در مراسم افتتاحيه اين كنگره كه با مشاركت ۳۷ مركز علمي، تحقيقي، فرهنگي و همكاري اساتيد حوزه و دانشگاه در عرصه علوم انساني در مركز همايشهاي صدا و سيما برگزار شد، آيت الله آملي لاريجاني رئيس قوه قضائيه و حجت الاسلام رضا غلامي، رئيس شوراي سياستگذاري كنگره سخنراني كردند.
اين كنگره با برگزاري شش كميسيون تخصصي از جمله كميسيونهاي فلسفه و روش شناسي علوم انساني اسلامي، نقد علوم انساني متداول، نظريههاي ممتاز در علوم انساني اسلامي، كاربرديسازي علوم انساني اسلامي، رويكردهاي رايج به علوم انساني در جهان اسلام و كميسيون طبقه بندي علوم انساني اسلامي متولي آغاز به كار كرده است. همچنين انديشمنداني از كشورهاي مختلف مانند امريكا، انگلستان، كانادا، هند، مالزي، سنگاپور، تركيه، تانزانيا و لبنان در اين كنگره حضور دارند.
آيتالله لاريجاني: تحول در علوم انساني سياسي نيست
رئيس قوه قضائيه در آغاز نخستين كنگره علوم انساني اسلامي با اشاره به لزوم ايجاد تحول در علوم انساني با اعلام اين مطلب كه ما به هيچ عنوان به دنبال تحديد كردن علوم انساني در دانشگاهها نيستيم، گفت: زماني كه موضوع تغيير در علوم انساني مطرح شد، عدهاي از روشنفكران و علماي اين رشته در مقابل آن جبهه گرفتند و اين كار را يك كار سياسي قلمداد كردند و مدعي شدند ما ميخواهيم علوم انساني را تحديد كنيم.
آيتالله محمد صادق آملي لاريجاني گفت: موضوع علوم انساني و بازنگري آن بسيار اهميت دارد. علوم انساني در مغرب زمين كه هم اكنون در دنيا مورد استفاده است، قرنهاست كه بر مباني رشد پيدا كرده كه اين مباني را يك باره نميتوان زير و رو كرد و كار و تحقيق در اين علوم انساني نيازمند زمان و پشتكار است. وي افزود: اگر ما داعيه داريم كه در زمينه علوم انساني قصد ايجاد تحول داريم بايد متناسب اين داعيه مجاهده كنيم و سرمايه علمي و مادي بگذاريم و يك بسيج همگاني را ميان علما و كساني كه دغدغه علوم انساني دارند، ايجاد كنيم. بحث تحول در علوم انساني در يك مدت كوتاه انجام نميگيرد، بلكه بايد براساس مباني قرآني و اسلامي استوار شود و فراگرفتن اين علوم كار جمعي بزرگي ميطلبد بنابراين بايد از هرگونه تعجيل اجتناب كرد و نبايد علوم انساني در دانشگاهها را تعطيل كنيم، بايد آنها به كار خود ادامه دهند و ما نيز يك كار مثبت ايجابي انجام دهيم تا بتوانيم علوم انساني اسلامي جايگزين كنيم.
رئيس قوه قضائيه در ادامه با طرح اين سؤال كه علوم انساني را از چه مجاري ميتوان متحول كرد، گفت: چرا دغدغه تحول در علوم انساني را داريم؟ نگاه به انسان مسلماً در علوم انساني ما دخيل است. علوم انساني علومي هستند راجع به انسان كه هر كدام به يك جلوهاي از انسان نظر دارد.
آيتالله آملي لاريجاني يادآور شد: بسياري از فلاسفه هرمنوتيكي و از همه مهمتر گادامر هم بحث پيشفرض و هم پيشفهم را مطرح ميكنند و ميگويند نه فقط علوم انساني بلكه كل فهم انساني در يك بستر صورت ميگيرد كه اين بستر داراي پيشفهم است و بدون اين پيشدانشها فهم حاصل نميشود.
رئيس قوه قضائيه «اهداف علوم» را يكي ديگر از مجاري تأثيرگذار در تحول علوم انساني خواند و افزود: علم مجموعههايي از گزارههاي مرتبط به هم است. بسياري از مفاهيم در علم برخاسته از تصورات است. پيشفرضها در علم ما را به مباني متافيزيكي رهنمون است.
وي به بحث ورود دين به ساحتهاي علوم انساني اشاره كرد و با انتقاد از كساني كه بدون توجه به مباني علوم انساني غرب تحتتأثير اين علوم قرار گرفتهاند، گفت: البته نبايد از تجارب عالم محروم ماند اما سيطره فرهنگي در اين زمينه بسيار هشدار دهنده است.
آيتالله لاريجاني به توصيههايي كه براساس علوم انساني ميشود، اشاره كرد و آن را مؤثر در تحول خواند و گفت: علوم انساني ما كشف از واقع تنها نميكند بلكه براساس آن توصيههايي مطرح ميكند. اين توصيهها برخاسته از علوم محض نيست بلكه اين توصيهها برخاسته از علوم به علاوه پيشفرضها و ارزشهاست كه سؤال ما از همين ارزشهاست.
وي در ادامه پيشنهاداتي را براي ايجاد تحول در علوم انساني مطرح كرد و گفت: براي ايجاد تحول در علوم انساني در سه ساحت بايد كار كرد؛ اول اينكه دانشمندان و متفكران در علوم انساني به ميدان آورده شوند و اين علوم رايج نبايد تعطيل شود چون براي بازنگري به اين علوم انساني رايج نيازمنديم و اين عالمان بايد پيشفرضهاي اين علوم انساني را درآورند و آن را مورد برسي قرار دهند. دومين كار رجوع به معارف و منابع ديني براي اكتشاف نگاه به انسان و عالم است. انسان در معارف ديني ما فقط خودش نيست بلكه انسان با راهش و با غايتي كه آن را ساخته توأم است. ما بايد به يك تصويري از معارف اسلامي در مورد انسان دست يابيم كه اين به نظر ما بافته از راه و غايت انساني است.
۴۰۶ مقاله به كنگره ارسال شده است
در ادامه اين همايش، رئيس شوراي سياستگذاري علوم انساني اسلامي با ارائه گزارشي از روند برگزاري نخستين كنگره علوم انساني اسلامي گفت: از ۴۰۶ مقاله دريافتي حدود ۱۸۱ مقاله تأييد شده كه طي برگزاري اين كنگره شركت كنندگان به ارائه مقالات خود در كميسيونهاي ششگانه خواهند پرداخت.
حجتالاسلام رضا غلامي با تأكيد بر اينكه علوم انساني سكولار توانايي پاسخگويي به سؤالات اساسي بشر در باب معاد و مبدأ را ندارد، افزود: اين علوم براي انسان و جامعه سكولار فاقد كارآمدي است. در حال حاضر عدهاي از متفكران غربي به منتقدين سرسخت علوم انساني سكولار بدل شدهاند و از نقد صريح اين علوم به ويژه از زاويه كارآمدي ابايي ندارند. وي با تأكيد بر اينكه قرآن تنها منبع وحياني و مصون از تحريف است، بيان كرد: امروز وضعيت آشفته كشورهاي غربي خود گوياي ناكارآمدي علوم انساني سكولار است.
غلامي همچنين از راه اندازي جايزه جهاني علوم انساني خبر داد و گفت: اين جايزه به عنوان يك جايزه غير دولتي از سال آينده به يك نوآوري و يك نظريه پردازي برتر در قلمرو علوم انساني اسلامي اعطا ميشود.
