يكي از احكام سند تحول بنيادين، استقرار نظام رتبهبندي معلمان است و بر اين اساس معلمان پس از تأييد شايستگيهاي خود به چندين گروه تقسيم خواهند شد. به عبارت ديگر در راهكار ۲- ۱۰ اين سند بر استقرار نظام سنجش صلاحيتهاي عمومي، تخصصي، حرفهاي و تعيين ملاكهاي ارزيابي و ارتقاي مرتبه (نظام رتبهبندي) علمي و تربيتي معلمان و تقويت انگيزه ارتقاي شغلي آنان تأكيد شده است.
اما صحبت از نظام رتبهبندي و ارتقا كه به ميان ميآيدذهنها به سمت استادي دانشگاه ميرود تا معلمي؛ چون همه اين شغل را داراي جايگاه استراتژيك و تعيينكننده در مسير آموزش و پژوهش و تربيت كشور ميدانند؛ در حالي كه پايهگذار تعليم و تربيت، معلمان هستند كه در شرايط فعلي صلاحيتهاي علمي و حرفهايشان با هيچ شاخصي رتبهبندي نميشود و معلمي كه داراي يك سال سابقه تدريس است با معلمي كه داراي ۳۰ سال سابقه است هر دو «معلم» هستند. شايد يكي از بهترين توصيفات از شرايط فعلي معلمان را شخص اول وزارت آموزش و پرورش بيان ميكند: «وقتي معلمان شش روز هفته را در دورترين نقاط كشور به تعليم و تربيت دانشآموزان ميپردازند، ديگر فرصتي براي انجام كار پژوهشي و تحقيق ندارند.» در حالي كه بر اساس يكي از ۴۰ سياست اعمالي آموزش و پرورش در تحقق سند تحول بنيادين آموزش و پرورش، معلم در رديف استادان، فناوران و پژوهشگران آمده است و بايد فرصت مطالعاتي براي معلم پيشبيني شود.
چه عواملي در نظام رتبهبندي معلمان مؤثرند؟! رتبهبندي حرفهاي معلمان اقدام نويي است و تاكنون منزلت اجتماعي و دريافت حقوق آنها با وجود سنوات خدمت و ميزان كارآيي و اثربخشي متفاوت، يكسان درنظر گرفته شده است. اين آسيب، از معلم يك كارمند صرف ساخته و بر ايفاي نقش خطير وي در امر انسانسازي و پرورش و آموزش فرزندان اين مرز و بوم تأثير مستقيم دارد.
اين در حالي است كه مسئولان آموزش و پرورش معتقدند نظام رتبهبندي معلمان بيش از هر زمينه ديگر بر اثرات تربيتي، پژوهشي و انگيزشي آنها تأكيد دارد و اين نظام را در ارتباط مستقيم با ايجاد انگيزه در ميان معلمان بر ميشمارند.
در اين نظام رتبهبندي، تجربه، تخصص، تعهد، پژوهش و نوآوري آموزشي و تربيتي از جمله موارد مؤثر در ارتقا و رشد حرفهاي معلمان هستند.
علاوه بر اين بنا به گفته مهدي نويد ادهم، دبيركل شوراي عالي آموزش و پرورش با تصويب اين نظام نامه، تحول اساسي در نوع «رتبهبندي» و «حقوق» معلمان ايجاد خواهد شد. وي در توضيح لزوم ايجاد اين رتبهبندي، وجود نظام ارتقاي شغلي و حرفهاي در ميان ساير اقشار را مثال ميزند و به «جوان» ميگويد: پس از تصويب و ابلاغ نظام رتبهبندي، تمامي معلمان بر اساس اين نظامنامه رتبهبندي شده و حقوق و مزاياي دريافتي آنها نيز متأثر از اين رتبهبندي خواهد بود. ضمن آنكه براي معلمان در پايهها و سوابق مختلف عناوين جديدي در نظر گرفته خواهد شد.
معلم حرفهاي، نيمه حرفهاي يا...؟! از آنجا كه در سند تحول بنيادين، نقشه جامع علمي كشور و قانون مديريت خدمات كشوري جايگاه معلمان با ساير كارمندان متفاوت است، نظام رتبهبندي كه پيشنويس آن از سوي وزارت آموزش و پرورش، آماده شده جايگاهي پژوهشي، علمي، تحقيقي و استادي براي معلم تعريف كرده است. بنابراين طبيعي است كه تا چند سال ديگر در ادبيات آموزشي و پرورشي كشور معلم حرفهاي، نيمه حرفهاي، معلم پژوهشگر، معلم محقق يا از اين دست عناوين را شاهد باشيم و كلاسهاي درس كشور به جز رقابت دانشآموزان، شاهد رقابت معلمان و آموزگاران نيز باشد تا پويايي به تعليم و تربيت باز گردد.
پاي ISI به مدارس هم باز شد اما بهتر بود پيشنويس نظام رتبهبندي معلمان در معرض قضاوت صاحبنظران قرار ميگرفت تا هر بخش آن از زبان يكي از مسئولان آموزش و پرورش نقل و كليت آن با كنار هم قرار دادن قطعاتش تكميل ميشد. اين مسئله اجراي آن را بر پايهاي مستحكمتر و كارشناسيتر استوار ميساخت.
به عنوان مثال اخيراً دبيركل شوراي عالي آموزش و پرورش از تصويب طرح حمايت از فعاليتهاي علمي و پژوهشي معلمان و كاركنان آموزش و پرورش با تأكيد بر فرآيند پژوهش محور شدن برنامهريزيها و سياستگذاريها در آموزش و پرورش و استفاده از يافتههاي پژوهشي در تمام سطوح آموزشي در جلسه اين شورا خبر داده است. براساس اعلام وي، معلماني كه مقالات پژوهشي آنها در مجلات معتبر ISI يا علمي و پژوهشي به چاپ برسد، امتيازاتي كسب خواهند كرد و در ارتقاي نظام رتبهبندي معلمان مورد محاسبه قرار خواهد گرفت.
اين در حالي است كه تأكيد بر محوريت ISI در پژوهشهاي كشور در تمام سطوح در حال رنگ باختن است. طرح اين مسئله از سوي يكي از تأثيرگذاران امر تعليم و تربيت، يعني ناديده گرفتن معيارهاي ليبراليستي و اومانيستي در ميان شاخصهاي مورد پذيرش ISI در تأييد و انتشار مقالات به ويژه در حوزه علوم انساني و تربيتي و اين نكته انحرافي اين مسئله است. به عبارتي در شرايطي كه همه بسيج شدهاند تا مراكزي در سطح جهان اسلام و ملي براي مرجعيت مقالات پژوهشي ايجاد كنند، آموزش و پرورش از چاپ مقاله در مجلات ISI به عنوان يكي از معيارهاي رتبهبندي حرفهاي معلمان خبر ميدهد.
به هر رو تشكيل نشست بررسي نظام رتبهبندي معلمان كه روز گذشته در اردوگاه شهيد باهنر برگزار شد، بهانه تهيه اين گزارش بود. اما طرح كلي اين نظام پس از بررسي در كميته سه جانبه مجلس، شوراي عالي انقلاب فرهنگي و آموزش و پرورش و تصويب در شوراي عالي انقلاب فرهنگي اجرايي ميشود. علاوه بر اين صاحبنظران اميدوارند اين سند بتواند تا پايان دولت دهم مصوبه اين شورا را بگيرد؛ در غير اين صورت ممكن است بنا به عادت معهود با تغيير دولت از اولويت دستگاه تعليم و تربيت خارج شود و صرف اين ميزان هزينه و انرژي بلااستفاده بماند.
