اذعان معاون علمي و فناوري رياستجمهوري به اين موضوع، بار ديگر افكار عمومي را در رابطه با جا ماندن ديپلماسي فناوري از پيشرفتهاي علمي كشور حساس كرده است.
يكي از متغيرهاي تعيينكننده پيشرفت در تحولات سالهاي اخير جهان، توسعه فناوري است. پيشرفت فناوريهاي نظامي و به دنبال آن توليد سلاح هستهاي، پرتاب ماهواره و فتح فضا توسط انسان، توسعه فناوري ارتباطات و انقلاب اطلاعات و معرفي علوم و فناوريهاي جديد مانند نانو و بيو به دنيا از جمله زمينههاي اين توسعه فناوري هستند. دستيابي به اين فناوريها و به دنبال آن به خدمت درآوردن آنها در مسير پيشبرد اهداف سياست خارجي كشور يا بالعكس ميتواند ديپلماسي علوم و فناوري را محقق كند.
در اين مسير علم و فناوري به عنوان دارايي و ابزار ديپلماتيك به شمار ميرود؛ مثل آنچه در همكاريهاي ژاپن با كشورهاي در حال توسعه در مسائل جهاني مانند تغييرات آب و هوايي صورت ميگيرد يا مانند تحريمهاي صورت گرفته عليه كشور ما كه هسته اصلي آن، تحريم فناوريهاي مختلف است.
لزوم ديپلماسي علم و فناوري دستاوردهاي علمي و فناوري كه در سايه تأكيدات مقام معظم رهبري عايد كشور شده، نشان ميدهند كه هرگاه برنامهريزان و سياستگذاران علمي كشور، توصيههاي ايشان را سرلوحه برنامههاي عملياتي خود قرار دادهاند، نتيجه روبه رشدي تصاعدي گذاشته است. موفقيتهاي جهاني پژوهشكده رويان، از آن جملهاند.
رهبر معظم انقلاب در ديدار از اين مركز ميفرمايند: « اگر بناست بافت سلطه گر و سلطهپذير در دنيا به هم بخورد و كشورها بتوانند به قدر ظرفيت ملتهايشان و استعداد ملتهايشان در روابط عالم جايگاهى داشته باشند، عمدهترين چيزى كه در اين كار تأثير دارد، علم است. بنابراين علم را بايد جدى گرفت؛ بايد پيش رفت.»
علاوه بر اين ايشان به جز تأكيد بر لزوم پيشرفت علمي و فناورانه كشور بارها بر اهميت ديپلماسي علم و فناوري اشاره و براي آن اهدافي را تبيين كردهاند. يكي از اين اهداف، توانمند نمودن جهان اسلام در مقابل جبهه سلطه است. رهبر انقلاب در ديدارشان با مسئولان وزارت خارجه، پيشرفت علم و فناوري را يكي از سه عنصر تأثيرگذار بر اقتدار ملي دانستند و تأكيد كردند كه دستگاه سياست خارجي بايد اين پيشرفتها را به خوبي منعكس كنند.
ايشان همچنين در ديدار وزراي صنايع گروه دي هشت بر اين نكته تأكيد ميكنند كه كشورهاي سلطه گر از دانش و صنعت براي سلطه بر ديگر جوامع بهره ميبرند.
كارهاي انجام شده در مقابل كارهاي انجام نشده اگرچه هرگونه تجارت فناوري و محصولات فناورانه را نميتوان ديپلماسي علم و فناوري دانست اما نبايد از نظر دور داشت كه بازاريابي براي توليدات دانش بنيان، از آنجا كه ميتواند به طور بالقوه در راستاي ديپلماسي علم و فناوري قرار گيرد، مورد اهميت است. به طور مثال ميتوان به ارتقا چهره ژاپن به دليل دستاوردهاي علمي و فناوري اين كشور به عنوان نمونهاي موفق اشاره كرد.
از سوي ديگر، با وجودي كه صاحبنظران داخلي و خارجي گفتههاي نسرين سلطان خواه، معاون علمي و فناوري رئيسجمهور در مراسم رونمايي از توليد هشت داروي بيولوژيك راهبردي را مبني بر چند برابر شدن سرعت رشد و شكوفايي علمي كشور در دولتهاي نهم و دهم را تأييد ميكنند، با اين وجود بر اين نكته نيز اجماع نظر دارند كه صادرات محصولات دانش بنيان به بازارهاي جهاني نه فقط از حيث تجاري بلكه از منظر ديپلماسي فناوري بسيار حائز اهميت است. از طرفي تجربه كشورمان در طول سالهاي اخير نشان ميدهد تنها نگاه چند بعدي دولتمردان كشور به توسعه علمي و فناورانه توان لازم را براي گشودن گرههاي ارتباطات علمي ميان ايران و ساير كشورها نخواهد داشت. آنچنان كه سالها بر ماجراي ارتباط دانشگاه و صنعت كشور رفته بود.
در مقابل تعيين وظايف با ضمانت اجرايي و در قالب تدوين قانون اهداف ديپلماسي كشور را قابل پيگيري مؤثرتري ميكند.
هر چند در اين ابتداي كار ناديده گرفتن اقدامات انجام شده بيانصافي است. از جمله دعوت از پروفسور پيتر آگره، برنده جايزه نوبل شيمي و مدرس دانشگاه جانز هاپكينگز امريكا و دكتر نورمن نيورايتل، عضو آكادمي علوم امريكا و پايهگذار ديپلماسي علم و فناوري از سوي معاونت علمي رياست جمهوري و حضور اين دو دانشمند در مجامع علمي كشور و اعزام رايزنان علمي از سوي وزارت علوم در كشورهاي دنيا از آلمان تا چين.
با اين حال، روند اين اقدامات در كشوري كه در ميان سران آن اين اعتقاد حاكم است كه «هر فرد يا ملتي كه تصميم بگيرد در مسير اعتلاي انساني، قلهها را فتح نمايد، براساس سنت الهي لوازم و ابزارش هم براي وي فراهم خواهد شد.» توجيه ناپذير است و به نظر ميرسد با وجود اين تأكيدات، همچنان جاي معاون ديپلماسي علمي و فناوري در دستگاه ديپلماسي كشور خالي باشد. شايد روزهاي باقيمانده از اجلاس شانزدهم سران كشورهاي عضو جنبش غيرمتعهدها، فرصتي باشد كه نبايد از آن چشم پوشيد.
