از زمانی که آخرین سربازهای امپراتوری عثمانی از لیبی در شمال آفریقا خارج شدند بیش از یک قرن میگذرد. خروجی که با کاهش روز افزون نقش امپراتوری عثمانی در شمال آفریقا همراه بود و عملاً آنها توان برای بازگشت به آفریقا نداشتند، هر چند آنان روز گاری، ممالک بسیاری را در شمال آفریقا همچون لیبی، تونس، مصر، سومالی و ... زیر نفوذ خود داشتند.
بنیانگذاری ترکیه سکولار توسط آتاتورک عملاً این کشور را بیش از آنکه در فکر آفریقا بیندازد به سوی کشورهای غربی کشاند. چه اینکه مشکلات سیاسی ترکیه در طول چندین دهه باعث شده بود ترکیه فاقد قدرت اقتصادی و سیاسی مهمی برای نفوذ در آفریقا باشد. در این میان روابط ترکیه با آفریقا روابطی حداقلی و در حد گشایش سفارتخانهها بود اما افزایش رشد و توسعه ملی ترکیه، دستان این کشور را برای نفوذ در آفریقا بازتر کرد و پس از فروپاشی شوروی در ابتدای دهه 90 پتانسیل گستردهای برای فعالتر شدن سیاست خارجی ترکیه ایجاد شد به طوری که «مسعود ییلماز» نخست وزیر وقت ترکیه در سال 1995 سیاستهای درهای باز به روی آفریقا را اعلام کرد. سیاستی که در واقع تحولی در روابط با قاره سیاه نبود.
البته همین اندک روابط، آنکارا را به این فکر فرو برد که میتواند در آینده نفوذ خود را بیشتر کند.
به قدرت رسیدن اسلام گرایان در دهه 1990 (حزب اریکان) موجب افزایش توجه ترکیه به آفریقا شد چرا که کشورهای اسلامی نیز در این حوزه حضور داشتند. با این حال تحول اساسی و آغاز نگاه جدی به آفریقا از زمان روی کارآمدن حزب اسلام گرای عدالت و توسعه پدیدار شد. در این راستا رجب طیب اردوغان به عنوان نخستین رهبر ترکیهای از کشورهای جنوب خط استوا دیدن کرد و سال 2005 را نیز به نام سال آفریقا نامگذاری نمود.
قبل از این، رشد صنایع و افزایش صادرات ترکیه موجب به وجود آمدن نگاه اقتصادی به آفریقا شد. ترکیه که در سال 2001 فقط 5/1 میلیارد دلار به افریقا صادر میکرد، اکنون این رقم را به فراتر از 10 میلیارد دلار رسانده است. واردات ترکیه نیز از کشورهای آفریقایی افزایش یافته اما تراز تجاری به نفع آنکارا بوده است.
در واقع موفقیتهای ترکیه در آفریقا نه تنها بعدی اقتصادی داشته بلکه از این موفقیتها در راستای نفوذ سیاسی هم استفاده میشود. در چند سال گذشته ترکیه کوشیده است سفارتخانههای خود را در آفریقا از 10 به 17 و سپس به حدود 30 سفارتخانه برساند. همین تلاشها موجب شده که ترکیه به عنوان عضو ناظر اتحادیه آفریقا پذیرفته شود. ترکیه نیز در مقابل با برگزاری نشستهایی چون همکاری ترکیه - آفریقا (با شرکت تمام 53 کشور آفریقایی) کنفرانس سومالی و دهها نمونه دیگر، موفقیتهای چشمگیری به دست آورده است. تکمیل کننده این موفقیتها رأی تمامی کشورهای آفریقایی به عضویت ترکیه در شورای امنیت سازمان ملل بود این مسأله نشان دهنده موفقیت دولت آنکارا در افزایش نفوذ در قاره سیاه است.
ترکیه اگر چه میکوشد نفوذ خود در آفریقا را افزایش دهد اما با هوشمندی تلاش میکند این رویکرد. حساسیتهای قدرتهای منطقهای و بینالمللی را برانگیخته نکند. با توجه به حساسیتهای دولتهای شمال آفریقا به امپراتوری عثمانی، ترکیه در کوتاه مدت به دنبال استفاده از ظرفیتهای اقتصادی این قاره است. ترکیه به قدرتهای منطقه همچون مصر، آفریقای جنوبی و نیجریه توجه دارد تا نفوذ سیاسی خود را از راه اقتصادی افزایش دهد.
