جوان آنلاین: برنامهریزی دولت برای رسیدن به حجم تولید برق خورشیدی ۱۵هزار مگاواتی در بخش تخصیص ارز و پرداخت تسهیلات حمایتی ویژه در این بخش نیازمند همکاری بانک مرکزی است و باید بانک مرکزی، به خصوص در زمینه حمایت از معیشت اقشار ضعیف جامعه در شرایط جنگی کشور، هرچه سریعتر موانع پرداخت تسهیلات اشتغال و دیگر تسهیلات حوزه تأسیس نیروگاه خورشیدی خانگی یا مزرعه خورشیدی را رفع کند تا شاهد تحول در شبکه برق کشور باشیم.
پس از جنگ تحمیلی سوم و مبتنی بر تحقق پدافند غیرعامل در کشور، مهمترین گزینه در جهت توسعه توان تولید برق کشور، توسعه ظرفیت تولید برق خورشیدی خانگی و مزرعههای خورشیدی کوچکمقیاس با دو ویژگی عدم نیاز به سوخت فسیلی و همچنین غیرمتمرکز بودن تولید برق در کشور است که شرایط ویژه برای بازدارندگی در حوزه تأمین برق بدون نگرانی از آسیب دیدن نیروگاهها را تأمین کند. از همین رو هدفگذاری ۱۵ هزار مگاوات تجدیدپذیر تا پایان سال، یک هدف راهبردی و دستیافتنی است، مشروط بر آن که همه بازیگران اصلی پای کار بیایند. بانک مرکزی و شبکه بانکی باید با اولویت قرار دادن پرداخت وامهای حمایتی این بخش (نظیر وامهای خرد حمایتی وزارت نیرو و همچنین وام اشتغال مددجویان)، این موتور محرک را روشن کنند و وزارت نیرو باید زیرساختهای شبکه و تعرفههای خرید تضمینی را به گونهای تنظیم کند که سرمایهگذاری در خورشید جذاب باشد. در این میان، علاوه بر تنوع بخشی به سبد تولید برق کشور، در صورت تسریع در پرداخت تسهیلات حوزه اشتغال مرتبط با مددجویان نهادهای حمایتی، بیش از ۵۵هزارمیلیارد تومان منابع بانکی جدید نیز در جهت توسعه توان خورشیدی کشور در قالب سهامداری مددجویان در مزرعههای خورشیدی یا مدل توسعه برق خورشیدی خانگی در خانههای مددجویان در دسترس قرار خواهد گرفت که مستقیماً منجر به رشد بیشتر تولید برق خورشیدی، خارج از برنامهریزی وزارت نیرو و با محوریت حمایت دوسویه از مددجویان و تنوع بخشیدن به سبد تولید برق کشور در مدل سهامداری مددجویان در مزرعههای تولید برق خورشیدی با تزریق وام اشتغال این مددجویان در صورت پرداخت به موقع تسهیلات اشتغال خواهد شد.
بنابراین بانک مرکزی و شبکه بانکی باید پرداخت وام اشتغال مددجویان مرتبط با بودجه ۱۴۰۵ را در صدر اولویتهای پرداخت نظام بانکی قرار دهند و بانک مرکزی نیز علاوه بر ابلاغ سهمیه و اعتبار هر بانک، بر پرداخت آسان و سریع تسهیلات در این بخش نظارت کند.
الزام بانک مرکزی به نقشآفرینی جدی در پرداخت تسهیلات خرد حمایتی
حسین حیدریان، کارشناس انرژی، در گفتوگو با «جوان» در این رابطه خاطرنشان کرد: هر ساله با فرا رسیدن فصل گرم، شکاف میان تولید و مصرف برق به اوج خود میرسد و خاموشیهای گسترده، صنایع و کشاورزی، خانوارها را با چالش جدی مواجه میکند. این ناترازی نه تنها ناشی از کمبود ظرفیت تولید، بلکه ناشی از وابستگی شدید به سوختهای فسیلی، فرسودگی نیروگاهها و محدودیتهای تأمین سوخت در زمستان است. وی افزود: در چنین شرایطی، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، به ویژه انرژی خورشیدی، به یک راهبرد حیاتی و غیرقابل انکار تبدیل شده است. هدفگذاری ۱۵هزار مگاوات ظرفیت تجدیدپذیر تا پایان سال جاری، یک برنامه بلندپروازانه و در عین حال ضروری است که میتواند بخش مهمی از ناترازی برق را جبران کند، وابستگی به سوختهای فسیلی را کاهش دهد و منابع آبی کشور را از فشار نیروگاههای برق- آبی برهاند. وی ادامه داد: ایران با موقعیت جغرافیایی ممتاز خود، یکی از بهترین کشورهای جهان از نظر پتانسیل تابش خورشید است. میانگین تابش خورشید در ایران حدود ۵/۵ کیلووات ساعت بر مترمربع در روز است که بیش از دو برابر میانگین جهانی است. بر اساس برآوردها، تنها با پوشش یکدرصد از مساحت کشور با پنلهای خورشیدی، میتوان بیش از ۱۰۰هزار مگاوات برق تولید کرد که چندین برابر نیاز فعلی کشور است. تاکنون کمتر از ۵هزارمگاوات ظرفیت تجدیدپذیر در کشور نصب شده که عمدتاً نیز خورشیدی است. موانع اصلی توسعه این ظرفیت شامل کمبود سرمایهگذاری، نبود زیرساختهای شبکه، نرخهای خرید تضمینی غیرجذاب، وابستگی به فناوری وارداتی و مهمتر از همه، کمبود منابع مالی و بانکی است. این کارشناس انرژی با انتقاد از عملکرد بانک مرکزی در زمینه اعطای تسهیلات هدفمند در بخش توسعه برق خورشیدی خانگی و مزرعههای خورشیدی خاطرنشان کرد: یکی از نوآورانهترین راهکارها برای تأمین مالی توسعه خورشیدی و همزمان حمایت از اقشار آسیبپذیر، طرح استفاده از تسهیلات اشتغال مددجویان نهادهای حمایتی (کمیته امداد امام خمینی و سازمان بهزیستی) برای سرمایهگذاری در نیروگاههای خورشیدی است. وی افزود: مدل پیشنهادی به این صورت است که مددجویان با دریافت وام اشتغال (مطابق با بودجه ۱۴۰۵) میتوانند در دو قالب سرمایهگذاری کنند؛ مدل اول، سهامداری در مزرعههای خورشیدی که در آن مددجویان به صورت جمعی و با تجمیع وامهای خود، در یک نیروگاه خورشیدی بزرگ سهامدار میشوند و از سود فروش برق به دولت بهرهمند میگردند. مدل دوم، نصب پنلهای خورشیدی خانگی است که در آن هر مددجو با وام خود، یک سیستم خورشیدی کوچک روی پشت بام خانه خود نصب میکند و برق تولیدی را به شبکه میفروشد. حیدریان تصریح کرد: در صورت پرداخت به موقع تسهیلات اشتغال، بیش از ۵۰ هزار میلیارد تومان منابع بانکی جدید در این حوزه در دسترس قرار خواهد گرفت که مستقیماً به رشد تولید برق خورشیدی خارج از برنامهریزی وزارت نیرو و با محوریت حمایت دوسویه از مددجویان منجر میشود. این طرح، یک «برد- برد» واقعی است که در آن مددجویان صاحب درآمد پایدار میشوند، ظرفیت تولید برق کشور افزایش مییابد، فشار بر منابع بودجه دولت کاهش مییابد و عدالت اجتماعی نیز تقویت میشود. وی افزود: بر اساس لایحه بودجه ۱۴۰۵، برای تسهیلات اشتغال مددجویان نهادهای حمایتی رقمی بالغ بر ۵۰هزار میلیارد تومان در نظر گرفته شده است. این منابع که باید از طریق شبکه بانکی به واجدین شرایط پرداخت شود، پتانسیل عظیمی برای سرمایهگذاری در نیروگاههای خورشیدی دارد. اگر این تسهیلات به موقع و با شرایط آسان پرداخت شود، میتواند منجر به نصب بیش از هزارمگاوات ظرفیت جدید خورشیدی در قالب طرحهای سهامداری و خانگی شود. این میزان، بخش قابل توجهی از هدف ۱۵هزار مگاواتی را تشکیل میدهد و ضمناً بار مالی وزارت نیرو را کاهش میدهد. با این حال، تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که پرداخت تسهیلات اشتغال با کندی و بروکراسی پیچیده مواجه است بسیاری از مددجویان در نهایت موفق به دریافت وام نمیشوند.
