برخورداري از چنين ويژگي در كنار تنوع و تفاوتهاي چشمگير فرهنگي و تفاوتهاي زباني و قومي، موجب دشوار شدن برنامهريزيهاي يكسان براي شهروندان مناطق مختلف، به ويژه در زمينههاي آموزشي، فرهنگي، اجتماعي و فراغتي شده است. در واقع پيچيدن نسخه واحد فرهنگي و اجتماعي براي اكثريت جمعيت ساكن در مناطق حاشيهاي و نوپايي همچون ۲۱ و ۲۲ و مناطق ريشهدار و قديمي همچون منطقه يك و سه و همگي را با يك شرايط واحد ديدن، كار اشتباهي است، چراكه تركيب جمعيتي اين مناطق به لحاظ فرهنگي، شغلي، سني و... تفاوتهاي آشكار و غيرقابل انكاري دارد.
با عنايت به اين موضوع و با توجه به ضرورت جلب مشاركت مؤثر نهادهاي محلي و منطقهاي و بهرهگيري از توانمنديهاي تمامي بخشهاي مرتبط و مسئول امور فرهنگي، اجتماعي، ورزشي هر منطقه، چندين سال است با توليت معاونتهاي فرهنگي و اجتماعي شهرداريهاي مناطق، شوراي فرهنگي، اجتماعي، ورزشي هر منطقه با عضويت برخي دستگاههاي رسمي و غيررسمي محلي و منطقهاي تشكيل گرديده و جلساتي به صورت دورهاي و معمولاً ماهانه دارند كه در آن پس از طرح و بررسي مسائل و مشكلات اولويتدار منطقه، تصميماتي را جهت اجرا مصوب ميكنند. بدون شك نفس وجود چنين تشكيلاتي في نفسه ارزنده بوده و در صورت اتكا به برنامهريزي اصولي و تضمين اجراي مصوبات، منشأ اتفاقاتي ارزشمند و مفيد در هر منطقه خواهد بود اما در عمل شاهد وجود برخي موانع پيش روي اين شوراها هستيم كه در زير به برخي از آنها اشاره ميشود:
- دربسياري از جلسات اين شوراها با توجه به تركيب اعضاي حاضر در آنها مواردي مطرح ميشود كه الزاماً جزو مسائل و مشكلات اولويتدار منطقه نيست و به اين ترتيب بخشي از اولويتهاي اصلي منطقه در محاق فراموشي ميماند، لذا قبلاً بايد نيازسنجي كاملي از مسائل و مشكلات منطقه صورت گرفته باشد تا محور جلسات و مصوبات آن برآيند اولويتهاي واقعي هر منطقه باشند. - در بسياري از جلسات، به جاي حضور مطلعترين يا بالاترين مقام دستگاههاي عضو شورا، نمايندگاني به نيابت حضور مييابند كه از اطلاعات كافي و قدرت اجرايي لازم برخوردار نيستند و به همين دليل بسياري از مصوبات در حد نوشته و حرف باقي ميماند و اجرايي نميشود و شورا ميماند و انبوهي از تصميمات انباشته شده و اجرا نشده. از اين رو بايد راهكارهايي قانوني براي ضمانت اجرايي مصوبات انديشيده شود تا شورا و تصميمات آن صرفاً جنبه صوري نداشته باشد. - اعضاي شوراي فرهنگي، اجتماعي، ورزشي مناطق الزاماً معرف تمامي نمايندگان لازم و ضروري منطقه نيستند و بسياري از جلسات اين شوراها بدون حضور چهرهها و نخبگان ساكن محله، كه ميتوانند منشأ ايدههايي مؤثر باشند، برگزار ميشود، لذا ضروري است تا با دعوت از آدمهاي متخصص، فرهنگي و ايدهپرداز ساكن در هر منطقه متناسب با موضوع هرجلسه، عرصه براي تعامل فكري و استفاده از ظرفيتهاي بالقوه موجود در شهروندان منطقه فراهم شود.
يك نمونه الگويي اما براي نخستينبار در حركتي ابتكاري راهكاري براي ارتقاي جايگاه شوراي فرهنگي، اجتماعي، ورزشي مناطق و بهبود عملكرد آن در منطقه ۲۲ شهر تهران انديشيده شده است كه البته مبتني بر همفكري تمامي اعضاي شورا و در پاسخ مثبت به ايده پيشنهادي مديريت فرهنگي هنري منطقه بوده است. بر اين اساس آييننامه كميتههاي تخصصي شوراي فرهنگي، اجتماعي، ورزشي منطقه، به همت فرهنگسراي تهران و مديريت فرهنگي هنري منطقه ۲۲ تدوين شده است. در واقع اين شوراها تاكنون فاقد آييننامهاي براي تشكيل كميتههاي تخصصي بودهاند و در صورت ابلاغ و اجراي اين آييننامه در سطح نهادهاي مرتبط درمنطقه ۲۲، شوراي فرهنگي، اجتماعي، ورزشي اين منطقه به عنوان نمونهاي الگويي، با شكل و ساختاري كاملاً تخصصي فعاليت خواهد كرد. اين آييننامه براي نخستين بار در فرهنگسراي تهران- دبيرخانه بخش فرهنگي شورا- و به منظور طراحي سازوكاري براي بررسي تخصصي طرحها و پيشنهادها و ايجاد چارچوبهاي نظاممند براي مشاركت و بهرهگيري از توانمنديهاي تمامي بخشهاي مرتبط، تدوين گرديده است. البته پيش از نهايي شدن آييننامه پيشنهادي، نشستهاي تخصصي بررسي و تبيين اهداف و مأموريتهاي كميتههاي تخصصي با حضور نمايندگاني از دستگاههاي مرتبط در منطقه، از جمله مشاور شهردار منطقه، رئيس فرهنگ و ارشاد اسلامي شميرانات و شمال تهران، نمايندگان روحانيون، بسيج، شوراياريها، آموزش و پرورش، كانونهاي مردمي و تربيت بدني، تشكيل و پس از طرح پيشنهادات، موارد مطروحه تصويب و آييننامه كميتههاي تخصصي شوراي فرهنگي، اجتماعي، ورزشي منطقه نهايي گرديده است. با توجه به اينكه شوراي فرهنگي، اجتماعي، ورزشي مناطق نقش تجميع نظرات، ايدهها و امكانات اجرايي نهادهاي عضو شورا براي اجراي برنامههاي هدفمند در سطح مناطق را دارد، درخصوص اهداف و ضرورتهاي كاربردي تشكيل كميتههاي تخصصي ذيل شوراي مزبور ميتوان به مواردي همچون بررسي كارشناسانه طرحها و پيشنهادها، توسعه نظام پيشنهادها و نوآوري در چارچوب شورا، گسترش مشاركت شهروندان در مديريت و برنامهريزي شهري، ساماندهي نظام اجرايي و كارشناسي شورا و تسريع در روند مديريت جلسات و مستندات شورا اشاره كرد.
ماهيت و ساختار كميتههاي تخصصي
در اين آييننامه در تعريف كميته تخصصي آمده است: كميته تخصصي، كميتهاي است كه با تركيبي از اعضاي اصلي و مهمان شورا تشكيل ميشود و با هماهنگي دبيرخانه شورا، وظيفه بررسي تخصصي و كارشناسي موضوعات ارجاعي از طرف شورا، اسناد تدوين شده توسط دبيرخانه يا موضوعات پيشنهادي و اولويتدار پيشنهادي داخلي خود را براي تقديم به جلسه عمومي شورا به عهده دارد.
همچنين بحث و تبادلنظر در مورد وضعيت فرهنگي اجتماعي منطقه، رصد و تحليل تغييرات و گرايشهاي فرهنگي اجتماعي شهروندان در منطقه، طراحي و تعيين راهبردها و راهكارهاي كلان مديريت و برنامهريزي در حوزه امور فرهنگي و اجتماعي، بحث و تبادل نظر در مورد مسائل اولويتدار منطقه، طراحي و تعيين راهكارهاي بهبود و ارتقاي سطح اخلاق زيست شهري در محله، بررسي در مورد چگونگي مشاركت شهروندان در اداره امور شهري منطقه و طراحي برنامهها و خدمات مناسب براي اجرا در سطح منطقه از جمله مأموريتهايي است كه براي كميتههاي تخصصي شوراي فرهنگي، اجتماعي، ورزشي منطقه تعريف شده است. ساختار تشكيلاتي كميتههاي تخصصي شورا نيز متناسب با جنس فعاليت دستگاهها و نهادها تنظيم شده و كميته ورزش و سلامت به رياست رئيس اداره تربيت بدني شهرداري منطقه، كميته امور اجتماعي به رياست رئيس اداره آسيبهاي اجتماعي و كميته فرهنگي- هنري به رياست مديريت فرهنگي- هنري منطقه، كميتههاي سهگانه تخصصي شورا هستند كه هريك داراي اعضايي ثابت و همچنين متناسب با ضرورت و موضوع مورد بررسي داراي يك يا چند عضو مهمان هستند. بر اين اساس رئيس اداره تربيت بدني شهرداري منطقه، رئيس اداره سلامت منطقه و نمايندگاني از بسيج، شوراياران، آموزش و پرورش و شهرياران جوان به عنوان اعضاي ثابت كميته تخصصي ورزش و سلامت فعاليت خواهند كرد، همچنين رئيس اداره آسيبهاي اجتماعي منطقه و نمايندگاني از آموزش و پرورش، بسيج، تشكلها، نيروي انتظامي، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي، شوراياران و مديريت فرهنگي هنري منطقه به عنوان اعضاي ثابت كميته تخصصي امور اجتماعي خواهند بود و اعضاي ثابت كميته فرهنگي هنري نيز مدير فرهنگي- هنري منطقه، رئيس اداره فرهنگي منطقه و نمايندگاني از اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي، روحانيون منطقه، خانه شهرياران جوان، شوراياران، كانونهاي منطقه، آموزش و پرورش و بسيج ميباشند. بر اساس اين آييننامه بررسي و تدوين مستندات مورد نياز، بحث و تبادلنظر در مورد موضوعات ارجاعي شورا، بررسي و تبادلنظر در مورد موضوعات درخواستي و پيشنهادي دبيرخانه شورا، بحث و تبادلنظر در مورد موضوعات پيشنهادي شهروندان و تشكلهاي منطقه، تهيه گزارشهاي كارشناسي و گزارشهاي رصد و تدوين طرحها و لوايح مناسب براي شورا از جمله وظايفي است كه در آييننامه براي كميتههاي تخصصي شوراي فرهنگي، اجتماعي، ورزشي منطقه تعريف شده است. در خاتمه بايد گفت در صورت بهبود ساختار تشكيلاتي شوراهاي فرهنگي، اجتماعي، ورزشي و بحث و بررسي تخصصي و ساختارمند در مورد وضعيت فرهنگي، اجتماعي منطقه و نيز تبادلنظر در مورد راهكارهاي بهبود و ارتقاي وضعيت فرهنگي اجتماعي منطقه و همچنين تعيين مسائل اولويتدار در حوزه كاري و مأموريتي كميتههاي تخصصي و جلب مشاركت مؤثر تمامي نهادها و تشكلهاي ذيربط محلي و منطقهاي، ميتوان به نتايج محسوس و رو به بهبود فعاليتهاي اين شوراها دست يافت و در سايه تكميل پازل مشاركت شهروندي با رويكرد محلهاي و منطقهاي، ارتقاي شرايط زيست شهري در پايتخت را شاهد بود.
