انتخاب شهردار با مردم است. این خبر که چند روزی است ذهن شهرنشینان و مسئولان را به خود مشغول کرده نوید بخش ورود اراده مردم به سیستم مدیریت شهری است که تا قبل از این در شوراهای شهر تجلی پیدا میکرد. اما این خبر اما و اگرهای بسیاری را با خود به همراه آورد و کار را به جایی رساند که کارشناسان هر یک در این زمینه اظهار نظر کنند. اظهاراتی که گاهاً همچون شوکی برای جامعه بود و سؤالهای بسیاری را با خود به همراه داشت. عدهای معتقدند که انتخاب شهردار توسط مردم تسهیلکننده ارائه خدمات شهری است و گروهی دیگر بر این موضوع پافشاری میکنند که با این رویکرد شورای شهر به شورای شهرداری تبدیل خواهد شد.
اما مشکل از کجا نشأت گرفته بود تا کار به اینجا برسد که در تاریخ 16خرداد 73 نفر از نمایندگان مجلس طرح یک فوریتی انتخاب شهردار توسط مردم در شهرهای بالای 200 هزار نفر را به مجلس شورای اسلامی تحویل دهند.
تبانی و زد و بند
داریوش قنبری نماینده مردم ایلام در مجلس شورای اسلامی به عنوان یکی از حامیان طرح انتخاب شهردار ازسوی مردم وجود ساخت و پاخت و تبانی در بین اعضای شورای شهر برای انتخاب شهردار را یکی از دلایل اصلی در ارائه طرح یک فوریتی به مجلس معرفی میکند.
سخنگوی فراکسیون اصلاحطلبان بر این باور است که با اتخاذ این رویه شهرداران در برابر مردم احساس مسئولیت بیشتری میکنند و خود را موظف به پاسخگویی میدانند در نتیجه به دنبال افزایش کارآمدی میروند.
قنبری میگوید: «این طرح باعث میشود تا شهردار در برابر آحاد مردم پاسخگو باشد، نه در برابر جمعی محدود.»
بیکار نیستم بمانم
اما این طرح که با تمام نقاط مثبت و منفی خود موافقان و مخالفانش را در مجلس دور هم جمع کرده در شوراهای شهر تهران نیز تجمعی از مخالفان را روبهروی خود میبیند به نحوی که اصولگرایان و اصلاحطلبان هم نوا «نه» بزرگی را در مقابل آن قرار دادهاند. شاید در بین تمام این مخالفان نظر رئیس شورای شهر تهران قابل توجهتر باشد که نمادی از ناخرسندی مجموعه شورانشینان از دست ساکنان بهارستان است.
وی در گفتوگویی تهدید کرده بود در صورت تصویب این طرح، شورای شهر را رها خواهد کرد: «بیکار نیستم تا در شورایی بیبو و بیخاصیت بمانم.»
پیر شورای شهر بر این اعتقاد است که «این طرح، شوراها را کاملاً بیخاصیت میکند، چرا که دیگر چیزی از آن باقی نمیماند.»
وی در بخش دیگری از سخنانش ادامه میدهد: «تاکنون نیز انتخاب شهرداران به نوعی توسط مردم بود چرا که شوراها را مردم انتخاب میکردند و شهردار منتخب اعضای شورا بود و این روند در مورد مجلس خبرگان هم صادق است و شوراها هم مینشستند و با مشورت هم فردی را انتخاب میکردند که تخصصهای لازم را داشته باشد؛ اما با تصویب این طرح شوراها دیگر هیچ نظارتی بر عملکرد شهرداران نخواهند داشت و دیگر فعالیت شوراها فایدهای ندارد، چرا که هر چه تصویب شود اگر شهردار اجرا نکند کاری نمیتوان کرد.»
رئیس شورای شهر تهران از تأثیر تصویب این طرح برفضای سیاسی کشور نیز سخن به میان آورده و بیان میدارد: «با تصویب این طرح شهرداران کاملاً به یک چهره سیاسی تبدیل میشوند و چهره تخصصی خود را از دست میدهند.»
هر چه هست بهتر از شرایط حاضر است
اما محمد قیوم دهقانی عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی نظری متفاوت از چمران دارد، وی میگوید: «انتخاب شهردار از سوی مردم میتواند شهرداران را نسبت به تعهداتی که بر عهده دارند متعهدتر کند.»
وی در گفتوگو با «جوان» بیان میدارد: «انتخاب شهردار توسط شورا یکسری مشکلات را به همراه خواهد داشت. برای مثال گاهاً شوراها برای انتخاب شهردار به توافق نمیرسیدند و شهر برای ماهها بدون شهردار میماند. همین موضوع باعث میشد تا توان کار از مجموعه شهری گرفته شود.»
دهقانی بر این باور است که اگر شهردار از سوی مردم انتخاب شود خود را موظف به پاسخگویی میداند.
وی در پاسخ به این سؤال که چه پشتوانهای وجود دارد که شهردار بعد از انتخاب شدن رودرروی مردم بنشیند و به سؤالات آنها پاسخ دهد، میگوید: «هر وضعیتی که پیش بیاید بهتر از وضعیت حاضر است!»
این نماینده مجلس به لزوم در اختیار داشتن ابزارهای نظارتی از سوی شورای شهر نیز گریزی میزند و ادامه میدهد:«شورا باید به عنوان مجلسی متشکل از نمایندگان مردم با در اختیار داشتن مصوبات و اصول نظارت هرگونه تزلزل را گوشزد کند و همچنان اهرم استیضاح را در اختیار داشته باشد.» استدلالهای این نماینده شائبهها را بیش از پیش مینماید تا این تصور در اذهان به وجود آید که وقتی شهردار به کرسی مدیریت تکیه زد چگونه میتوان از وی بازخواست کرد هر چند که دهقانی گفت ابزارهای نظارتی همچنان در اختیار شوراهاست. نکته قابل تأمل این جاست که مردم شهرداران را انتخاب کنند اما سؤالات و مشکلاتشان از نحوه عملکرد شهرداری را باید از شورای شهر پیگیر شوند که این خود نشان از تضاد اطلاعاتی در تصویب این طرح است.
نکته دیگری که در انتخاب شهردار مطرح است تحمیل هزینههای انتخابات بر دوش مردم است هر چند که نمایندگان بر این نکته تأکید دارند که انتخابات همزمان با شورای شهر برگزار میشود و این باری بر جامعه تحمیل نمیکند، اما سؤالی که هیچ گاه نمایندگان به آن پاسخ ندادند این است که اگر شهرداری از سوی مردم انتخاب شد و شورای شهر بعد از مدتی سیستم مدیریت شهری وی را موفق ندید و او را استیضاح و از کار برکنار کرد این بار شهردار را چه کسی انتخاب میکند و اگر قرار به انتخاب مجدد از سوی مردم است پس باید چشم انتظار بود تا هزینههای ملی در سطح چشمگیری افزایش یابند.
از سوی دیگر خواه ناخواه برای معرفی کاندیداهای شهرداری باید فضایی تبلیغاتی فراهم آید تا آنان اهداف و برنامههای خود را معرفی کنند. حال هر کس که توان مالی بیشتری دارد و به عناصر قدرت نزدیکتر است در فضای تبلیغاتی میتواند موفقتر عمل کرده و اقبال بیشتری در جذب آرا داشته باشد که این خود نشان از ورود سیاست به حوزه شهری است،جایگاهی که به معنای عام محل خدمتگزاری است و نه سیاست بازی.
من مخالفم
محمدعلی نجفی یکی از اعضای شورای شهر تهران در حالی که مخالفت خود را از انتخاب شهردار از سوی مردم ابراز میدارد، میگوید: «نگرانی بسیاری از مسئولان کشور در گذشته به تعدد انتخابات و تحمیل هزینههای فراوان به کشور اختصاص داشته و به همین علت پیشنهاد چنین طرحی از سوی نمایندگان مجلس جای تعجب دارد.»
عضو کمیسیون برنامه و بودجه شورای شهر تهران به بیفایده بودن انتخاب شهردار توسط مردم تأکید کرده و ادامه میدهد: «به دلیل آنکه انتخابات در ایران در چارچوب احزاب سازماندهی شده انجام میشود و از یک خط روشن سیاسی و اجتماعی تبعیت نمیکند انتخاب شهردار توسط مردم به طور دقیق انجام نخواهد شد.»
این طرح پاسخگو نیست
اما نایب رئیس شورای شهر تهران نیز حرفهایی برای گفتن دارد.: «باید امور جاری مردم به دست دولتها سپرده شود. باید با سبک کردن بدنه دولت کاری کرد تا مسائل ملی جلوه کند، مخصوصاً در کلانشهرها باید امور اداره شهر به دست مردم سپرده شود تا دولت بتواند در مسائل شهر و استانهای محروم که مردم به تنهایی از حل آن عاجزند ورود پیدا کند.»
بیادی که خود را موافق این طرح معرفی میکند ادامه میدهد: «من با این طرح موافقم اما معتقدم در شرایط کنونی اجرای این طرح تنها به اختلافات شورای شهر و شهرداری دامن میزند. در شرایطی که اعضای شورای شهر خودشان شهردار را انتخاب کردهاند در اجرای مصوبات با شهرداری دارای مشکلات بسیاری هستند حال تصور کنید این انتخاب توسط مردم صورت گیرد.»
وی با اشاره به سخنان چند روز پیش قالیباف مبنی بر حمایت از طرح انتخاب شهردار از سوی مردم بیان میدارد: «به نظر من شهرداری از این طرح هم استقبال چندانی نکرده است بلکه یک پکیج با عنوان مدیریت واحد شهری را دنبال میکند.»
کوتاه سخن اینکه...
هر چند بسیاری از کشورهای دنیا با یک نظام دموکراتیک پیشرفته در حال فعالیت است و مردم نسبت به آن تصمیمگیران نهایی هستند اما به نظر میرسد در ایران این سیستم هنوز پاسخگو نیست. یقیناً با انتخاب شهردار از سوی مردم و برخورداری وی از پشتوانه مرمی سدی بزرگ در برابر نظارت پیش میآید و دیگر کسی نیست که بتواند به آقای شهردار بگوید که بالای چشمتان ابروست.
و بزرگترین دلیل و حرف آنان این است که «منتخب مردم هستم و رأی من از شما شورانشینان بیشتر است.»
حال باید ماند و دید این طرح که با رأی اکثریت نمایندگان مجلس 111 رأی موافق، 71 رأی مخالف و 8 رأی ممتنع به تصویب رسیده چه خوابی را برای شهرها در سر میپروراند. در حالی که شهروندان را با این سؤال اساسی روبهرو کرده که آیا کسی به ما پاسخگو خواهد بود.
