برمبنای تعریفی که شورای جهانی موزهها (ایکوم) از موزه میدهد، موزه مکان گردآوری، نگهداری، مطالعه، بررسی و نیز به نمایش گذاشتن نعمتهای فرهنگی یا طبیعی به منظور آموزش، پژوهش و ارزش دادن به این مجموعهها و لذت بردن از آنهاست موزهها با اهداف مختلفی به وجود میآیند از جمله: نگهداری آثار گذشتگان، نمایش و انتقال آنها به آیندگان، ارزیابی و مقایسه میان پدیدارهای تاریخی، علمی، فنی، صنعتی و هنری گذشته و حال، ایجاد و تقویت تفاهم میان ملل و اقوام، شناخت و نمایش سهم اقوام و ملل در فرهنگ و تمدن جهانی اعتلا و بهبود دانش محصلان، دانشجویان، پژوهشگران و گروههای دیگر و جلوگیری از انهدام فرهنگ بومی و ایجاد راهی در برابر فرهنگهای سرگردان و نامأنوس.
در همین راستا، موزه آستان قدس رضوی، در سالهای اخیر با تحول گستردهای که در عرصههای مختلف تخصصی به انجام رسانده، توانسته است به عنوان یکی از بزرگترین موزههای معنوی و وقفی جهان، نقش خود را در اعتلای فرهنگ اسلامی و ایرانی به خوبی در سطح جهان ایفا کند.
رئیس روابط عمومی سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی میگوید:آستان قدس رضوی، برای موزه که امروزه یکی از مهمترین مراکز فرهنگی، تاریخی و سیاحتی و معنوی جهان اسلام به حساب میآید، برنامههای ویژهای دارد. وی میافزاید: تبدیل موزههای آستان قدس رضوی به یکی از غنیترین و فعالترین موزههای منطقه و جهان اسلام در برنامه چشم انداز 20 ساله آستان قدس رضوی، نشان از اهمیت این گنجینه منحصر به فرد تاریخی و فرهنگی است و هم اکنون این سازمان با ایجــاد برنامههای راهبردی هدفمند، در راســتای تحــقق بــرنامه چشمانداز 20 ساله آستان قدس رضوی فعالیت میکند.
از مهمترین گنجینههای موزههای آستان قدس میتوان به موزه مردمشناسی اشاره کرد که در کنار مقبره امیر ملکشاه در ضلع غربی حرم مطهر واقع شده است. کاربرد قدیمی بنا گرمابهای بوده است که در سال 1027 ﻫ. ق. توسط مهدی قلیبیک میرآخور شاه عباس صفوی وقف آستان قدس رضوی شده است. این مکان ارزشمند پس از مرمت و بازسازی در سال 1385 به عنوان موزه مردمشناسی آستان قدس رضوی مورد استفاده فرهنگ دوستان قرار گرفت. در این راستا در قسمتهای مختلف حمام اشیای مختلفی که مردم در گذران زندگی از آن استفاده میکردهاند به نمایش گذاشته شده است. این بنا یکی از بزرگترین حمامهای ایران است و ساختاری بسیار زیبا از حمامهای قدیمی را به نمایش میگذارد. از ویژگیهای منحصر به فرد این بنا وجود 13 لایه نقاشی بر سقف سر بنیه آن است.
از دیگر آثار موجود در موزه آستان قدس رضوی میتوان به سنگ مقام حضرت رضا (ع)،قالی هفت شهر عشق، ماهی شیطان دریاوقرآن بایسنغری اشاره کرد. قرآن بایسنغری به خط زیبای «محقق» توسط بایسنغر ابن شاهرخ گورکانی روی کاغذ خانبالغ و در ابعاد 177×101 سانتیمتر نوشته شده است که آن را از عجایب خطوط عالم دانستهاند. در تاریخ ذکر شده که این قرآن کامل بوده ولی اکنون در دنیا 60 برگ آن موجود است. بیش از 50 برگ این قرآن در گنجینه خطی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی نگهداری میشود.
