جوان آنلاین: تنوع شگفتانگیز تکنیکها از شیشهگری فوتی و قالبی تا هنرهای تکمیلی همچون تراش، میناکاری، نقاشی، همجوشی و معرق شیشه، آبگینه ورامین را به محصولی با ارزش هنری و فرهنگی والا تبدیل کرده است. تشکیل انجمن صنفی شیشه و بلور و راهاندازی نخستین آموزشگاه تخصصی شیشه و آبگینه در شهرستان ورامین، نشانهای از نگاه آیندهمحور به این میراث کهن و تلاش برای انتقال آن به نسلهای بعد است که باعث شد ورامین در دیماه ۱۳۹۹ به عنوان شهر ملی شیشه و آبگینه ثبت شود. این شهرستان با تولید ۷۰درصد از مصنوعات شیشهای کشور، به قطبی قدرتمند تبدیل شده که کیفیت بالای محصولاتش پای آن را به بازارهای جهانی نیز باز کرده است. این صنعت فراتر از یک تولید ساده، میتواند موتور محرک اقتصاد ورامین باشد و با توسعه گردشگری هنری و اشتغالزایی چندلایه، تحولی بنیادین در این منطقه رقم بزند.
تاریخ دشت ورامین، پیوندی ناگسستنی با هنر و صنایع دستی دارد و بیش از آنکه معیشت باشد، هویت فرهنگی این سرزمین را شکل داده است. اگرچه در ادوار مختلف، بسیاری از صنایع سنتی دستخوش فراموشی شدند، اما شیشهگری و آبگینه در ورامین با تکیه بر ذوق استادکاران محلی، نهتنها بقای خود را حفظ کرد، بلکه از هر بحرانی، فرصتی برای رشد ساخت. شواهد تاریخی نشان میدهد از دوران سلجوقیان تا شکوفایی صفویه و اوجگیری هنر در عصر قاجار، شیشهگری ورامین همواره مسیری پویا را پیموده است. مهاجرت هنرمندان از ری به ورامین و انتخاب این منطقه به عنوان کانون اداری و اقتصادی ایلخانان، جرقهای بود که این هنر را در تاروپود شهر نهادینه کرد. با گذشت زمان و ورود به عصر صنعت، شیشهگری سنتی در ورامین نهتنها رنگ نباخت، بلکه با ترکیب تکنیکهای فوتی و قالبگیری، خود را با نیازهای روز تطبیق داد تا امروز به عنوان نگینی در نقشه صنایع دستی کشور بدرخشد.
مریم موسوی، کارشناس میراث فرهنگی و صنایع دستی، در خصوص این پیشینه غنی به «جوان» میگوید: «هنر شیشهگری در ورامین صرفاً یک مهارت تولیدی نیست، بلکه بخشی از حافظه تاریخی ایران است که در طول قرنها صیقل خورده است. چیزی که ورامین را متمایز میکند، قدرت انعطافپذیری هنرمندان این منطقه است؛ آنها به خوبی توانستهاند توازن ظریفی میان روشهای سنتی و فوتی با نیازهای بازار مدرن ایجاد کنند. این پیوستگی تاریخی، همان چیزی است که به ثبت ملی ورامین به عنوان شهر شیشه و آبگینه معنای عمیقتری میبخشد.»
نبض تپنده صنعت شیشهگری کشور
امروزه شهرستان ورامین با استقرار بیش از ۱۰۰کارگاه فعال و اشتغال مستقیم و غیرمستقیم بیش از ۶هزار هنرمند و صنعتگر به عنوان قطب اصلی تولید مصنوعات شیشهای دستساز در ایران شناخته میشود. این حجم از فعالیت، سهمی ۷۰درصدی از تولیدات شیشهای کشور را در اختیار ورامین قرار داده است. بازارهای هدف این محصولات نیز محدود به مرزهای ایران نیست و تولیدات باکیفیت ورامین به کشورهای حاشیه خلیجفارس و بخشهایی از اروپا صادر میشود. اهمیت این صنعت در ساختار اقتصادی شهرستان، زمانی آشکارتر میشود که بدانیم چگونه زنجیرهای از مشاغل از تأمین مواد اولیه تا طراحی، بستهبندی و بازاریابی، حول محور کورههای شیشهگری شکل گرفته است.
رئیس اداره میراث فرهنگی ورامین با تأکید بر جایگاه استراتژیک این صنعت در منطقه میگوید: «ورامین امروز به واسطه توسعه کارگاههای تولیدی و شکلگیری زیرساختهای صنعتی و سنتی، جایگاه قابل توجهی در نقشه صنایع دستی کشور به دست آورده است. ما نهتنها پاسخگوی نیاز بازار داخلی هستیم، بلکه با صادرات به بازارهای بینالمللی، ارزآوری قابل توجهی ایجاد کردهایم. تنوع تولید و مهارت بالای نیروی انسانی، این بخش را به یکی از پیشرانهای اصلی اقتصادی شهرستان تبدیل کرده که میتواند با حمایتهای بیشتر، مسیر توسعه صادرات را هموارتر کند.»
محمدرضا تاجیک ادامه میدهد: «ظرفیتهای موجود در شیشهگری ورامین، تنها به تولید کالا محدود نمیشود. این صنعت با نگاهی آیندهنگرانه، پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به مقصد گردشگری هنری دارد. ایجاد آموزشگاههای تخصصی و انجمنهای صنفی، نویدبخش دورانی است که میتواند با ثبت جهانی این هنر فاخر، خود را در نقشه میراث فرهنگی جهان تثبیت کند. هر شغل مستقیم در این حوزه، به واسطه نیاز به ملزومات جانبی، بستهبندی، حملونقل و توریسم صنعتی، چندین شغل غیرمستقیم ایجاد میکند که میتواند چرخهای اقتصاد این منطقه را با سرعتی بیشتر به گردش درآورد.»
نوسازی کارگاهها و حمایت از هنرمندان
موسوی، کارشناس میراث فرهنگی و صنایع دستی معتقد است: «توسعه گردشگری صنایع دستی در ورامین، حلقه مفقودهای است که میتواند ارزش افزوده این هنر را چندین برابر کند. وقتی یک گردشگر نهتنها محصول نهایی را میبیند، بلکه فرایند دمیدن در شیشه یا همجوشی آن را در کارگاههای ورامین تماشا میکند، ارتباط عاطفی عمیقی با کالا برقرار میشود که این همان کلید توسعه پایدار است. اگر بتوانیم با راهاندازی تورهای تخصصی و موزههای کارگاهی، این میراث را به گردشگران داخلی و خارجی معرفی کنیم، ورامین میتواند به یکی از پررونقترین قطبهای گردشگری استان تهران تبدیل شود.»
رئیس اداره میراث فرهنگی ورامین نیز در تأیید این ظرفیتها میگوید: «اولویت ما درحال حاضر، نوسازی کارگاهها و حمایت از هنرمندان است. ما در سالجاری تسهیلات ویژهای برای این حوزه پیشبینی کردهایم تا ضمن تثبیت اشتغال موجود، زمینه را برای ورود نسل جوان و خلاق به عرصه آموزش و تولید فراهم کنیم. صنایع دستی ورامین نهتنها یک منبع درآمدی، بلکه شناسنامه فرهنگی این سرزمین است که باید برای نسلهای آینده حفظ و تقویت شود.»
حالا شیشهگری و آبگینه در ورامین در کنار یک فعالیت تولیدی و درآمدزا به بخشی از هویت تاریخی، فرهنگی و اقتصادی این شهرستان تبدیل شده است. ورامین با برخورداری از کارگاههای متعدد، هنرمندان ماهر، تنوع تکنیکها و سهم قابل توجه در تولید ملی، ظرفیت آن را دارد که به یکی از مهمترین مراکز توسعه صنایع دستی و گردشگری هنری کشور تبدیل شود. تداوم حمایت از این هنر، گسترش آموزشهای تخصصی، تقویت صادرات و معرفی ظرفیتهای بومی میتواند هم به رونق اقتصاد محلی و اشتغالزایی گسترده کمک کند و هم جایگاه ورامین را در نقشه ملی و جهانی شیشه و آبگینه تثبیت سازد.
