جوان آنلاین: پس از افزایش تنشهای منطقهای و محدودیتهای ایجادشده در آبراههای جنوبی، دولت اجرای طرح جامع تغییر کریدورهای تجاری کشور را در دستور کار قرار داده است؛ طرحی که هدف اصلی آن کاهش وابستگی به بنادر جنوبی، حفظ جریان تامین کالاهای اساسی و مدیریت شرایط محاصره اقتصادی عنوان شده است.
در شرایطی که طی سالهای گذشته بیش از ۸۰ درصد واردات کالاهای اساسی کشور از طریق بنادر جنوبی و با محوریت بندر امام خمینی (ره) انجام میشد، تشدید تنشها در تنگه هرمز و محدودیتهای ایجادشده در مسیرهای جنوبی، نقشه جدیدی را پیش روی تجارت خارجی کشور قرار داده است؛ نقشهای که اکنون انتقال تدریجی بار واردات از جنوب به شمال و مرزهای زمینی را وارد فاز اجرایی کرده است.
کاهش زمان ترخیص و آغاز اجرای نقشه جدید تجاری کشور
بر اساس اعلام وزارت اقتصاد، یکی از مهمترین اقدامات انجامشده در این مسیر، رفع موانع گمرکی و تسریع در فرآیند ترخیص کالاها بوده است؛ بهطوری که زمان ترخیص کالاهای اساسی از حدود ۱۷ روز به ۹ روز کاهش یافته است.
همزمان کارگروههای تخصصی در حوزه کالاهای اساسی، اقلام سلامتمحور و نهادههای تولید تشکیل شدهاند تا ظرفیت مسیرهای جایگزین و محدودیتهای هر یک از آنها را بررسی کنند.
بنادر شمالی و مرزهای زمینی وارد مدار تأمین کالا شدند
اکبر فتحی معاون امور برنامهریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به تغییر سیاستهای تامین کالاهای اساسی اظهار داشت: تغییر مبادی تامین کالاهای اساسی از حدود یک ماه پیش آغاز شده و در کنار کاهش وابستگی به بنادر جنوبی، اصلاح ضوابط ثبت سفارش و سیاستهای تجاری نیز در دستور کار قرار گرفته است.
وی افزود: برای تشویق واردکنندگان به استفاده از مسیرهای جدید، واردات کالاهای اساسی از طریق بنادر شمالی در اولویت تخصیص ارز و ثبت سفارش قرار گرفته و فرآیندهای ترخیص نیز با سرعت بیشتری انجام میشود.
فتحی با بیان اینکه بخشی از کالاهای اساسی اکنون از طریق بنادر شمالی و مرزهای زمینی با کشورهایی مانند ترکیه و پاکستان تامین میشود، گفت: در دوره جنگ نهتنها کاهش واردات رخ نداده، بلکه حدود هشت درصد افزایش واردات نیز ثبت شده است.
تنوعبخشی به مسیرهای وارداتی؛ راهبرد جدید در مدیریت ریسک
در همین ارتباط محمدرضا مرتضوی رئیس کانون انجمنهای صنایع غذایی ایران نیز در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم اظهار کرد: هرچند مسیرهای جایگزین مانند دریای خزر، حملونقل ریلی و مرزهای شمالی فعال شدهاند، اما تنگه هرمز همچنان مسیر اصلی تامین کالا برای کشور محسوب میشود و بخش مهمی از نیاز کشور از این مسیر تامین میشود.
وی با اشاره به افزایش استفاده از مسیرهای جایگزین افزود: اکنون دریای خزر روزهای پرترافیکی را تجربه میکند و ظرفیت حملونقل ریلی بهویژه در مسیر چین نیز بیش از گذشته مورد استفاده قرار گرفته است.
تغییر مسیر شبکه حمل و نقل هزینه بر، اما شدنی
بررسی شرایط موجود نشان میدهد انتقال مسیرهای تجاری از جنوب به شمال اگرچه توانسته از بروز اختلال در تامین کالاهای اساسی جلوگیری کند، اما این تغییر بدون هزینه نخواهد بود.
ساختار هزینه در حملونقل زمینی، ریلی و دریایی متفاوت است و افزایش وابستگی به مسیرهای جدید میتواند فشار مضاعفی بر شبکه حملونقل کشور وارد کند. برخلاف بنادر جنوبی که امکان پهلوگیری کشتیهای بزرگ اقیانوسپیما را دارند، در بنادر شمالی به دلیل ویژگیهای دریای خزر عمدتاً شناورهای کوچکتر فعالیت میکنند، اما برای شرایط خاص کشور کاملا راهگشا است و در بلندمدت میتواند آسیبپذیری زنجیره تامین کشور در برابر تنشهای ژئوپلیتیکی را کاهش دهد.
با این حال، آنچه در شرایط فعلی اهمیت بیشتری پیدا کرده، انعطافپذیری شبکه تامین کشور است. تجربه هفتههای اخیر نشان داده که تنوعبخشی به مبادی ورودی و توزیع ریسک میان مسیرهای مختلف، میتواند وابستگی به یک مسیر خاص را کاهش دهد و احتمال بروز شوک در بازار کالاهای اساسی را محدود کند.
