هر روز در گوشه‌ای از جامعه، پرونده‌ای تازه با موضوع کلاهبرداری، سرقت، حوادث ناگوار یا اختلافات مالی و ملکی شکل می‌گیرد. پرونده‌هایی که گاهی با اندکی آگاهی، دقت و رعایت اصول پیشگیرانه هرگز به وجود نمی‌آمدند. این واقعیت نشان می‌دهد که در کنار وظایف پلیس، دستگاه قضایی و سایر نهاد‌های مسئول، یک عامل مهم دیگر نیز در کاهش آسیب‌های اجتماعی نقش دارد: خودمراقبتی و توجه به مهارت‌های پیشگیرانه در زندگی روزمره.
امروزه کلاهبرداری‌های سایبری به یکی از چالش‌های جدی جامعه تبدیل شده است. مجرمان با استفاده از روش‌های متنوع، از ارسال پیامک‌های جعلی و لینک‌های آلوده گرفته تا وعده‌های سرمایه‌گذاری پرسود و تماس‌های فریبنده، تلاش می‌کنند به اطلاعات شخصی و دارایی شهروندان دسترسی پیدا کنند. با وجود هشدار‌های مکرر پلیس و کارشناسان، هنوز افرادی بدون بررسی اعتبار پیام‌ها و هویت افراد، اطلاعات بانکی خود را در اختیار دیگران قرار می‌دهند یا به پیشنهاد‌هایی اعتماد می‌کنند که از ابتدا نشانه‌های فریب در آنها آشکار است.
نتیجه چنین بی‌احتیاطی‌ها گاهی از دست رفتن تمام پس‌انداز یک خانواده است، خسارتی که جبران آن ممکن است سال‌ها زمان ببرد. مالباختگان پس از وقوع جرم، ناچارند مسیر‌های طولانی پیگیری در پلیس و دستگاه قضایی را طی کنند، مسیری که حتی در صورت شناسایی و دستگیری مجرم، لزوماً به بازگشت کامل اموال منجر نمی‌شود.
این مسئله فقط به فضای مجازی محدود نیست. در معاملات ملکی نیز گاهی افراد بدون بررسی اسناد، استعلام وضعیت ثبتی ملک یا مشورت با متخصصان حقوقی، سرمایه زندگی خود را وارد معامله‌ای پرخطر می‌کنند. وقتی خریدار پس از پرداخت پول متوجه می‌شود ملکی که خریده به چند نفر دیگر نیز فروخته شده است، تازه درمی‌یابد که بی‌توجهی به چند اقدام ساده پیش از معامله چه هزینه سنگینی برای او به همراه داشته است.
در زندگی روزمره نیز نمونه‌های فراوانی از همین غفلت دیده می‌شود. فردی که هر سال بخاری یا آب‌گرمکن منزل را بدون بررسی سلامت وسیله، دودکش و مسیر خروج گاز روشن می‌کند، ممکن است با حادثه‌ای جبران‌ناپذیر روبه‌رو شود. بسیاری از قربانیان حوادث، پیش از گرفتار شدن در موقعیت خطرناک، خبر‌های مشابهی را شنیده‌اند، اما تصور کرده‌اند چنین اتفاقی برای دیگران رخ می‌دهد، نه برای خودشان.
از همین رو، خودمراقبتی نباید به معنای ترس از محیط پیرامون یا بی‌اعتمادی به همه افراد تلقی شود. خودمراقبتی یعنی شناخت خطر، افزایش آگاهی، پیش‌بینی پیامد‌ها و پرهیز از رفتار‌های پرریسک. یعنی پیش از کلیک روی یک لینک، انجام یک معامله، اعتماد به یک فرد ناشناس یا استفاده از یک وسیله گازسوز، لحظه‌ای مکث کنیم و احتمال خطر را بسنجیم.
البته مسئولیت پیشگیری تنها بر دوش شهروندان نیست. نهاد‌های مسئول نیز باید با آموزش عمومی، اطلاع‌رسانی مستمر، ساده‌سازی مسیر دریافت هشدار‌ها و افزایش دسترسی مردم به مشاوره‌های تخصصی، زمینه کاهش آسیب‌ها را فراهم کنند. آموزش مهارت‌های خودمراقبتی باید از خانواده و مدرسه آغاز شود و در رسانه‌ها و محیط‌های اجتماعی استمرار داشته باشد.
واقعیت این است که پیشگیری، بسیار کم‌هزینه‌تر از جبران خسارت است. هر پرونده‌ای که به دلیل یک هشدار جدی، یک استعلام ساده یا یک رفتار محتاطانه شکل نگیرد، به معنای حفظ سرمایه، آرامش و امنیت یک خانواده است. نباید منتظر بمانیم تا خودمان یا نزدیکانمان قربانی یک حادثه شویم و بعد به فکر رعایت اصول ایمنی و پیشگیری بیفتیم. در جامعه‌ای که خطر‌ها هر روز شکل تازه‌ای به خود می‌گیرند، خودمراقبتی دیگر یک انتخاب شخصی ساده نیست؛ ضرورتی برای حفظ امنیت فردی و آرامش اجتماعی است.
