هنگامی که فراکسیونهای پارلمان عراق درگیر قانون انتخابات عراق بود، برخی از شخصیتهای سکولار عراقی مانند «ایاد علاوی» نخستوزیر پیشین عراق و «صالح مطلک» پس از دریافت بودجههای کلان از عربستان و مصر و امارات، به طور رسمی تشکیل ائتلاف لیبرالیستی جدید تحت عنوان «جنبش ملی عراق» را اعلام کردند.
این ائتلاف که ادعای بزرگترین ائتلاف انتخاباتی عراق را دارد، با بیش از 40 جریان سیاسی برای ورود به انتخابات آینده و با هدف آنچه اصلاح روند سیاسی و کنار گذاشتن طایفهگرایی و نظام سهمیهبندی خوانده شده، اعلام موجودیت کرد. به دلیل اهمیت این جریان در روند انتخابات پارلمانی آینده در ذیل به کالبد شکافی این جنبش میپردازیم.
تأمین بودجه از سوی اعراب
«علی سجری» یکی از نزدیکان ایاد علاوی در حالی که هفته گذشته وارد جنبش ملی عراق شده بود، از این حرکت بیرون آمد و در مصاحبهای مطبوعاتی به نام «تیار الشعب» اعلام کرد که این جنبش صد میلیون دلار از کشورهای عربی بودجه گرفتهاند و با کشورهای عرب منطقه رابطه تنگاتنگ دارند. این مصاحبه در بسیاری از سایتهای عربی نیز منتشر شد.
کشورهای عربستان سعودی، اردن، مصر، امارات عربی متحده از مدتها قبل سعی کردهاند با تزریق پول مدل انتخاباتی لبنان را در عراق پیاده کنند و با خریدن رأی قبایل مختلف عراق به سمت بعثیها در قالب اهل سنت، آنها را وارد صحنه سیاسی عراق کنند.
-----
اعتراف به بعثی بودن
در حالی که مردم عراق اعتقاد داشتند این جنبش رنگ و بوی بعثی دارد و برای احیای اهداف باقیماندههای حزب بعث برای آینده عراق تلاش دارد، هفته گذشته یکی از شخصیتهای این جنبش در مصاحبهای خبری اعلام کرد که ما بعثی نیستیم و به ما نگویید بعثی. این امر نشان از اعتراف به بعثی بودن دارد که سابقه افراد برجسته این جنبش گویای این مدعاست.
------
حدباء به جنبش ملی عراق
حدباء منطقهای است در نینوا که در انتخابات شوراهای استانی حضوری فعال داشتند، جمعیتی از عربهای قومی، برخی بعثیها و ترکمنها در انتخابات شوراهای استانی ائتلافی ایجاد کردند و قصد داشتند که پرچم عربی را در مقابل پرچم کردی بلند کنند، بر همین اساس اسم ائتلافشان را حدباء گذاشتند. در واقع حدباء، سمبلائتلافی عربی ترکمنی در مقابل کردها در استان نینواست که اکثریت قاطع این استان شمالی عراق را تشکیل میدهند و برای انتخابات پارلمانی آینده نیز به جنبش ملی عراق پیوستهاند.
--------------
شخصیتها و احزاب برجسته جنبش ملی عراق
صالح مطلک: بعثی است و قبلاً نیز رئیس و مسؤول مالی دفتر ساجده صدام، زن دیکتاتور سابق عراق بوده و در این مدت چند سال پس از صدام نیز مواضع و دیدگاه بعثی داشته و جبهه حوار الوطنی را نیز رهبری میکند. این جبهه از تندروهای بعثی در چند انتخابات گذشته عراق بوده است.
ایاد علاوی: نخستوزیر سابق عراق و رهبر ائتلاف قائمه عراق که دارای شخصیتی سکولار و متمایل به غرب به ویژه آمریکا و انگلیس است.
اسامه نجفی: رهبر جبهه وطنی عراق که به آن تجمع عراقیون نیز گفته میشود. این جبهه همان موصلیها هستند که اسم سیاسی خود را جبهه وطنی العراقی گذاشتهاند ولی در انتخابات شورای استانی با اسم حدباء وارد رقابتهای انتخاباتی شده بودند.
طارق الهاشمی: معاون رئیسجمهور و رهبر جریان توافق عراق که مدافع حقوق بعثیهاست و هفته گذشته نیز قانون انتخابات عراق را وتو کرد و از اعضای برجسته این جنبش به شمار میرود.
رافع العیساوی: معاون فعلی نخستوزیر، سلام الزوبعی معاون سابق نخستوزیر عراق و برخی دیگر از اعضای پارلمانی و عشایر این کشور از دیگر شخصیتهای این جنبش هستند.
همچنین گروههای کوچک مثل «سلمان الجمیلی» و «زافر الآنی» از بعثیهای جدید نیز به این جنبش پیوستهاند.
ماهیت جنبش ملی عراق بعثی است
رویکرد کلی و اساس جنبش ملی عراق بعثی است که ایاد علاوی و صالح المطلک هنوز به بعثی بودن خود افتخار میکنند.
هدف این جنبش کسب قدرت است، بدین صورت که اولاً به دنبال کرسیهای بیشتر در مجلس هستند و پس از آن نیز چشم به کرسی ریاست جمهوری دوختهاند و برای این منظور در میان شیعیان و کردها برای جذب آرا نفوذ میکنند. اینها به دنبال کسب فراکسیون اکثریت در مجلس هستند که بتوانند دولت را بگیرند و قوه مجریه را در دست بگیرند. در واقع محور اهدافشان کسب قدرت است، اما در درجه دوم، حضور طارق الهاشمی در این جنبش حاکی از این است که اولویت دوم این جنبش تصاحب پست مهم ریاست جمهوری است که هم اکنون در اختیار کردهاست.
حاکمیت سکولار خط قرمز جنبش ملی
در واقع اولویت سیاسی این جنبش کسب قدرت است و ایدئولوژی و فکرشان تأکید بر هویت عربی و اتصال این کشور عربی به عقبه امت عربی منطقهای و خاورمیانهای است، یعنی محوریت عربی و اتصال کشور عراق عربی به عرب منطقه هدف این جنبش است، خط قرمز دیگر این جنبش خارج ساختن عراق از وضعیت طایفهای به یک وضعیت لیبرال بدون مذهب است، این جنبش چون میدانند شیعه در عراق قدرت زیادی دارد، شکستن طائفی در میان شیعیان از اولویتهای آنهاست و شکستن اولویت کرد بر عرب در مرحله بعد است، در واقع این جنبش امت عربی است که جلو کردها را بگیرند.
به طور کلی خروج عراق از بن بست طایفهای از شعارهای این جنبش به شمار میرود.
جنبش بعثی ملی به دنبال پرچمداری اهل سنت
اعضای جنبش ملی عراق در وهله اول تلاش دارند پرچمداری اهل سنت را در این کشور به دست گیرند، دوم اینکه کسانی که به حاکمیت دین بر سیاست اعتقاد ندارند و با پرچم لائیک سازگاری دارند را جذب کنند، چرا که امکان پیوستن تمامی سنیهای عراق به این جنبش به هیچ وجه وجود ندارد، مشکلات و اختلافات موجود بین طارق الهاشمی و ایاد السامرائی و التکریتی همچنان باقی است و امکان جمع شدن آنها ذیل این جنبش را ناممکن کرده است. همچنین ائتلاف ابوریشه و جواد البولانی نیز به هیچ وجه با اهداف و سیاستهای این جنبش سازگاری ندارند و بعید است که حزب اسلامی عضو این جنبش شود.
امکان پیروزی جنبش ملی در انتخابات
تأثیر شکل گیری این ائتلاف بر ائتلافهای شیعیان و کردها
واقعیت این است که هنوز شیعیان حاضر نشدهاند با یکدیگر ائتلاف کنند و تا حدی احساس خطر نکردهاند که از منافعشان بگذرند بنابراین هنوز مذاکرات آنها به نتیجه نرسیده است. در کردها چنین نیست و ائتلاف حاکم به ریاست بارزانی و طالبانی هنوز به این نتیجه نرسیدهاند که نوشیروان مصطفی، رئیس ائتلاف تغییر را بپذیرن و با هم اختلاف دارند و یکی نشدهاند.
بنابراین اگر دیگر گروههای سنی به این جنبش بپیوندد، امکان پیروزی آن بیشتری میشود و ممکن است «حرکت وحدت عراقی» که عمدتاً در مناطق الانبار شکل گرفته، با فشار خارجیها از جمله عربستان و اردن و امارات به این جنبش بپیوندد.
