه طي يك روند بيمار و فرايندهاي فرسوده و بدون بازنگري به دور از اصلاح و به روزرساني، بهترين نيروها هم دچار فرسودگي و خمودگي ميشوند و در نهايت اين بهرهوري است كه كاهش چشمگيري پيدا ميكند. بزرگيان هم لزوم بازنگري برخي فرايندها را ميپذيرد. به گفته وي در بخش فرايندي بايد حتماً فرايندهايمان را مورد بررسي قرار دهيم. به باور بزرگيان ذات برخي فرايندهاي جا افتاده در ساختار اداري ما
ضد بهرهوري است و طبيعي است براي حصول نتيجه مناسب بايد اين فرايندها را اصلاح كرد.
حذف كاغذ بازي با دولت الكترونيكبروكراسي اداري و كاغذ بازيها يكي از همين فرايندهاي دشمن بهرهوري است كه معاون نوسازي معاونتتوسعه مديريت و سرمايه انساني رئيس جمهور براي حذف اين دشمن بهرهوري، بر الكترونيكي شدن فرايندها تا جايي كه امكان دارد تأكيد ميكند. وي خاطر نشان ميكند: با گسترش فرايندهاي الكترونيك و به قولي دولت الكترونيك سرعت كارها افزايش يافته و تا حد قابل توجهي در زمان و حتي تعداد نيروي انساني صرفهجويي ميشود و به اين شكل هم بهرهوري زمان بالا ميرود و هم بهرهوري تجهيزات.
بزرگيان تصريح ميكند، اگر افراد ياد بگيرند با آنچه دارند كار را بهتر، سريعتر ارزانتر و ايمنتر انجام دهند بهرهوري هم افزايش مييابد، وي از طراحي مدلي بر اين اساس در بخش منابع انساني خبر ميدهد؛ مدلي كه ميگويد چه كنيم كه نظام اداري كشور رشد كند و ساعات كار مفيد افزايش يابد. معاون نوسازي معاونت توسعه مديريت و سرمايه انساني رئيس جمهور تأكيد ميكند: قاعدتاً بهرهوري يك عوامل و زمينهسازيهايي دارد و يك محرك ها و متغيرهايي كه براي تحقق كامل آن همه اين مسائل بايد با هم و در كنار هم ديده شود.
محركهاي افزايش بهرهوريمعاون نوسازي معاونت توسعه مديريت و سرمايه انساني رئيس جمهور به حقوق بالا براي افزايش بهرهوري اعتقادي ندارد.
بزرگيان ميگويد: نميتوان گفت كه اگر حقوق كارمند افزايش يابد حتماً بهرهورياش بالا ميرود. اين مسئله ميتواند در يك مقطعي محرك باشد اما بعد از مدتي خاصيت خود را از دست ميدهد. وي خاطرنشان ميكند: در يك جايي لازم است تا دانش فرد بالا برود به اين مفهوم كه يا مقطع تحصيلي وي تغيير كند يا ميزان دانش وي نسبت به كارش افزايش يابد كه اين مورد اغلب اثر خوبي دارد. به گفته وي، گاهي هم بايد مهارت كارمند را افزايش داد. در اين موارد فرد دانش لازم را دارد اما مهارت به كارگيري دانش را ندارد كه ميتوان با ايجاد اين مهارت، بهرهوري فرد را بالا برد. معاون نوسازي معاونت توسعه مديريت و سرمايه انساني رئيس جمهور از كنترل كارها و جلوگيري از تكرار كار با تشخيص گلوگاهها به عنوان يكي ديگر از نكات كليدي در افزايش بهرهوري ياد ميكند.
مدل افزايش بهرهوري در راه استبنا به تأكيد وي، تمام اين مسائل در كنار هم نيازمند طراحي يك مدل است تا در ابعاد مختلف به آن پرداخته شود و به همين دليل كارگروهي براي طراحي اين مدل در معاونت توسعه مديريت و سرمايههاي انساني رئيسجمهور تشكيل شده و اين مدل در حال نهايي شدن است.
يك اعتراف مفيد«نظام اداري ما بهرهوري لازم را ندارد»؛ اين نكتهاي است كه بزرگيان پس از تمام توضيحاتي كه در رابطه با بهرهوري دارد به آن اعتراف ميكند. وي اما معتقد است اين بهرهوري نسبت به گذشته به طور جدي تغيير كرده است و در همين زمينه به نظرسنجيهايي اشاره ميكند كه در مقياس ۳۰۰ هزار نفر در سراسر كشور و براي بيش از ۸۴ دستگاه دولتي در اقصي نقاط كشور اجرايي شده است و مطابق اين نظرسنجيها بهبود ميزان بهرهوري در نظام اداري امري مشهود است. بزرگيان ميگويد: ما ۱۰ سال است داريم اين موضوع را رصد ميكنيم. ميزان رضايتمندي مردم از عدد ۶۶ به ۴/۷۶ در سال ۹۰ رسيده است و يك رشد ۴/۱۰ درصدي را در اين زمينه مشاهده ميكنيم.
و يك ادعا؛ كاهش ۵۰ درصدي پارتيبازيبنا به اظهار وي، در اين مسير، اين معاونت توانسته ميزان دفعات مراجعه مردم را كاهش دهد. معدل تعداد دفعات مراجعه مردم ۹/۲ بوده است كه اكنون به كمتر از دو رسيده است. معاون نوسازي معاونت توسعه مديريت و سرمايه انساني رئيس جمهور اما تأكيد ميكند: اين عدد بايد به كمتر از يك برسد يعني در برخي موارد ما بايد حتي يك مراجعه هم نداشته باشيم و در بعضي جاها هم فقط بايد يك بار مراجعه داشته باشيم كه همه اينها در مدل ارتقاي بهرهوري در نظر گرفته شده است. به گفته بزرگيان، اعتماد به نظام اداري و باور مردم هم به اينكه ادارات كار آنها را به درستي انجام ميدهند، رشد داشته است. وي درباره سلامت اداري ميگويد: در بخش سفارشپذيري يا پارتيبازي كه بين مردم مشهور است عدد ۲/۲۸ بوده است اما امروز اين عدد به حدود هشت رسيده است و ما توانستهايم سفارشپذيري را ۲۰ امتياز كاهش دهيم. رشوه نيز از ۷/۱۳ به كمتر از شش رسيده است كه كاهشي ۵۰ درصدي را نشان ميدهد. وي رمز اين توفيقها را هم بهرهگيري از نظام الكترونيك ميداند. به گفته اين مسئول براي برقراري سلامت در نظام اداري بايد به سمتي حركت كرد كه به طور كلي ارتباط فيزيكي كارمند و ارباب رجوع قطع شود و ارباب رجوع فقط خدمت گيرنده باشد. بزرگيان بر اين باور است كه دست يافتن به چنين مدلي هم ميتواند سلامت كارمند را حفظ كند و هم سلامت اداره و هم رضايت ارباب رجوع حاصل ميشود.
تبديل كارمند ارباب به كارمند خدمتگزاروي در مجموع ارتقاي بهرهوري را يك مجموعه ميداند و معتقد است در حال حاضر به اين سمت حركت ميكنيم. بزرگيان تأكيد ميكند: نظام بروكراسي كشور نياز به تحول دارد اما اين تحول يك امر زمانبر است. به گفته وي بخشي از تحول در نظام اداري مستلزم تحول در انسانهاست، تحولي كه بتواند كارمند دولت را از حالت اربابي به حالت خدمتگزاري تبديل كند. وي تبديل فرمايش رهبري به يك شعار عملياتي را يك هنر ميداند؛ اينكه ما نوكر و خدمتگزار مردم هستيم. همين كه حضرت امام (ره) ميفرمودند: اگر به من خدمتگزار بگوييد بهتر است تا رهبر. بزرگيان تأكيد ميكند: امام يا مقام معظم رهبري آنچه را باور دارند گفتهاند و انتظار دارند كه كارگزاران نظام اسلامي هم همين ويژگي را داشته باشند. وي معتقد است همه مديران ارشد كشور به نوكري مردم افتخار ميكنند. حالا بسط اين موضوع و تبديل آن به يك فرهنگ سازماني كار سختي است كه زمانبر است و نياز به كمك رسانهها و نظام آموزشي است. بزرگيان تصريح ميكند: كارمندان ما خروجي همين دانشگاهها هستند و هنگامي كه پشت ميز تحصيل نشسته بودند از بيعدالتي ميناليدند چرا هم اكنون كه خودشان در اين جايگاه قرار گرفتهاند نسبت به بيعدالتي مينالند؟ وي اين مسئله را نشانهاي از لزوم يك كار عظيم فرهنگي در بخش فرهنگسازي دستگاهها ميداند. وي با اشاره به ابلاغ اصول ۲۶ گانه هيئتهاي كلي نظام اداري از تشكيل كارگروههايي براي پيگيري شيوه اجرايي شدن اين سياستها ميگويد و ميافزايد: در برخي موارد ما براي اجراي اين سياستها قانون داريم اما در برخي موارد ضعف قانون داريم به همين منظور برنامهريزي كردهايم تا اين مسائل هم در چارچوب قانون قرار گيرد.
چابك، باسواد، دانشي و توانمند شدهايمبزرگيان معتقد است نظام اداري ما چابكتر، باسوادتر، دانشيتر و توانمندتر شده است اما تا نقطه ايدهآل فاصله خيلي زيادي دارد كه نياز به افراد خودش را دارد كه بايد اين مسئله در استخدام ما لحاظ شود. وي از شناسايي
۷۰ فرايند عمده در ادارات كشور خبر ميدهد؛ فرايندهايي كه شناسايي شده است تا روي آنها كار شود و روشهاي اصلاحشان هم به دستگاهها ابلاغ شده است.
بزرگيان همچنين از ورود جدي به برخي از دستگاهها مانند گمرك كه نياز بيشتري به اصلاح ساختار و فرايندها داشتهاند سخن ميگويد. تعريف سامانههاي الكترونيكي در سازمان مالياتها و حركت سريع به سمت الكترونيكي شدن از ديگر اقداماتي است كه معاون نوسازي معاونت توسعه مديريت و سرمايه انساني رئيس جمهور در راستاي اصلاح ساختار و افزايش بهرهوري برميشمرد؛ اقداماتي كه قرار است ساعت كار مفيد در كشور را افزايش دهد و بهرهوري را به نقطه ايدهآل يعني نقطهاي كه شايسته ملت و كشور ايران است برساند.
