شاید آن روز که داد برابری زن و مرد در همه عرصهها شنیده میشد هیچکس فکر نمیکرد، روزی از راه برسد که این برابری و حتی سبقت گرفتن خانمها به کامهای سیگار از نوع زنانه هم برسد.
حالا دیگر همه چیز زنانه و مردانه شده است حتی چیزهایی که قرار نبود این طور شوند، ماشینهای زنانه، لپتاپهای زنانه، گوشیهای موبایل زنانه، ورزشهای زنانه و به تازگی سیگارهای زنانه. سیگارهایی که با تمام هشدارها و تصاویر به ظاهر دلخراشی که رویشان نقش بسته تا اگر هم کسی وسوسه شد و به سمتشان رفت قدری تأمل کند، همچنان در رأس پرفروشترین اجناس مغازهها هستند و مهم اینکه خانمها مخاطبان و طالبان اصلی «لایت» و «ملایم» و «خنک» آنهایند.
حالا دیگر فروشندگان و مغازهداران هم خوب میدانند اگر خانم جوانی برای خرید سیگار آمده باشد باید چه نوع سیگاری به او پیشنهاد کنند تا هم سبک باشد هم خارجی هم باکلاس و خوشبو! و هم با قیمت مناسب! البته این کار را فروشندگان به تنهایی انجام نمیدهند. این شرکتهای دخانی هستند که با تبلیغات و تولیدات بیوقفه خود فرصت این انتخاب را به گروه هدف جدید خود یعنی خانمها و دختران جوان میدهند! متأسفانه به دلایلی که هنوز به طور کامل روشن نشده است امروز با معضل جدیدی به نام گرایش افراطی خانمها به سمت استعمال دخانیات بهویژه سیگار، مواجه هستیم.نگاهی گذرا به معابر مختلف، داخل خودروها، کافیشاپها، پارکها، مدارس دخترانه، دانشگاهها، خوابگاهها و... و نظاره کردن دختران و خانمهای جوانی که با اشتیاق در حال دود سیگار هستند خود بیانگر واقعیت هشداردهندهای است.
از این آمارها و واقعیتها، هشداردهندهتر شعار جهانی امسال روز دخانیات یعنی «جنسیت و دخانیات با تأکید صنایع دخانی و جذب زنان» بود که شنیدن زمزمههای آن از گوشه و کنار کشور ما نیز به معنای آن است که بار دیگر تبلیغات گروه هدف را نشانه رفته و شاید پیروز شده باشد!
سازمان بهداشت جهانی گزارش میدهد که شرکتهای دخانی با هدف قرار دادن زنان و حتی دختران جوان در آگهیها و تبلیغاتشان، آمار مصرف دخانیات را در بین این قشر به طرز چشمگیری افزایش دادهاند. این سازمان اعلام کرده است که آمار جهانی مصرف دخانیات بین مردان به بیشترین میزان رسیده و ثابت مانده است در حالی که همان آمار در بین زنان و دختران به شدت رو به افزایش است.
زنان پا به پای مردان
در گذشته که زنان مانند امروز وارد عرصههای مختلف اجتماعی نشده بودند و سطح آگاهی و تحصیلات آنها به میزان کنونی رشد نیافته بود سیگار کشیدن زنان وجهه اجتماعی و فرهنگی منفی داشت اما در سالهای اخیر با تغییر جایگاه اجتماعی زنان و همچنین رشد عقاید فمنیستی، کمپانیهای دخانیات در تبلیغات خود زنان را مدنظر قرار داده و با مطرح کردن مسائلی مانند حقوق مشترک زنان در مصرف مواد دخانی، باعث ترویج مصرف دخانیات در طبقات تحصیلکرده و اصطلاحاً متمول زنان شدهاند.
مصطفی اقلیما، رئیس انجمن مددکاری ایران در این باره به «جوان» میگوید:«در گذشته بیشتر فشارها و مسئولیتهای اجتماعی خانواده بر عهده مردان بود اما در حال حاضر به یک اندازه میان مرد و زن در خانواده تقسیم شده است و زمانی که خانمها وارد جامعه میشوند تمام فشارها و استراسهای لازم یا به عبارتی بهانه کافی برای روی آوردن به استعمال سیگار و دخانیات را در محیط کار و اجتماع پیدا میکنند.»
علاوه بر تغییر جایگاه اجتماعی خانمها در جامعه، سیگار و استعمال دخانیات به یک پرستیژ و ملاک ارزیابی و تیپشناسی هم تبدیل شده است، به طوری که بسیاری از دختران جوان گذشته از اینکه این کار را نوعی روشنفکری مدرن! تلقی میکنند از دوستان و همسالانی که به سیگار روی میآورند نیز حمایت میکنند و در واقع با این کار به رواج این فرهنگ غلط دامن میزنند.
اقلیما در این خصوص میگوید:«بسیاری از افرادی که به استعمال دخانیات روی میآورند، خصوصاً در رده سنی نوجوان در ابتدای امر، این کار را برای مطرح شدن در جمع دوستان انجام میدهند. نوجوانی که شخصیتش در حال شکلگیری است و به دنبال پیدا کردن جایگاهی برای اثبات هویتش است با استقبال از سیگار قصد دارد این جایگاه را در جمع دوستان تحکیم بخشد. بسیاری از دختر و پسرهای نوجوان سیگار کشیدن را ملاکی برای بزرگ شدن و قدرت تصمیمگیری میدانند. این آسیبشناس اجتماعی در ادامه میگوید:«زمانی که چند نفر دور هم جمع میشوند برای پذیرش اجتماعی و پذیرش گروهی به سیگار گرایش پیدا میکنند. مثلاً زمانی که عدهای دختر جوان در یک کافیشاپ یا محیط امروزی دور هم مینشینند و همه بدون هیچ دلیل مشخصی سیگار میکشند اگر یک یا چند نفر این تابوی گروهی را بشکنند، احساس کرد شدن از گروه را پیدا میکنند. در نتیجه به طور کلی میتوان گفت آغاز بسیاری از گرایشها به سیگار در ابتدا تنها پرستیژ و جایگاه اجتماعی است که رفته رفته به یک عادت و هنجاری غلط تبدیل میشود.
بازار در قبضه دخانیها
شرکتهای دخانی با وجود تمام تلاشهای نهادهای مختلف و مسئولان برای کاهش استعمال دخانیات همچنان با سرعت سرسامآوری مشغول تولید و عرضه سیگارهای رنگارنگ و اصطلاحاً زنانهای هستند که روز به روز بر تعداد متقاضیانش افزوده میشود. سیگارهایی که بی وقفه قفسههای فروشگاهها را از آن خود میکنند تا به کمک تبلیغات مدرن به شعارهای کلیشهای سلامت و زندگی بدون دخانیات دهنکجی کنند! رئیس انجمن مددکاری ایران در این باره میگوید:« این قانون تمام دنیاست. تولیدکنندگان چیزی را تولید میکنند که در بازار با سرعت و تقاضای بیشتری به فروش برسد و زمانی که نصف جمعیت دنیا را زنها تشکیل میدهند بدیهی است که اختصاص دادن سیگار به مردان یک تولید غیراقتصادی است. امروزه شرکتهای دخانی با هدف قرار دادن زنها و تولید سیگارهای زنانه که مناسب استعمال آنهاست! نه تنها به سودهای کلان رسیدهاند که تقاضای این نوع سیگارها را نیز افزایش دادهاند. در واقع میتوان گفت در تولید سیگار و دخانیات در سراسر جهان سیاست مبهمی وجود دارد. دولتها به خسارتهای مالی و جانی سیگار تأکید میکنند در حالی که خود با قیمت بیشتری سیگار را میفروشند. این در حالی است که هر ساله چیزی حدود شش هزار میلیارد تومان هزینه درمان ناشی از مصرف سیگار در ایران است. به طور کلی به نظر میرسد تا زمانی که در این راستا سیاستهای کارآمدی اتخاذ نشود. شنیدن آمارهای وحشتناک که هر روز نیز رو به افزایش است و به ما هشدار میدهند که سیگار همچون یک لوازمالتحریر در کیف دانشآموزان و دانشجویان وجود دارد خیلی تعجبآور نیست.
به نظر میرسد تصمیمات فرهنگی که برای مقابله با هنجارهای رفتاری غلط اتخاذ میشود همیشه چند گام از واقعیتی که در جامعه در حال وقوع میباشد عقبتر مانده است و شاید این موضوع وجه اشتراک بسیاری از مشکلات اجتماعی باشد.
امروز که بسترهای متنوع و رنگارنگ سیگار بخشی از سبد خرید خانوادهها شده و تقریباً در میان وسیلههای دانشآموزان و دانشجویان دختر هم به صورت یک وسیله شخصی به چشم میخورد یک واقعیت است و فرار یا کتمان کردن آن دردی را دوا نخواهد کرد. آهسته آهسته، زمزمههایی برای پیدا کردن راه حل آن شنیده میشود و به خوبی معلوم نیست تا زمانی که این راه حل متفکرانه پیدا شود چند خانواده عادت کردهاند به فرزندانشان سیگار هدیه بدهند؟!!
نهاد فراموش شده
گذشته از هشدارهای بهداشتی و سلامتی که برای مبارزه با سیگار شنیده میشود خانوادهها به عنوان مؤثرترین کانون تأثیرگذار در رفتار جوانان و نوجوانان نقش مهمی را بر عهده دارند. نقشی که به نظر میرسد با تغییر کارکردهای خانواده به فراموشی سپرده شده است. به اعتقاد جامعه شناسان خانوادهها مانند گذشته فرصتی برای اجرای نقشهای خود در درون خانه ندارند چرا که این وظایف به خارج از محیط خانواده منتقل شده است. در واقع خانواده وظایف مختلفی داشته که به مرور تغییر کرده و آخرین وظیفه آن هم که نگهداری و تربیت فرزندان بود به محیطهای آموزشی مانند مهدکودک و مدرسه و فرهنگسرا سپرده شده، در چنین وضعیتی گرایش نوجوانان به خصوص دختران به سمت راههایی برای فراموش کردن این خلأهای عاطفی طبیعی است. نوجوانان برای کاهش فشارها و استرسها به طرف سیگار گرایش پیدا میکنند و چون خانوادهای وجود ندارد که نظارت و اعمال تربیت کند، استعمال سیگار به یک عادت رفتاری دائم تبدیل میشود.
خانمها به توان 2
مصرف سیگار به غیر از زیانهای معمولی که برای همه دارد، مضرات ویژهای برای زنان دارد از جمله افزایش خطر سقط در حاملگیهای اول، زایمان نوزاد کم وزن، حاملگی خارج از رحم و یائسگی در زمان جوانی و...
زنان سیگاری بیش ار سایر زنان در معرض مشکلات جسمی و روحی قرار دارند.
نوزادانی که از زنان سیگاری متولد میشوند و در دوران بارداری در معرض دود سیگار بودهاند با وزن کم متولد میشوند و در معرض خطر تأخیر در بارداری داخل رحمی هستند. مصرف سیگار مهمترین عامل بروز سرطان حلق، مثانه، ریه، لوزالمعده، کلیه، حنجره و مری است و زنان سیگاری بیش از زنان غیرسیگاری در معرض سرطان کبد و روده هستند. همچنین مصرف سیگار خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم را افزایش میدهد و براساس مطالعات انجام شده کشیدن سیگار اولین عامل ایجاد انسداد ریوی در زنان است که این خطر با مقدار و مدت مصرف سیگار افزایش مییابد.
چقدر نیکوتین میطلبد؟
البته راههای سیگاری شدن و انتخاب سیگار به این آسانیها هم نیست، مخصوصاً اگر برای خانم جوانی باشد که به تازگی در شرف انجام این کار قرار گرفته باشد چون به قول خانمهای با تجربه! هیچ وقت آدم به سیگار نیاز پیدا نمیکند. بعضیها فکر میکنند برای سیگاری شدن باید دلایل قابل قبولی وجود داشته باشد، در حالی که خیلیها فقط برای کلاس و به قول معروف کم نیاوردن در جمع سیگار میکشند، انتخاب سیگار هم به عوامل زیادی بستگی دارد، سبک یا سنگین بودن سیگار یا اصطلاحاً قطران سیگار خارجی یا ایرانی بودن آن. قیمت، معروف بودن و... گذشته از همه اینها به میزان نیکوتینی که بدن میطلبد هم بستگی دارد. کلاً سلیقه خانمها در انتخاب سیگار بسیار متنوع است. سیگارهایی مثل ese ، vouge و سیگارهای اکسترالایت بین خانمها محبوبیت بیشتری دارند که آن هم باز به شرایط مختلف مربوط است. مثلا سیگارهای گران و خارجی را بیشتر در جمعهای دوستانه استفاده میکنند و سیگارهای معمولی را در خلوت!
