بگذارید همین اول یک اعتراف بکنم و آن اینکه نگارنده بسیار بیشتر اهل موسیقی است تا اینکه اهل نوحه باشد. فکر کنم در یکی از یادداشتهای قبلیام هم پیش از ماه محرم گلایه کردم که چرا جای موسیقیها و سرودهای فاخر و مناسب در تجمعهای شبانه مردم خالی است و چرا از هر دو (سرود و نوحه) در این برنامهها استفاده نمیشود. یک اعتراف دیگر هم بکنم و آن اینکه از بسیاری از نوحههایی که این ایام در تجمعهای خیابانی و چهارراهها پخش میشود، به دلیل شعر سست و بسیار ضعیف یا اجرای غلط آنها یا هر دو، ناراحت و دلگیر و گاهی عصبانی میشوم و گاهی این انتقاد را به مسئولان برگزاری مراسم یا مسئول پخش برنامه منتقل کردهام. چرا این اعترافات را مطرح کردم؟ عرض میکنم.
یادتان هست رهنمودها و توصیههای رهبر شهید را در دیدارهای سالانه با شاعران و مداحان و اهالی شعر و ادب؟ این توصیهها بسیار زیاد و متنوع است که اگر جمعآوری شود، خود یک درسنامه و راهنمای عمل باارزش خواهد شد. بگذارید فقط به بعضی از آن توصیهها اشاره کنم.
ایشان شعر را یک «رسانه» و یک «رسانه مهم و تأثیرگذار» توصیف میکردند و معتقد بودند در جنگ رسانهای دنیا، رسانهای در اهدافش موفقتر است که قویتر و تأثیرگذارتر باشد. رهبر فرزانه ما شرط این تأثیرگذاری را در این میدانستند که شعر، به معنای دقیق کلمه هنری سروده شده و یک اثر هنری باشد و گلایه داشتند که «شعرهایی داریم که اسمشان «شعر» است، لکن در آنها مایه هنر یا نیست یا خیلی کم است؛ اینها اثرگذار نیستند.» ایشان راه هنری شدن یک شعر را هم ارائه کرده بودند: «تکیه بر روی جسم و روح، روی لفظ و مضمون؛ با الفاظ سست، با الفاظ نهچندان محکم و استوار و پرمعنا، نمیشود اثر هنری ساخت.» همچنین ایشان بر توجه به «پیام» در اشعار تأکید بسیار داشتند: «خب حالا ما مضمون را انتخاب کردیم و الفاظ خوبی هم برایش انتخاب کردیم؛ ما چه پیامی میخواهیم به مخاطبمان بدهیم؟... آنچه مورد نظر است که میتواند پیام خوبی باشد، پیام دین است، پیام اخلاق است، پیام تمدن است، برای ما ایرانیها پیام ایرانیگری ماست. ما خیلی پیام داریم، خیلی حرف داریم برای گفتن؛ ما پیامهای تمدنی بیشماری داریم که معارف دینی ما، معارف اخلاقی ما، معارف ایرانی ما، پیام ایستادگی شجاعانه ملت ایران، اینها همه چیزهایی است که قابلانتقال است؛ اینها را بایستی در پیام شعر بیاوریم. الان یکی از مایههای اعتبار ملت ایران ایستادگی شجاعانه او در مقابل ظلم، در مقابل زورگویی و زیادهطلبی در دنیاست که حالا مظهرش امریکا و صهیونیستها و ... هستند. ملت ایران صریح، بدون ملاحظه، بدون اجمال، موضع خودش را بیان میکند؛ خب این مسئله خیلی مهمی است.»
حالا با چنین پیشزمینهای از توصیههای رهبر فرزانه شهید، به یک اتفاق حالخوبکن در عرصه شعر و ادبیات و هنر بپردازیم. از نخستین روزهای جنگ تحمیلی سوم یکی از آثار مداحی بهطور ویژه در دل و روح و زبان مردم و بخصوص جوانان جا باز کرده و روزبهروز بیشتر جا باز میکند. بهطوریکه حالا دیگر با جرئت میتوان گفت محبوبترین و پرطرفدارترین نوحه این ۱۱۰ روز و شب شده است: بله درست حدس زدهاید نوحه «انّا علی العهدی» با صدای آقای محسن محمدیپناه با شعری استوار و قوی از شاعری طلبه: آقای محمد مروستیزاده.
شعری که هم از لحاظ مضامین قوی و معارف پرارزشی که در آن مطرح شده و هم احساسات و عاطفه شعری سرشار و نیز ریتم و ضرباهنگ حسابشده نوحه و در آخر اجرای دلنشین و هنرمندانه آقای محمدیپناه این روزها و شبها کولاک کرده و در اکثر گوشیها و خودروها و بلندگوهای تجمعات پرتکرار شنیده و پخش میشود.
شعر نوحه، شنونده را با خود به ابتدای آفرینش میبرد:
«ای غم شیرینت با آدم و حواای بهشت فطرت بر دوزخ دنیا»
و با قیام سیدالشهدا و انتظار مهدی موعود علیهمالسلام همراه میکند:
«رؤیا یعنی دوباره حسین
میآید خورشیدی از تبار حسین
کنار او میجنگیم؛ کنار حسین
زمین برمیگردد بر مدار حسین
انا علی العهدی
لبیک یا مهدی»
انتظار در این نوحه، از نوع صبر و سکوت و سازش و انتظار به شیوه انجمن حجتیه یا شیعه انگلیسی نیست؛ پر از امید و حرکت و قیام و ایستادگی در برابر ظالمان جهان و پر از کلیدواژههایی است که آنها را از زبان امام خمینی و رهبر شهیدمان شنیدهایم:
«با تو پیمان بستیم در عهد خمینی
ان تقوموا لله مثنی و فرادی
باید برخاست دنیا با آنها و مولا با ماست
این پیچ تاریخی طاقتفرساست
باطل خواهد رفت و حق پابرجاست
باید برخاست»
جزئیاتی که شاعر محترم در شعر قوی خود آورده، بسیار بیشتر از این موارد است و مثلاً به ایستادگی در برابر صهیونیستها و دشمنان و حتی به موضوع «رجعت» پرداخته است.
در هر صورت، این هماهنگی تحسینبرانگیز ادبیات شعری و مضمون قوی و متنوع و معارف مطروحه در آن و اجرای خوب، این نوحه را همانطور که گفته شد روزبهروز در بین مردم و جوانان محبوبتر کرده و میکند؛ و حتماً با همین توجه به محبوبیت این نوحه است که مسئولان برگزاری تشییع رهبر شهیدمان، شعار این خیزش پیش رو را هوشمندانه «باید برخاست» انتخاب کردهاند و برای کشورهای دیگر شعار «قوموا لله» را که باز هم از مضامین قرآنی این نوحه است.
اگر در سالهای اخیر سرود «سلام فرمانده» بدون هیچ هماهنگی سازمانی ناگهان در دلوجان مردم و حتی کودکان نشست و آوازه آن از مرزهای ایران فراتر رفت و جهانی شد، دیری نیست که نوحه «باید برخاست» یا همان «انا علی العهدی» زمزمه تکتک عاشقان مهدی در ایران و جهان خواهد شد.
به امید روزی که این عبارات را در حضور خود حضرت مهدی «عج» و در استقبال از حضرتش تکرار کنیم...
