شهريور ماه امسال، ديپلماسي كشور فضاي پر هيجاني را سپري خواهد كرد؛ فضايي كه متاثر از برگزاري اجلاس سران كشورهاي غيرمتعهد در تهران خواهد بود؛ اجلاسي كه پاي مقامات ۱۱۸ كشور جهان را به تهران باز و فرصتي ديپلماتيك را فراهم خواهد كرد تا جمهوري اسلامي، خواستههاي خود را از جامعه بينالملل در موضوعات مختلف ارائه كند. اين موضوع زماني رنگ بيشتري به خود ميگيرد كه رئيسجمهور كشورمان نيز به مدت سه سال رياست جنبش غيرمتعهدها را بر عهده خواهد گرفت.
چگونگي شكلگيري غيرمتعهدها
با پايان يافتن جنگ جهاني دوم، آثار اختلاف و رقابت بين كشورهاي فاتح جنگ به خصوص دو ابرقدرت فاتح، امريكا و شوروي ظاهر و با گسترش اين اختلافات، جهان عملاً به دو گروه شرق و غرب تقسيم شد؛ شرق و غربي كه در يك سوي آن اتحاد جماهير شوروي قرار داشت و در سوي ديگر ايالات متحده امريكا و در اين ميان كشورهايي قرار داشتند كه بزرگترين متضرر از جنگ جهاني دوم بودند كه نميخواستند با شكلگيري جنگي جديد ميان اين دو ابرقدرت، بارديگر شاهد شكلگيري خونريزي و ركود در عرصه بينالمللي باشند، بنابراين تصميم گرفتند بيطرف بمانند و وارد دستهبندي سياسي و نظامي شرق و غرب نشوند.
همين موضوع باعث ايجاد احساسي مشترك در ميان اين كشورها شد كه زمينه اصلي پيدايش غيرمتعهدها را فراهم كرد. هدف اين گروه در مرحله اول كنارهگيري از دو بلوك رقيب يعني شرق و غرب بود و براي رسيدن به اين هدف نيز بايد اعضاي گروه، سياست مستقل در پيش گرفته و در هيچ يك از اتحاديههاي نظامي وارد نشوند و حتي از قبول تعهدات نظامي و دادن پايگاهها نيز به بلوكهاي رقيب خودداري نمايند.
اجلاس غيرمتعهدها فرصتي براي توسعه ديپلماسي
اجلاس سران غيرمتعهدها در حالي شهريور ماه در جمهوري اسلامي ايران برگزار ميشود كه به باور بسياري از كارشناسان، دستگاه ديپلماسي كشور ضعيفترين دوران خود را ميگذراند. سكوت سؤالبرانگيز اين دستگاه در برابر جريان بيداري اسلامي و همچنين عدم پيگيري مناسب در موضوع هستهاي جزو مهمترين انتقاداتي است كه اين روزها از دستگاه ديپلماسي كشور ميشود، از اين رو برگزاري اجلاس سران غيرمتعهدها در تهران و حضور سران ۱۱۸ كشور دنيا در پايتخت جمهوري اسلامي، ميتواند اين فرصت را براي دستگاه ديپلماسي ايجاد كند كه از لاك سكوت بلند خود خارج شود و در راستاي تأمين منافع جمهوري اسلامي حركت كند.
بيشك ديدارهاي مختلف با سران كشورها زمينهساز جلب حمايت آنان از مواضع بحق هستهاي كشور خواهد شد و اين موضوع ميتواند عاملي براي تقويت كلام جمهوري اسلامي در مذاكرات هستهاي باشد. علاوه بر اين توسعه روابط دوجانبه و برقراري ارتباطي سازنده با كشورهاي صاحب نفوذ در اين نهاد بينالمللي نيز ميتواند زمينهساز شكستن تحريمهاي يكجانبه غرب عليه جمهوري اسلامي ايران باشد. قطعاً معرفي ظرفيتهاي جمهوري اسلامي در زمينه اقتصاد، هر كشوري را به تبادل اقتصادي با ايران و سرمايهگذاري كلان در كشور ترغيب خواهد كرد.
سران عدمتعهد در خدمت بيداري اسلامي ارمغاني ديگر كه برگزاري اين اجلاس در تهران ميتواند به همراه داشته باشد، جلب حمايتهاي بينالمللي به نفع حركت بيداري اسلامي در منطقه است. در حالي كه دولتهاي غربي همزمان با موج بيداري اسلامي، شاهد فرو ريختن يك به يك بناهاي استعماري خود در كشورهاي اسلامي بودند، آنها حركتي پدافندي را براي ربايش موج بيداري اسلامي و مصادره آن به نام خود آغاز كردند.
اين كشورها اگرچه از سقوط همپيمانان خود بسيار نگران بودند، اما با اتخاذ چهرهاي حمايتگونه از اين انقلابها سعي كردند خود را به اين حركات نزديك كنند و با نفوذ دادن مهرههاي خود در درون موج مردمي كه فاقد رهبري و هدايت واحد بود، بار ديگر حكومتهاي جديد شكل گرفته را دستنشانده خود كنند، مؤيد اين موضوع اتفاقي است كه در جريان انتخابات مصر صورت گرفت و احمد شفيق به عنوان مهره غرب در انتخابات اين كشور شركت كرد و حتي در آستانه پيروزي قرار گرفت؛ توطئهاي كه با هوشياري ملت مصر خنثي شد، بنابراين جمهوري اسلامي به عنوان داعيهدار موج بيداري اسلامي بايد اين اجلاس را فرصتي براي جلب حمايت كشورهاي مختلف به نفع بيداري اسلامي تبديل كند.
جاي خالي نخستوزير قانوني فلسطين در اجلاس در اين ميان يك نكته حائز اهميت باقي ميماند و آن اينكه اگر قرار است براي اجلاس غيرمتعهدها سران كشورها دعوت شوند، بيترديد اسماعيل هنيه كه با رأي مردم به عنوان نخستوزير قانوني فلسطين شناخته ميشود نيز بايد يكي از مدعوين باشد. اين در حالي است كه اخبار به دست آمده حاكي از دعوت محمود عباس براي حضور در اجلاس غيرمتعهدها است.
به هر حال حتي اگر طبق پروتكلهاي بينالمللي قرار بر دعوت محمود عباس باشد، آيا امكان دعوت از اسماعيل هنيه كه نماينده مردم فلسطين به شمار ميآيد، نيست؟ آيا به صرف اينكه برخي از گروههاي صاحب نفوذ حضور هنيه را در جايگاه نخستوزيري قانوني فلسطين تاب نياوردند، ميتوان رأي مردم به او را نيز انكار كرد و به جاي او از كسي دعوت كرد كه موردقبول مردم فلسطين نيست؟ به هر حال اگر از ميان همه كشورها، روساي آن براي حضور در اجلاس غيرمتعهدها دعوت ميشوند، از فلسطين بايد كسي چون هنيه نيز دعوت شود كه نخستوزير قانوني فلسطين است.
در مجموع آن چيزي كه در اين باره قابل ذكر است، فرصت تكرارنشدني برگزاري اين اجلاس بزرگ در داخل كشور است كه مقامات كشورمان بايد با قدر دانستن آن، زمينهساز آن شوند كه نه تنها منافع جمهوري اسلامي در دنيا تأمين شود، بلكه ديپلماسي انقلاب اسلامي در خدمت مردم مظلوم و مسلمان قرار گيرد.
