ايافپي:
بعد از برگزاري سه جلسه ملاقات مهم بين ايران و اعضاي گروه ۱+۵ كه آخرينشان هفته پيش در مسكو برگزار شد، به نظر ميرسد هنوز هيچ راهي براي برونرفت از اين مسئله كه تقريباً يك دهه است ادامه يافته پيدا نشده است. تلاشهاي موازي ايران و آژانس بينالمللي انرژي اتمي نيز در وضعيت بدتري قرار دارد. به نظر ميرسد هيچ نشانهاي از وجود همكاري بين دو طرف نمايان نيست.
گروه ۱+۵ از ايران ميخواهد كه مراكز هستهاي حساسش را كه اورانيوم با غناي ۲۰ درصد توليد ميكنند، متوقف كند، نيروگاه فوردو را ببندد و ميلههاي بارگذاري شده را از ايران خارج كند. ايران كه هرگونه اتهامي از سوي كشورهاي غربي مبني بر تلاش براي دستيابي به سلاحهاي هستهاي را رد ميكند، به طور رسمي اعلام كرده است تا زماني كه تضميني به برداشتن تحريمها و اعلام رسمي گروه ۱+۵ مبني بر «حق» ايران در غنيسازي اورانيوم به دست نياورد، هيچگونه همكاري نخواهد كرد.
واضح است كه هيچكدام از طرفين از موضع خود عقبنشيني نخواهند كرد. كاترين اشتون رئيس سياست خارجي اتحاديه اروپا و مذاكرهكننده ارشد گروه ۱+۵ بعد از اتمام آخرين جلسه از نشستهاي سخت اخير در مسكو گفت كه اگر چه كار بررسي و حل «مسائل حساس» شروع شده اما «شكاف قابل توجهي» دو طرف را از هم دور كرده است. با اين وجود، ايران و قدرتهاي جهان توافق كردهاند كه به گفتوگوها ادامه دهند و به همين منظور روز ۱۳ تير مذاكرات در سطح ديپلماتيك پايينتري در استانبول تركيه ادامه خواهد يافت.
ادامه مذاكرات در سطح بالا تنها در صورتي ادامه پيدا خواهد كرد كه سران اين كشورها با رايزني، بتوانند مذاكرات را از بنبستي كه مقامات ارشدشان قبلاً در استانبول، بغداد و مسكو ايجاد كرده بودند بيرون بكشند.
مارك فيتز پاتريك عضو اتاق فكر مؤسسه بينالمللي مطالعات استراتژيك ميگويد: «ما بدون يك تفكر خلاق به دنبال راهي براي برونرفت از بنبست نيستيم و نيز واقفيم كه در فضاهاي رسمي ديپلماتيك اينچنيني داشتن فكري خلاق بسيار دشوار است.»
فيتزپاتريك كه همچنين از مقامات وزارت امور خارجه امريكا در گذشته بود در گفتوگو با خبرگزاري فرانسه گفت كه يكي از راههاي حل اين مسئله باز كردن درها از سوي دو مهره اصلي يعني امريكا و ايران به سوي يكديگر است، يعني يك راه ارتباطي غيررسمي كه با استفاده از مغزهاي متفكر دو كشور ميتواند به حل اين مسئله كمك كند، درست مانند رويكردي كه براي كره شمالي استفاده شد.
در مورد ايران ايجاد چنين راهبردي مستلزم قبول يكي از شرايط ايران يعني كاهش تحريمها يا به رسميت شناختن حق غنيسازي اورانيوم است. در سالهاي اخير قطعنامههاي زيادي از سوي شوراي امنيت سازمان ملل در خصوص تعليق تمام فعاليتهاي غنيسازي اورانيوم عليه ايران صادر شده است و اسرائيل نيز به تنهايي رسماً اعلام كرده است كه اهميت ندادن ايران به اين قطعنامهها يعني عبور از خط قرمزها.
رئيسجمهور امريكا، باراك اوباما نيز هيچ قولي براي پايان دادن به مسئله هستهاي ايران نداده است و همين موضوع باعث شده تا از سوي رقبايش مخصوصاً ميت رامني به اتخاذ سياست نرم عليه ايران متهم شود. فيتزپاتريك عقيده دارد كه در جلسه آتي استانبول بهترين گزينه ارائه موافقتنامهاي است كه مورد قبول هر دو طرف باشد و عواقب و پيامدهايش نيز در نظر گرفته شود.
روزبه پارسي عضو انستيتو مطالعات امنيتي سازمان ملل در اين خصوص ميگويد با توجه به اينكه گروه ۱+۵ شامل اعضاي دائم شوراي امنيت سازمان ملل است، اتخاذ قطعنامههايي خلاقانهتر و نرمتر نسبت به ايران به حل اين كشمكشها كمك شاياني خواهد كرد.
علاوه بر اين ايجاد راه ارتباطي بين واشنگتن و تهران ميتواند به حل ديگر مشكلات مشترك دو كشور مثل مسئله افغانستان نيز كمك كرده و پيشرفتهاي حاصله در ديگر زمينهها ممكن است باعث پيشرفت در حل مسئله اتمي ايران نيز شود.
تريتا پارسي رئيس شوراي ملي ايرانيان امريكا و نگارنده كتابي در رابطه با ديپلماسي ايران و امريكا به نام «تنها روي تاس» گفته است كه از مزاياي گفتوگوهاي دوجانبه گسترش موضوعات گفتوگو است. اگرچه بايد در نظر داشت كه وجود چنين كانال ارتباطي بين دو كشور زياد مورد اطمينان نيست چراكه بيش از سه دهه دشمني بين دو كشور باعث ايجاد ظن و بدگماني زيادي بينشان شده است. امريكا به طور واضح و البته بدون سر و صدا تمايل خود به مذاكره مستقيم با ايران را اعلام كرده اما هر بار از سوي ايران طرد شده است.
در اين ميان ديدهبان سابق آژانس بينالمللي انرژي اتمي پيير گولداشميت در ماه مي پيشنهادي به ايران ارائه كرد كه بدون ترس از هيچ گونه عواقبي كه از سوي معاهده منع گسترش سلاحهاي اتمي NPT متوجه اين كشور خواهد شد تمام فعاليتهاي مخفي خود را افشا كند.
از ديگر مواردي كه ممكن است اين بنبستها را از بين ببرد مجبور كردن اسرائيل به امضاي NPT است. يكي ديگر از راههاي زنده نگه داشتن مذاكرات با وجود بينتيجه بودنش است. اما با وجود در پيش بودن دور جديد تحريمها از سوي غرب عليه ايران و عواقب غير قابل پيشبيني كه بعدها به وجود خواهد آمد رسيدن به يك نقطه مشترك در مذاكرات آتي اهميت زيادي دارد.
