گفت‌وگو با معاون مهندسي و امور يادمان‌هاي بنياد حفظ آثار و نشر ارزش‌‌‌هاي دفاع مقدس

نبايد يادمان‌ها را محدود به مناطق عملياتي كنيم

وقتي كه هزاران شهيد فداي دفاع از ميهن مي‌كنيم. وقتي كه قرار است جوانان سرزمينمان را با ارزش‌‌‌هاي دفاع مقدس آشنا كنيم، آن وقت است كه به ياد گذشت ايام مي‌افتيم و سوالاتي كه براي حفظ اين ارزش‌‌‌ها در ذهنمان ايجاد مي‌شود. سوالاتي كه يك بعد‌از‌ظهر گرم تابستاني ما را به گفت‌وگو با محمد‌علي دانشي‌راد، معاون مهندسي و امور يادمان‌هاي بنياد حفظ آثار و نشر ارزش‌‌‌هاي دفاع مقدس واداشت. هم او كه هنر «معماري» را يكي از ماندگارترين شيوه‌ها براي حفظ ميراث دفاع مقدس مي‌داند. عليرضا محمديمعاونت شما زير مجموعه بنيادي است كه با عنوان حافظ ارزش‌‌‌هاي دفاع مقدس شناخته مي‌شود؛ قبل از پرداختن به هر موضوعي بهتر است از كاركردهاي كلي چنين بنيادي بگوييد. در‌ واقع بنياد حفظ آثار و نشر ارزش‌‌‌هاي دفاع مقدس چنانكه از نامش برمي‌آيد، با هدف حفظ، انتقال و نشر ارزش‌‌‌هاي دفاع مشروع مردم ايران عليه تهاجم بيگانگان و در كل تلاش‌هاي اين ملت براي حفظ و اعتلاي انقلاب اسلامي‌شان در سال 1369 با صلاحديد مقام معظم رهبري تشكيل شد. از همان زمان نيز با چنين رويكردي در پنج بخش يا معاونت: تبليغات (‌برگزاري يادواره‌ها و مناسبت‌ها و...‌)، هنري (‌حمايت از فعاليت‌هاي هنري مرتبط با ارزش‌‌‌هاي دفاع مقدس مانند تئاتر، فيلمنامه‌نويسي، هنرهاي تجسمي و...‌)، ادبيات (‌انتشار كتب و...‌)، تحقيقات (مرتبط با حوزه‌هاي پژوهشي، اسناد و... ) و معاونت مهندسي با اهدافي چون ساخت و بهسازي يادمان‌ها، احياي مناطق عملياتي و... فعاليت‌هاي خود را پي گرفته است. فعاليت‌هاي معاونت مهندسي چه حوزه‌هايي را دربر‌مي‌گيرد؟قبل از پرداختن به فعاليت‌هايمان بهتر است به اين مسأله اشاره كنم كه با عنايت سردار باقر‌زاده اكنون سياست بنياد توجه فراگير به مقوله جنگ است. به اين ترتيب كه اگر باور داريم تمامي كشور و مردممان به نوعي درگير جنگ بوده‌اند، پس نبايد حوزه كارمان را تنها محدود به مناطق عملياتي كنيم. با چنين رويكردي هم اكنون ماموريت‌هاي معاونت مهندسي به چهار حوزه اصلي تقسيم‌بندي مي‌شود. اولين حوزه بحث ايجاد مراكز فرهنگي دفاع مقدس در مراكز تمامي استان‌ها است. اين اقدام در راستاي همان بحث نگاه فراگير به مقوله دفاع مقدس صورت مي‌گيرد. بديهي است كه وقتي مراكز فرهنگي دفاع مقدس در تمامي استان‌ها داير شود، هر استاني مي‌تواند به صورت دقيق‌تر و موشكافانه‌تر در جهت جمع‌آوري، حفظ و نشر آثار ارزشي دفاع مقدس در شهرها و مناطق استان خود اقدام كند. در اينجا بايد اين يادآوري را داشته باشم كه مركز فرهنگي محدود به موزه نيست. در اين مراكز علاوه بر جمع‌آوري آثار شهدا و هر آنچه قابليت ارائه در گالري‌ها را دارند، فعاليت‌ها و بخش‌هاي مختلفي نظير كتابخانه‌، سايت ساجد (سايت جامع دفاع مقدس)، عرضه محصولات فرهنگي، سالن‌آمفي تئاتر براي پخش فيلم‌هاي ارزشي يا برگزاري مراسم‌ مختلف توسط خود بنياد يا حتي توسط ديگر سازمان‌ها و نهادها پيش‌بيني شده كه فعاليت مراكز فرهنگي را فراتر از يك موزه قرار مي‌دهند. احداث اين مراكز در كدام يك از استان‌ها به انجام رسيده و اصلاً چه شرايط و مراحلي را براي احداث آنها در نظر گرفته‌ايد؟زمان احداث اين مراكز متفاوت است. چرا كه بايد مراحلي چون تعيين مكان، تخصيص اعتبارات، انتخاب طرح و... را پشت سر بگذارند. لذا هم‌اكنون مراكز فرهنگي دفاع مقدس در برخي از شهرها نظير اصفهان، يزد، همدان و... پيشرفت‌هاي خوبي داشته و در برخي ديگر از استان‌ها در مراحل مختلف ذكر شده قرار دارند. نكته‌اي كه بايد عرض كنم اين است كه ما در طراحي تمامي بناها اعم از ساختمان، مراكز فرهنگي، يادمان‌ها، المان‌ها و... وسواس زيادي روي طرح اين بناها داريم. به عنوان مثال براي طراحي بناي مراكز فرهنگي شرايطي چون اقليم آب و هوايي و نوع فرهنگ و معماري استان مورد نظر را در كنار روح حاكم بر معماري اسلامي – ايراني مد نظر قرار مي‌دهيم و با مناقصه يا مسابقه طرح‌ها، بهترين طرح را براي ساخت ساختمان مركز مورد نظر انتخاب مي‌كنيم. دليل وسواسمان نيز اين است كه هنر و زيبايي موجود در معماري بنا، خود عامل بسيار مهمي در انتقال نظر سازنده است. در يك نظر، معماري در كنار ساير موارد فرهنگي نظير فيلمسازي، انتشار كتاب‌ها و... وزنه‌اي سنگين و در عين حال ماندگار براي حفظ ارزش‌‌‌هاي دفاع مقدس است. وزنه‌اي ماندگار كه مي‌تواند به نماد يك شهر، يك دوره تاريخي و حتي يك ملت تبديل شود. در جهان نيز شاهد هستيم كه مثلاً ديدن كارت پستال يك ساختمان، بيننده را به ياد فلان ماجراي تاريخي يا كشور خاصي مي‌اندازد و در واقع آن بنا تبديل به نماد آن كشور يا موضوع خاص شده است. اما از ديگر شرايط احداث بناي مراكز فرهنگي مي‌توانم به محل آنها اشاره كنم كه سعي مي‌كنيم در اماكن پر رفت و آمد و تفريحي نظير پارك‌ها و نقاطي از اين دست باشند تا در يك تقابل و تبادل دو طرفه از شلوغي اين نقاط براي جذب مردم و نيز از ديدني‌هاي مراكز فرهنگي براي پر كردن مناسب اوقات فراغت بازديد‌كنندگان استفاده كنيم. به عنوان مثال مركز فرهنگي اصفهان در باغ غدير اين شهر قرار دارد، مركز فرهنگي خرم آباد در پارك كيو، زاهدان در پارك كوهستان و به همين ترتيب در تمامي شهرهاي محل احداث اين شرط رعايت شده‌است. و ديگر حوزه‌هاي معاونت مهندسي؟احداث يادمان‌هاي شهداي گمنام از ديگر ماموريت‌هاي معاونت مهندسي است. با اين توضيح كه هم اكنون شهداي گمنام در 600 نقطه از كشور پراكنده شده‌اند و در حدود 400 نقطه از آنها در حوزه كار بنياد قرار دارد و مابقي در دانشگاه‌ها، پادگان‌ها، پارك‌ها و... قرار دارند كه بنياد براي ساخت بناي اين يادمان‌ها با سازمان‌هاي ذي ربط نظير شهرداري‌ها و... مشاركت دارد. اما در 400 نقطه ديگر كه زير مجموعه هيچ سازمان يا نهادي نيست، نظير كهف الشهدا در ولنجك تهران، خود ما مستقيماً براي ساخت بناي يادمان وارد عمل مي‌شويم كه تا‌كنون 200 يادمان توسط هيات امنا و با كمك بنياد ساخته شده و مابقي را در دست اجرا داريم. اين را هم اشاره كنم كه در كنار بسياري از مراكز فرهنگي استان‌ها، مدفن شهداي گمنام نيز وجود دارند كه از جذابيت‌هاي معنوي اين مراكز به شمار مي‌آيند. اما محور سوم فعاليت‌هاي ما مناطق عملياتي دفاع مقدس در پنج استان مرزي را در بر‌مي‌گيرد. در اين مورد ذكر همين نكته كافي است كه مجموع فعاليت‌هاي انجام شده در اين مناطق طي شش سال اخير برابر با تمامي 15 سال گذشته است. ساخت يادمان‌هاي جديد در طلائيه و منطقه عملياتي رمضان(پاسگاه زيد) و گسترش و بهسازي ساير يادمان‌ها از فعاليت‌هاي بنياد در سال‌هاي اخير است كه گسترش خيره‌كننده سفر كاروان‌هاي راهيان نور دليلي بر اين فعاليت‌ها است. محور چهارم نيز يادمان‌ها و يادبود‌هاي عام را شامل مي‌شود. منظور از عام بودن يعني مناطقي كه در گوشه و كنار كشور‌مان شاهد حادثه‌اي مهم و خاص بوده‌اند. مثلا بمباران شيميايي سردشت به عنوان اولين بمباران شيميايي مناطق مسكوني در جهان به اين شهر موقعيت خاصي بخشيده و ما نيز با ساخت يادمان شهداي اين فاجعه توجه خود را به آن نشان داديم. يا واقعه تاريخي طبس و شكست حمله نظامي امريكا يكي ديگر از اين مناطق است كه اخيراً تلاش‌هايي جدي را براي ساختن يادمان اين واقعه در محل وقوع آن انجام داده‌‌ايم كه اكنون پيشرفت 50 درصدي دارد. حتي براي جذاب كردن اين يادمان، ساخت ماكت‌هاي ادوات جنگي امريكايي‌ها نظير هلي‌كوپتر‌هايشان را در ابعاد واقعي در دستور كار قرار داده‌ايم و اتوبوسي را هم كه كماندوهاي امريكايي سرنشينانش را به گروگان گرفته بودند خريداري كرده و در آنجا نمايش خواهيم داد. اما از ديگر اماكن عام مي‌توانم به احداث مسجدي به نام شهيد مولوي كاك جلال بارنامه در مريوان، مسجد شهيد مولوي حسين بر در گشت، تنديس شهيد بروجردي در بروجرد و... اشاره كنم. با پيش آمدن بحث كاروان‌هاي راهيان نور اين سوال مطرح مي‌شود كه چرا كاروان‌هاي جنوب كشور نسبت به غرب از كميت بيشتري برخوردارند؟ از طرفي يادمان‌هاي چنداني نيز در استان‌هاي غربي نمي‌بينيم. بديهي است كه به دليل انجام عمليات‌هاي بزرگ در استان خوزستان و نيز امكان تردد راحت‌تر كاروان‌ها به مناطق عملياتي اين استان، كاروان‌هاي جنوب كشور پربارتر از ساير مناطق هستند. هرچند اخيراً حضور مردمي در كاروان‌هاي راهيان نور غرب كشور رشد بسياري داشته و برنامه‌هايي نيز براي ساخت يادمان‌ها در مناطق عملياتي چهار استان كرمانشاه، ايلام، كردستان و آذربايجان غربي انجام داده‌ايم. اين را هم بايد اضافه كنم كه تا‌كنون رديف اعتباري مجزايي براي كاروان‌هاي راهيان نور به بنياد اختصاص نيافته بود و با وجود حضور ميليوني مردم در كاروان‌هاي جنوبي، بسياري از بودجه و امكانات ما صرف رسيدگي به يادمان‌هاي استان خوزستان مي‌شد. البته امسال اين اعتبارات تخصيص يافته كه هرچند كافي نيست، اما جاي اميدواري براي آينده ايجاد مي‌كند. به هر حال در بحث يادمان‌هاي چهار استان ذكر شده به ترتيب مي‌توانم به يادمان عمليات مرصاد، ارتفاعات بازي‌دار، پاوه، قصر شيرين و يادمان در دست احداث گيلانغرب در استان كرمانشاه اشاره كنم. در استان ايلام يادمان منطقه مهران ـ قلاويزان را آماده شروع داريم و حفظ منطقه شرهاني نيز از ديگر اقدامات ما در كنار احياي سنگرهاي زير‌زميني مقاومت در دهلران است. در كردستان ارتفاعات باشماق و شهر مريوان و ارتفاعات تته و ملخ خور ( از منطقه عملياتي والفجر 10) و يادمان عمليات والفجر 4 در كنار درياچه زريوار را در دست اجرا داريم. در آذربايجان‌غربي نيز محور عملياتي حاج عمران را در دست مطالعات داريم. يادمان منطقه بولفت و دوپازا و محل شهادت شهيد بروجردي و ناصر كاظمي نيز از ديگر يادمان‌هاي در دست اقدام اين استان است. مصاحبه كه تمام شد حرف‌هاي بسياري باقي مانده بود؛ بازي دراز، ‌حاج‌عمران، شملچه، شرهاني، قلاويزان، طبس ومعراج‌الشهداي تهران. وسعتي به اندازه تمامي يك كشور و يادها و يادمان‌هايي كه پاياني بر آنها نيست.