آیتالله العظمی وحید خراسانی با پیمودن مسیر علمی در حوزههای مشهد و نجف و سالها تدریس و پژوهش در حوزه علمیه قم، کارنامهای پربار در عرصه فقاهت و تربیت شاگردان برجای گذاشت. جوان آنلاین: آیتالله العظمی حسین وحید خراسانی اول فروردین سال ۱۳۰۰ خورشیدی در نیشابور دیده به جهان گشود و تحصیلات علوم دینی را در مشهد آغاز کرد، شهری که در آن روزگار از کانونهای مهم آموزش علوم حوزوی به شمار میرفت و استادان برجستهای در آن به تدریس اشتغال داشتند.
ایشان پس از فراگیری ادبیات عرب و مقدمات علوم دینی، دروس سطح را نزد آیتالله شیخ محمد نهاوندی، از استادان شناختهشده حوزه مشهد و صاحب تفسیر، آموخت و پس از پایان این دوره به تحصیل در مباحث تخصصی فقه و اصول روی آورد.
آیت الله وحید خراسانی در ادامه از محضر آیتالله میرزا مهدی اصفهانی و آیتالله میرزا مهدی آشتیانی در درس خارج فقه بهره برد و همزمان علوم عقلی، فلسفه و حکمت را نزد میرزا ابوالقاسم الهی و میرزا مهدی آشتیانی فرا گرفت.
آیت الله وحید خراسانی اجتهاد را در جوانی به دست آورد
یکی از نقاط تعیینکننده در زندگی علمی او به سال ۱۳۲۷ خورشیدی بازمیگردد، زمانی که در شهر ری با آیتالله سیدمحمد حجت کوهکمرهای دیدار کرد و پس از مذاکرات و مباحثات علمی، موفق به دریافت اجازه اجتهاد مطلق شد.
دریافت این اجازه در آن مقطع از زندگی او، نشاندهنده دستیابی به مرتبهای از دانش فقهی و اصولی بود که توانایی استنباط احکام شرعی را برای یک فقیه فراهم میکرد.
آیت الله وحید خراسانی در ۲۷ سالگی، با وجود دستیابی به مرتبه اجتهاد، برای تکمیل آموختهها و آشنایی با دیدگاههای علمی فقهای حوزه نجف راهی عراق شد، سفری علمی که بخش مهمی از شخصیت فقهی و اصولی ایشان در جریان آن شکل گرفت.
نجف فصل تازهای در تحصیلات آیت الله وحید خراسانی گشود
حوزه علمیه نجف در آن سالها از مهمترین مراکز علمی جهان تشیع بود و حضور فقها و مدرسان برجسته، زمینه مباحثات گسترده در حوزه فقه و اصول را فراهم میکرد.
آیت الله وحید خراسانی در این حوزه در درس آیتالله سیدعبدالهادی شیرازی و آیتالله سیدمحسن حکیم شرکت کرد و بیش از همه از محضر آیتالله سیدابوالقاسم خویی بهره برد.
حضور طولانیمدت در درس آیتالله خویی، او را با شیوههای دقیق استدلال فقهی و مبانی اصولی این فقیه برجسته آشنا کرد و تأثیر این مکتب علمی در روش اجتهادی آیت الله وحید خراسانی نیز مورد توجه پژوهشگران حوزه قرار گرفته است.
او در کنار تحصیل و مباحثات علمی، از سال ۱۳۳۷ خورشیدی تدریس درس خارج فقه و اصول را آغاز کرد و نزدیک به ۱۲ سال در نجف به آموزش مباحث تخصصی این دو رشته پرداخت.
این دوره، نخستین تجربه طولانی تدریس خارج برای او در یکی از مهمترین حوزههای علمی شیعه بود و پس از سالها شاگردی، جایگاهش را در مقام مدرس علوم حوزوی نیز شکل داد.
آیت الله وحید خراسانی در سال ۱۳۴۹ خورشیدی به ایران بازگشت و ابتدا در مشهد اقامت گزید و به تدریس پرداخت، اما پس از حدود یک سال، در پاییز همان سال راهی قم شد و این شهر را برای ادامه زندگی و فعالیتهای علمی خود برگزید.
با استقرار در قم، تدریس خارج فقه و اصول را در حوزه علمیه این شهر دنبال کرد و جلسات درس او بهتدریج به یکی از محافل شناختهشده آموزشی حوزه تبدیل شد.
در روش تدریس او، بررسی دقیق مبانی فقهی، واکاوی ادله و توجه به مباحث اصولی جایگاه ویژهای داشت و مباحث فقهی با استناد به منابع روایی و دیدگاههای فقهای پیشین مورد بررسی قرار میگرفت.
از نظر مبانی فقهی، در شیوه علمی او میتوان تأثیر اندیشه فقهایی همچون شهید اول، شهید ثانی، محقق کرکی، صاحب جواهر، محقق سبزواری و شیخ انصاری را در کنار استادان معاصرش مشاهده کرد.
در کنار فقه و اصول، قرآن، حدیث و معارف اهلبیت نیز بخش دیگری از فعالیتهای علمی و سخنرانیهای او را تشکیل میداد و این موضوع در آثار و مباحث اعتقادی وی نیز بازتاب یافته است.
درگذشت آیتالله محمدعلی اراکی در سال ۱۳۷۳ خورشیدی، بار دیگر موضوع معرفی مراجع تقلید را در حوزه علمیه قم مطرح کرد و در این مقطع، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم نام آیت الله وحید خراسانی را در کنار شش فقیه دیگر به عنوان مراجع تقلید معرفی کرد.
پس از این مقطع، فعالیتهای او علاوه بر تدریس و مباحث علمی، عرصه پاسخگویی به مسائل شرعی و اداره مجموعه مرتبط با مرجعیت را نیز دربر گرفت.
کارنامه علمی آیت الله وحید خراسانی در کنار تدریس، با مجموعهای از آثار و تألیفات در زمینه فقه، اصول و اعتقادات همراه است که از جمله آنها میتوان به حاشیه بر عروهالوثقی، حاشیه بر مکاسب محرمه، حاشیه بر کفایه، شرحی بر شرایعالاسلام و آثاری در حوزه اصول دین و مناسک حج اشاره کرد.
ایشان از پاییز سال ۱۳۴۹ تا سال ۱۳۹۷ خورشیدی به تدریس خارج فقه و اصول در قم اشتغال داشت و در این مدت، درسهای او از جلسات پررونق حوزه علمیه قم محسوب میشد، اما از سال ۱۳۹۷ به دلیل کسالت، تدریسهای رسمی وی متوقف شد.
مسیر علمی از شاگردی تا مرجعیت امتداد یافت
زندگی علمی آیتالله العظمی وحید خراسانی، روایتی از عبور در چند حوزه مهم علمی شیعه است، مسیری که از فراگیری مقدمات علوم دینی در مشهد آغاز شد، با دستیابی به اجتهاد و حضور در محضر فقهای برجسته نجف ادامه پیدا کرد و سرانجام در قم به تدریس طولانیمدت و مرجعیت انجامید.
آنچه در این مسیر بیش از هر چیز به چشم میآید، پیوند میان سالهای طولانی تحصیل، مباحثه و تدریس است، عالمی که پیش از ورود به جایگاه مرجعیت، تجربه حضور در محافل علمی سه حوزه مهم شیعه را پشت سر گذاشت و بخش عمده عمر خود را به آموزش مباحث تخصصی فقه و اصول اختصاص داد.
از نیشابور و مشهد تا نجف و قم، این مسیر علمی با بهرهگیری از محضر استادان برجسته و سالها فعالیت آموزشی همراه بود، مسیری که نام آیتالله وحید خراسانی را در تاریخ معاصر حوزههای علمیه شیعه به عنوان یکی از مدرسان و مراجع شناختهشده ثبت کرده است.
آیت الله العظمی حسین وحید خراسانی پس از هفت دهه مجاهدت علمی در حوزه های علمیه سحرگاه ۲۶ آبان ماه ۱۴۰۵ دار فانی را وداع گفت و به دیار حق شتافت.
منبع: مهر