جوان آنلاین: پسته از این به بعد دیگر فقط در باغ، انبار و بازار سنتی معامله نمیشود، چراکه بخشی از خرید و فروش آن به بورس کالا رسیده است. در نخستین روز معاملات گواهی سپرده پسته، ۱۰ تن از این محصول به ارزش بیش از ۲۱ میلیارد تومان معامله شد تا الگوی جدیدی برای خرید و فروش محصولی که یکی از مهمترین کالاهای صادراتی کشاورزی کشورمان است، شکل بگیرد. در این شیوه، پسته واقعی در انبارهای مورد تأیید بورس نگهداری میشود و مالکیت آن در قالب گواهی قابل معامله است. بناست قیمتگذاری را شفافتر کند و گزینههای بیشتری پیش روی باغداران و خریداران قرار دهد.
پسته با ثبت نخستین معاملات گواهی سپرده در بورس کالا، وارد بازار جدیدی شد. روز سهشنبه ۱۰ تن گواهی سپرده پسته به ارزش بیش از ۲۱ میلیارد تومان معامله شد که بهزعم کارشناسان، چنین معاملهای برای محصولی مانند پسته که بخش مهمی از زنجیره صادرات کشاورزی کشورمان را تشکیل میدهد، مهم است، زیرا برای خرید و فروش آن یک بستر رسمی با سازوکار مشخص ایجاد شده است. در این روش، پسته واقعی در انبارهای مورد تأیید بورس نگهداری میشود و مالکیت آن از طریق گواهی سپرده در بازار معامله میشود.
گواهی سپرده کالایی در سادهترین تعریف، سندی است که مالکیت مقدار مشخصی از یک کالای موجود در انبار را نشان میدهد. در مورد پسته، هر گواهی معادل یک کیلوگرم پسته استاندارد است. بنابراین خریدار برای مالک شدن محصول، لزوماً نیاز ندارد محموله را همان زمان جابهجا کند. پسته در انبار باقی میماند و گواهی آن میان خریداران و فروشندگان معامله میشود. هر زمان دارنده گواهی شرایط لازم برای تحویل فیزیکی را داشته باشد، میتواند طبق مقررات بورس برای دریافت کالا اقدام کند.
در نماد مربوطه، دارایی پایه هر گواهی، یک کیلوگرم پسته فندقی دهانبست با سایز ۳۰ تا ۳۲ و عیار ۵/۴۹ تا ۵/۵۰ تعیین شده است. حداقل خرید یک گواهی است، بنابراین خرید از یک کیلوگرم آغاز میشود. حداقل مقدار تحویل فیزیکی از انبار نیز دو تن تعیین شده است. معاملات این نماد از ساعت ۱۲ تا ۱۸ انجام میشود. ارقام پسته فندقی، احمدآقایی، اکبری، کلهقوچی و بادامی نیز در صورت برخورداری از مشخصات تعیینشده، امکان معامله در قالب گواهی سپرده کالایی را دارند.
همچنین معامله ۱۰ تن پسته به ارزش بیش از ۲۱ میلیارد تومان در نخستین روز، نشانهای از شکلگیری تقاضا برای این ابزار در بازار رسمی است. تقسیم ارزش معاملات بر حجم معاملهشده، میانگین حدود ۱/۲ میلیارد تومان برای هر تن و حدود ۱/۲ میلیون تومان برای هر کیلوگرم را به دست میدهد. این عدد صرفاً میانگین ارزش معاملات روز نخست است و نمیتوان آن را قیمت ثابت پسته در بازار دانست، زیرا نوع، اندازه، عیار و کیفیت محصول در تعیین قیمت اثر دارد.
اهمیت اصلی این بازار برای اقتصاد کشاورزی، به نحوه قیمتگذاری و فروش محصول برمیگردد. در بازار سنتی، قیمت پسته در نقاط مختلف و میان حلقههای گوناگون زنجیره عرضه شکل میگیرد و دسترسی تولیدکننده به اطلاعات دقیق درباره قیمت نهایی همیشه یکسان نیست. معامله در بورس کالا، قیمتهای ثبتشده و حجم معاملات را در یک بستر رسمی قرار میدهد و به فعالان بازار امکان میدهد اطلاعات دقیقتری درباره ارزش روز محصول داشته باشند.
البته برای باغدار، این تغییر آن زمان ارزش دارد که محصول پس از برداشت در اختیار او قرار میگیرد. نیاز به نقدینگی، هزینههای تولید و شرایط بازار همزمان بر تصمیم فروش اثر میگذارند. تحویل پسته به انبار مورد تأیید بورس و دریافت گواهی سپرده، یک گزینه دیگر برای فروش ایجاد میکند. باغدار پس از پذیرش محصول، مالکیت آن را در قالب گواهی در اختیار دارد و لازم نیست حتماً همان روز محموله را به خریدار بفروشد تا بتواند گواهی را در بازار معامله و زمان فروش را با توجه به قیمت و نیاز مالی خود تعیین کند.
این سازوکار برای خریدار نیز مزایایی دارد. خرید پسته از طریق گواهی سپرده، نیاز به مراجعه مستقیم به محل نگهداری محصول و جابهجایی فوری آن را کاهش میدهد. کالایی که پشتوانه گواهی قرار دارد در انبار مورد تأیید نگهداری میشود و مشخصات آن پیش از پذیرش بررسی شده است. در نتیجه، خریدار با محصولی روبهروست که وزن، کیفیت و ویژگیهای آن در چارچوب مقررات بورس تعریف شده است.
استانداردسازی یکی از بخشهای مهم این فرآیند است، چراکه پسته محصولی است که قیمت آن بهشدت تحت تأثیر نوع، اندازه و کیفیت قرار دارد. وقتی مشخصات محصول برای معامله از قبل تعیین شود، اختلاف میان خریدار و فروشنده درباره ویژگیهای کالا کمتر خواهد شد. این مسئله برای صادرکنندگان نیز اهمیت دارد، زیرا امکان مقایسه محصولات با مشخصات مشخص و خرید از یک بازار رسمی را فراهم میکند.
ورود پسته به بورس همچنین ارتباط میان بازار کالا و منابع مالی را تقویت میکند. وقتی محصول استاندارد شود و گواهی آن قابلیت معامله پیدا کند، سرمایهگذار برای حضور در بازار الزاماً نیازمند خرید و نگهداری مستقیم پسته نیست. افزایش تعداد خریداران و فروشندگان نیز در صورت استمرار معاملات، نقدشوندگی این بازار را بیشتر میکند و قیمتهای شکلگرفته در آن اعتبار بیشتری پیدا خواهند کرد.
البته نباید از یک روز معامله، نتیجهای قطعی درباره موفقیت این بازار گرفت. حجم ۱۰ تن در نخستین روز برای شروع یک ابزار تازه، رقم قابل توجهی است، اما تداوم عرضه و معامله اهمیت بیشتری دارد. اگر تولیدکنندگان، صادرکنندگان و خریداران بزرگ به مرور وارد این بازار شوند، حجم معاملات افزایش پیدا خواهد کرد و قیمتهای بورس نقش پررنگتری در معاملات پسته پیدا میکنند. در مقابل، محدود ماندن عرضه و تقاضا، دامنه اثرگذاری این بازار را کاهش خواهد داد.
پسته برای اقتصاد کشاورزی ایران محصولی معمولی نیست، چراکه درآمد قابل توجهی برای باغداران ایجاد میکند و در تجارت خارجی نیز جایگاه مهمی دارد. به همین دلیل، هر سازوکاری که بتواند هزینه مبادله را کاهش دهد، قیمت را شفافتر کند و قدرت انتخاب تولیدکننده را افزایش دهد، در صورت اجرای درست، ارزش اقتصادی دارد.
گواهی سپرده پسته قرار نیست جای تمام معاملات سنتی را بگیرد، اما یک مسیر رسمی دیگر در کنار بازار موجود ایجاد میکند. اگر این مسیر توسعه پیدا کند، باغدار پس از برداشت محصول گزینه بیشتری برای فروش خواهد داشت، خریدار به قیمتهای رسمی دسترسی پیدا خواهد کرد و پسته نیز با استاندارد مشخص در یک بازار شفافتر معامله خواهد شد.
به هر روی، معامله ۱۰ تن پسته به ارزش بیش از ۲۱ میلیارد تومان در روز نخست، آغاز این مسیر را رقم زده است. اثر واقعی این ابزار زمانی مشخص خواهد شد که حجم معاملات افزایش پیدا کند و حضور تولیدکنندگان و خریداران در آن استمرار داشته باشد. در آن صورت، بورس کالا میتواند از محلی برای انجام چند معامله محدود فراتر رود و به یکی از مراجع تعیین قیمت و تأمین مالی در زنجیره پسته تبدیل شود.
