علی البرزی |
این روزها مهمترین دغدغه زائرانی كه از ایران به عراق عزیمت میكنند، مربوط به رفتار مأموران این كشور در مرزهاست. یك زائر ایرانی از زمان ورود به كشورعراق چه از راه هوایی باشد و چه از طریق زمینی اولین مشكلی كه با آن مواجه میشود، عبور از ایستگاههای بازرسی متعدد است. در این ایستگاهها تمامی وسایل زائر چندین بار مورد بازرسی قرار میگیرد. در كشور عراق به این ایستگاههای بازرسی مرزی «سیطره» گفته میشود. علاوه بر این برخورد نا مناسب پلیس عراق در فرودگاههای این كشور با زائران ایرانی و اخذ مبالغی تحت عنوان حق ورود و خروج از جمله مشكلات دیگری است كه زائران درهنگام ورود به كشور عراق با آن مواجه هستند. تمامی این موارد جدا از همكاری نكردن طرف عراقی در رسیدگی به وضعیت هتلها و اماكن مذهبی است. براساس نظر و باور بسیاری از كارشناسان بخشی از مشكلات كنونی در روابط دو كشور ایران و عراق، به روابط دیپلماسی دو كشور و عملكرد دستگاه دیپلماسی كشورمان مرتبط میشود. ایران یك سفارتخانه در بغداد و سه كنسولگری در شهرهای كربلا، اربیل و سلیمانیه عراق دارد. عراق نیز یك سفارتخانه در تهران و سه كنسولگری در مشهد، اهواز و كرمانشاه دارد. در حال حاضر «ابوالفضل محمدعلیخانی» با حكم وزیر امور خارجه سكان هدایت سركنسولی ایران در كربلا را برعهده دارد. ریشه یابی دلایل مشكلات زائران ایرانی در عراق بهانهای شد تا در حاشیه دیدار تیم رسانهای مركز پزشكی حج و زیارت جمعیت هلال احمر با سركنسول ایران در كربلا گفت و گویی اختصاصی با «ابوالفضل محمد خانی» انجام دهیم. در این دیدار سركنسول ایران، به بیان ناگفتههایی از روابط این روزهای دو كشور عراق و ایران و واكاوی دلایل مشكلات زائران دراین كشور پرداخته است.
*آقای محمدعلیخانی ! این روزها خدمات مختلفی از طرف سازمانهای امدادرسان ایرانی در كربلا ارائه میشود و علاوه بر این ایرانیها در چند سال گذشته در ساخت وساز اماكن مذهبی هم فعال و پیشرو بودهاند، اما به نظر میرسد از طرف دولت عراق آنچنان كه باید ازاین موضوع استقبال نمیشود، در شرایطی كه استقبال و همكاری طرف مقابل فاكتور مهمی برای بهبود روابط و گسترش همكاری است، فكر میكنید چرا طرف عراقی علاقهای به همكاری مستمر و دوجانبه ندارد؟
به رغم سعی و تلاش بسیاری كه دستگاه دیپلماسی ایران برای بهبود روابط دو كشور داشته، اما طرف عراقی برای خودش دلایل خاصی دارد كه از نگاه دستگاه دیپلماسی ایران قابل توجیه نیست و كملطفی عراقیهاست. طرف عراق در حال حاضر از پتانسیل موجود كشور ایران در بحث خدماترسانی، درمانی و بازسازی اماكن مذهبی به خوبی استفاده نمیكند. البته از گذشتههای دور تعامل و همكاری دو جانبه با كشورعراق در قالب یك پكیج با امضای توافقنامهها و رایزنیهای بینالمللی در جریان بوده، اما هنوز هم شاهد بدقولیهای دولت عراق در همكاریهای بینالمللی هستیم.
*طرف عراقی چه دلایلی برای خودش دارد كه باعث میشود روابط دیپلماسی ایران و عراق در اصطلاح سرد باشد؟
هیچ كدام از دلایل دولت عراق برای دستگاه دیپلماسی ایران توجیهپذیر نیست. نگاه عراقیها به رابطه با ایران یك نگاه غیرحرفهای است، عراقیها معتقدند كه در بحث خدمات رسانی به ویژه در حوزه درمان باید از امكانات كشور عراق استفاده شود و پزشكان ایرانی با امكانات این كشور به زائران خدمترسانی كنند. این در حالی است كه امكانات و تجهیزات كشورعراق به اندازهای نیست كه بتوان از آن استفاده كرد، حتی از نظر استانداردهای بینالمللی هم بسیار ضعیف است.
در مواردی هم شاهد برخوردهایی با طرف ایرانی بودهایم، برای مثال زمانی كه هلال احمر ایران در قالب كاروانهای دارویی قصد ورود دارو به كشور عراق را داشت در مرز از ورود این داروها جلوگیری كردند و تیم ایران هم به اجبار از داروهای عراقی در خدمترسانی خود استفاده كرد. در برخی موارد كاروان دارویی ایران كه اهدایی است ساعتها و حتی هفتهها در پشت مرز برای اخذ اجازه ورود به كشور عراق میماند.
*برخی از كارشناسان وجود فساد اداری در بدنه مدیریتی عراق را عامل یك بام و دو هوا شدن تصمیمگیری در این كشور میدانند، آیا برای دستگاه دیپلماسی ایران هم این موضوع به اثبات رسیده؟
بله، متأسفانه فساد اداری و مالی در بدنه مدیریتی كشور عراق وجود دارد و همین موضوع در روابط بینالمللی هم تأثیرگذار بوده است. این فساد مالی در بخش درمانی عراق و در بحث تبادلات دارویی هم وجود دارد. البته باید به یك نكته مهم هم توجه داشت، درحال حاضر در بدنه مدیریتی و حاكمیتی عراق هنوزهم ریشهها و عناصری از حزب بعث مشاهده میشود كه این عناصر به هر نحو و با توسل به روشهای مختلف به دنبال تأثیرگذاری در روابط ایران و عراق هستند.
*اما عواقب كارشكنیهای بعثیها و سردی روابط متوجه زائران و مردم ایران است كه برای زیارت به كشور عراق میروند، فكر نمیكنید زمان آن فرارسیده كه دستگاه دیپلماسی و سركنسولی ایران در كربلا به عنوان نماینده جمهوری اسلامی نسبت به این موضوع واكنش جدی نشان دهد؟
واقعیت موضوع این است كه بخشی از این مشكلات در قالب تعاملات و رایزنیهای دیپلماسی دو كشور قابل حل است و تلاش ما هم بر این اصل بوده، اما بخشی از این مشكلات به دلیل رخنه گسترده بعثیها در بدنه مدیریتی و حاكمیتی عراق و خود مختاری برخی احزاب و گروهها در این كشور كه عراق را به كشور هفت قوم تبدیل كرده، مانع گرم شدن روابط و حل مشكلات میشود.
برای مثال نحوه برخورد با زائران در مبادی ورودی و خروجی و خدماتی كه در هتلها و مراكز اقامتی به زائران ایرانی ارائه میشود، آنطوركه باید مطلوب نیست، هر چند كه بخشی از مردم عراق تمایل دارند تا ایرانیها به كشورشان سفر كنند، اما همان ریشههای بعثیها در بدنه حاكمیت مانع تحقق این موضوع شده است.
*اما طرف عراقی برخلاف گفتههای شما، معتقد است كه ایرانیها درعمل به توافقنامههای خود و سرمایهگذاری در عراق بد قول هستند و به وعدههای خود عمل نمیكنند؟
نه، اینطوری نیست، هیچ توافقنامهای بین دستگاه دیپلماسی ایران و عراق وجود ندارد كه از طرف ایران به آن عمل نشده باشد.
*استاندار كربلا، تنها به دو مورد اشاره كرد كه همین دو مورد نشان میدهد، طرف ایرانی به وعده خود عمل نكرده، یكی ماجرای بنیاد امور بیماریهای خاص كه وابسته به یكی از مقامات ایران است و دیگری توافقنامه سازمان محیطزیست با استانداری كربلا برای توسعه فضای سبز اطراف شهر! شما در سمت سركنسول ایران در كربلا چه پاسخی برای این ادعای استاندار دارید؟
در حال حاضر زیرساختهای مشاركت و سرمایهگذاری در كشور عراق آنطور كه باید مهیا و فراهم نیست، متأسفانه نظام اقتصادی عراق هنوز مشخص نیست كه بر چه مبنایی قصد فعالیت و ساخت و ساز كشورش را دارد. دستگاه دیپلماسی ایران همانطور كه در عراق فعالیت میكند در كشورهای دیگر هم همین دستورالعمل رفتاری و بینالمللی را دارد و برای ما به عنوان دستگاه دیپلماسی عراق و افغانستان هیچ فرقی نمیكند هر دو كشور همسایه ایران و مسلمان هستند. این نشان میدهد كه طرف عراقی خود مشتاق به همكاری در سرمایهگذاری نیست. البته باید انصاف را در گفتار رعایت كرد، بخشی از این مشكل به ما هم برمیگردد، از یكطرف در عراق باید با یك نگاه و روش خاصی از نظر روابط خارجی وارد شویم و از سوی دیگر سرمایهگذاران ما هم برای سرمایهگذاری باید نگاه همكاری فیمابین داشته باشند و اولویت آنها كسب درآمد در این كشور باشد.
درست است كه هنوز شرایط امنیت كامل در شهرهایی مانند كربلا و نجف حاكم نیست، اما در همین شرایط كشورهایی مانند چین، تركیه، قطر، امارات و به تازگی مالزی هم فعالیت اقتصادی خودشان را آغاز كردهاند، سرمایهگذاران ایرانی هم باید ریسك پذیری بیشتری به ویژه در حوزه سرمایهگذاری درمانی داشته باشند.
اینكه منتظر باشیم تا امنیت كامل در عراق فراهم شود و بعد برای سرمایهگذاری اقدام كنیم همان چیزی میشود كه طرف عراقی آن را بد قولی میداند. از سوی دیگر تجار ما از ابتدا فعالیت خوبی در عراق داشتند كه البته هنوز نیز ادامه دارد، اما ما در رقابت با سایر كشورها از جمله چین، تركیه و كشورهای اسلامی و غیراسلامی باید فرصت را مغتنم شمرده و بلندمدت نگاه كنیم و با نگاه بازار یك بار ورود، وارد عراق نشویم.
*من پاسخ سؤالم را دریافت نكردم، درباره دو موردی كه استاندار مدعی بد قولی ایرانیها بود، چه پاسخی دارید؟
قبل از اینكه پاسخ این پرسش را بدهم، باید به نكته مهمی اشاره كنم، این روزها طرف عراقی به دلیل شرایط منطقه گرایش بیشتری به كشورهای حوزه خلیجفارس دارد و برای مشاركت و سرمایهگذاری آنها فضا را باز گذاشته است. این اقدام در راستای همان جوسازی علیه كشورمان و ایرانزدایی شكل گرفته كه تركشهای آن حتی به دولت عراق هم رسیده است. در مورد عمل به توافقنامههایی كه اشاره كردید، ذكر این نكته ضروری است كه هر توافقنامهای بین دو كشور دوجانبه است و هر كدام از طرفین باید به مواد توافقنامه عمل كنند تا اصل آن محقق شود.
مواردی كه طرف عراقی و به ویژه استاندار كربلا مدعی آن است، بیشتر جنبه اهدایی داشته است. در مورد بنیاد امور بیماریهای خاص، مدتی پیش مسئولان این بنیاد پیشنهاد ساخت بیمارستانی را در نجف با تمام امكانات اعلام كردند كه ما هم با توجه به وظیفه خود پیگیر كارها و هماهنگیها شدیم و توانستیم یك زمین خوب و مناسب در نجف در اختیارشان بگذاریم، اما بعد از گذشت مدتی هنوز خبری از احداث این بیمارستان نشده است. در این موضوع اول طرف ایرانی مقصر است كه خلف وعده داشته و در سوی دیگر عراقیها هم باید به این موضوع توجه داشته باشد كه برخی توافقنامهها و طرحها اهدایی است و در طرحهای اهدایی زمان مشخصی در نظر گرفته نمیشود.
*آقای محمد علیخانی! این روزها نگرانی اصلی بعثه مقام معظم رهبری در عراق مربوط به حضور زائران آزاد است، برای حل این مشكل كه بخش اصلی آن به دستگاه دیپلماسی مرتبط میشود، چه تدابیری اندیشیده شده است؟
متأسفانه این دغدغه جدی ما هم در سركنسولی ایران است، اما نمیتوانیم ورود زائران را كانالیزه كنیم، تقاضاهای زیادی هم در قالب كاروانهای حج و زیارت و هم كاروانهای آزاد برای زیارت عتبات عالیات وجود دارد.
تا به امروز گفتوگوهای زیادی برای رفع مشكلات افرادی كه از طریق كاروانهای آزاد به زیارت عتبات عالیات مشرف میشوند، انجام شده است. برخی از این افراد بعضاً به ضوابط و قوانین عراق و مشكلات موجود آگاه نیستند. حضور و اقامت غیرقانونی در عراق زندانهای طولانی مدت را به همراه خواهد داشت، در همین باره هماهنگیهایی در حال انجام است كه به شكل ساماندهی شده زائران افزایش یابد، اما یك جنبه دیگر حضور زائران آزاد این است كه با توجه به مشكلات موجود درعراق، مسائلی توسط عدهای سودجو صورت میگیرد و از احساسات و عواطف زائرین سوءاستفاده میشود. ما ضمن اینكه علاقهمندیم توفیق زیارت برای همه فراهم شود، توصیه میكنیم كه زائران در قالب كاروانهای شناخته شده وابسته به سازمان حج و زیارت یا افراد معتبری كه توسط ارگانهای ذیربط تأیید شدهاند به عراق سفر كنند. ضوابط اقامت و روادید عراق اخیراً محدودتر شده است. در گذشته اگر زائری به شكل انفرادی به عراق سفر میكرد، با ترتیباتی میتوانست به ادارات ذیربط مراجعه و اقامتش را به شكل قانونی تمدید كند، اما این پروسه در حال حاضر در مرز انجام میشود و اگر كسی فراتر از مدت اقامت كه ۱۴ روز یا یك هفته است، بخواهد در عراق بماند حضورش غیرقانونی محسوب میشود كه جریمههای سنگین به دنبال دارد. از سوی دیگر زائران آزاد میتوانند زمینه برخی جرائم را هم فراهم كنند.
ما نمیتوانیم مرزها را ببندیم كه هیچ زائری وارد عراق نشود، باید در سطح ملی راهكاری اندیشیده شود تا هم زائران بهصورت كاروانی مشرف شوند و هم ورود زائران آزاد كانالیزه و هدفمند انجام شود.
*بهطور مشخص و در فواصل زمانی خاصی كنسولگریها به وزارت امور خارجه گزارشهایی را مبنی بر وضعیت كشورها و آخرین مشكلات هموطنان خود اعلام میكنند، در حال حاضر چه موضوعی به عنوان دغدغه اصلی سركنسولی ایران در كربلا مطرح است؟ و آیا این موضوع در قالب گزارش به وزارت امور خارجه اعلام شده است؟
مهمترین دغدغه ما در كنسولگری كربلا در بحث حفظ عزت و كرامت زائران ایرانی است كه میتواند از هر ناحیهای خدشه دار شود. این دغدغه ها، بیتوجهی به زائران در مرز، مسائل غیراخلاقی، مسائل امنیتی، مسائل جاسوسی و ضدجاسوسی را شامل میشود. با توجه به حضور عناصری از منافقان در عراق این نگرانیها همچنان وجود دارد. این موضوع و رفتارهایی كه با زائران ایرانی انجام میشود، بهطور مرتب به وزارت امور خارجه گزارش میشود.
*در صحبتهای خود به بحث حفظ عزت و كرامت زائران اشاره داشتید. در فرودگاههای بغداد و نجف اولین برخوردی كه با یك زائر ایرانی میشود این است كه مبالغ غیر قانونی را تحت عنوان حق ورود و خروج دریافت میكنند، فكر میكنم حل این مشكل كمترین كاری باشد كه دستگاه دیپلماسی میتوانست انجام دهد؟ شما كه مدعی حمایت از زائر ایرانی هستید، چرا تا به امروز هیچ واكنشی نسبت به این رفتار طرف عراقی نشان نداده اید؟
فضای كشورعراق بهصورتی است كه كار پیش نمیرود و در مواردی دستگاه خارجه ایران متهم به كم كاری میشود.متأسفانه عراقیها از حضور زائران ایرانی و اشتیاق ایرانیها برای سفر به عتبات سوء استفاده میكنند. درباره اخذ مبالغ غیرقانونی بارها با مقامات عراقی دیدار داشتهایم و قرار بر این شده تا این موضوع لغو شود، اما هنوز هم امروز و فردا میكنند و نتیجه قطعی را به ما اعلام نمیكنند. ما درباره این موضوع منتظر اقدام دولت عراق هستیم، در غیر این صورت گزینه مقابله به مثل روی میز دیپلماسی ایران قرار دارد. اگر طرف عراقی اخذ این مبالغ را متوقف نكند، ایران هم متعاقباً در فرودگاههای خود به ویژه فرودگاه مشهد از زائران عراقی حق ورود و خروج دریافت میكند.
*یعنی واقعاً ایران این كار را انجام میدهد یا تنها به عنوان یك اهرم فشار در مذاكرات از آن استفاده میكند؟
ما نمیخواهیم كه روابط دو كشور وارد فاز درگیریهای سیاسی شود، به همین دلیل از این موضوع در مذاكرات استفاده میكنیم و ملاحظاتی را در نظر میگیریم، اما پیشبینی دستگاه دیپلماسی این است كه این مشكل بهزودی با رایزنیهای دو طرف برطرف میشود. من در همین مصاحبه اعلام میكنم كه این اقدامات مورد تأیید دولت جمهوری اسلامی ایران نیست.
