جوان آنلاین: پس از محاصره دریایی ظالمانه رژیم امریکا علیه ایران از حدود یک ماه گذشته، فعالان اقتصادی برای تداوم تجارت، مسیرهای جدید زمینی، ریلی و استفاده از بنادر کشورهای همسایه را جایگزین کردهاند. حالا بسیاری از تحلیلگران خارجی همنظر شدهاند که سیاست اخیر رژیم امریکا علیه ایران نه تنها نتوانسته تجارت خارجی کشور را متوقف کند، بلکه باعث جهش چشمگیر حمل و نقل ریلی و مسیرهای زمینی جایگزین شده است. پیش از این محدودیت دریایی، قطارهای باری چین به کشور هفتهای یک بار انجام میشد؛ حالا طی حدود یک ماه گذشته قطارهای چین به ایران سه برابر شده است. مهمترین برگ برنده ایران در این میانبر طلایی، کاهش چشمگیر زمان حملونقل است. در مسیرهای زمینی نیز گزارشها از بازشدن راه تجارت ایران با پاکستان و عراق حکایت دارد و بنادر کشورهایی همانند ترکیه مورد توجه تجار ایرانی قرار گرفته است.
مسیرهای طلایی جدید جایگزین شده در تجارت ایران پس از محاصره دریایی غیرقانونی دشمن امریکایی را میتوان مصداق بارز ضربالمثل «عدو شود سبب خیر اگر خدا خواهد» دانست. محدود شدن تجارت اگرچه مشکلات خاص خودش را دارد، واقعیت آن است که پیش از این نیز پیشبینی میشد که مسیرهای جدید تجارت به شکستی دیگر در کارنامه دشمن امریکایی- صهیونی بینجامد. در واقع مرزهای طولانی و کریدورهای منطقهای اثر محاصره دریایی را به نوعی خنثی کرده است.
قطارهای چین به ایران ۳ برابر شد
شبکه امریکایی فاکس نیوز در تحلیلی صریح اذعان کرده سیاست محاصره دریایی دونالد ترامپ علیه ایران، باعث جهش چشمگیر حملونقل ریلی بین چین و ایران شده است.
بر اساس گزارش فاکس نیوز، قطارهای باری از مرکز چین به ایران اکنون هر سه تا چهار روز یک بار حرکت میکنند، در حالی که پیش از محاصره، برنامه حرکت آنها هفتهای یک بار بود. این بدان معناست که فرکانس قطارها تقریباً سه برابر شده و جهشی بیش از ۲۰۰ درصدی در تناژ ترانزیت ریلی ثبت شده است.
مهمترین برگ برنده ایران در این میانبر طلایی، کاهش چشمگیر زمان حملونقل است. در حالی که انتقال کالا از مسیر دریا بین ایران و چین نزدیک به ۴۰ روز زمان میبرد، قطارهای باری در مسیر ریلی جدید میتوانند کالا را تنها در ۱۵ روز به مقصد برسانند. این اختلاف زمانی ۲۵ روزه، کریدور زمینی را به ابزاری راهبردی برای خنثیسازی محدودیتهای ناوبری و تهدیدات گشتهای امریکایی در آبهای جنوبی تبدیل کرده است.
در همین ارتباط، محمدرضا غفراللهی، رئیس کمیسیون تسهیل و توسعه تجارت اتاق بازرگانی تهران، نیز با اشاره به افزایش قابل توجه تجارت چین و ایران از مسیر ریلی میگوید: مسیر ریلی چین به ایران پیش از این تنها هفتهای یک قطار داشت، در حالی که ظرفیت افزایش قابلتوجهی دارد. اکنون تعداد قطارها به سه یا چهار قطار در هفته رسیده است و حتی امکان توسعه بیشتر نیز وجود دارد. او در ادامه میافزاید: اگر این مسیر تقویت شود، شاید از نظر هزینه و زمان نیز برای فعالان اقتصادی بهصرفهتر از مسیر دریایی باشد.
در همین ارتباط، براندون ویکرت، تحلیلگر امنیت ملی امریکا، در اظهارنظری صریح، محاصره دریایی واشینگتن در برابر ایران را «محکوم به شکست» توصیف کرده است. به گفته ویکرت، ایران به سادگی میتواند نفت و کالاهای اساسی خود را از طریق خطوط راهآهن بازسازیشده و مسیرهای زمینی به اصلیترین مشتری خود یعنی چین ارسال کند. او تأکید دارد که چینیها نیز همکاری خود را برای کمک به ایران در مقاومت در برابر فشارهای غرب ادامه خواهند داد.
ابتکار جدید در مرزهای شرقی ایران
فراتر از مسیر آسیای میانه و مسیر ریلی چین- آسیای مرکزی- ایران، ابتکار جدیدی در مرزهای شرقی ایران شکل گرفته است. فارس در گزارشی اعلام کرد که منطقه آزاد ریمدان در مرز مشترک ایران و پاکستان، آماده میزبانی از کریدور اقتصادی چین- پاکستان با سرمایهگذاری ۶۰ میلیارد دلاری است.
این پروژه که بخشی از طرح «یک کمربند، یک جاده» است، ایران را بدون نیاز به تردد از تنگه هرمز و در امان از گشتهای امریکایی، به چین متصل میکند. سرپرست منطقه آزاد ریمدان، شکری بلوچ، نیز از ورود محمولههای برنج و صادرات قیر از همین مسیر خبر داده است. کارشناسان اقتصادی برآورد میکنند که صرفاً مدیریت ترانزیت کالا در کریدور شرق- غرب میتواند درآمد سالانه یک میلیارد دلاری برای ایران به همراه داشته باشد.
فداحسین مالکی، نماینده مجلس، با اشاره به تلاش نافرجام امریکا برای انسداد مسیرهای تجارت دریایی ایران، از اقدام راهبردی دولت پاکستان در صدور دستور بازگشایی شش گلوگاه تجاری حیاتی خبر داد و تأکید کرد: با فعالسازی بنادر «گوادر» و «کراچی» به عنوان جایگزینهای استراتژیک «جبلعلی»، نقشههای دشمن برای فلج کردن اقتصاد کشور با شکست سنگینی مواجه شده است.
او با بیان اینکه ایران با ۱۵ کشور هممرز است که هر یک میتوانند در شرایط بحران، حکم یک تنفسگاه اقتصادی را داشته باشند، افزود: اگرچه در گذشته از این ظرفیت بهخوبی بهرهبرداری نشد، امروز در شرایط جنگی، با برنامهریزیهای دقیق و سنجش ظرفیتهای فعلی کشور، اقدامات بینظیری صورت گرفته است.
نماینده مردم زاهدان در مجلس با اشاره به توافقات راهبردی صورت گرفته در سفر گذشته رئیسجمهور به اسلامآباد گفت: بر اساس توافقات، مقرر شده است در آیندهای نزدیک وارد فاز عملیاتی تهاتر کالا شویم؛ این سازوکار به عنوان مسیری هوشمندانه برای تسهیل مبادلات در دستور کار قرار دارد. طبق این برنامهریزی، قرار بر این شده است که اقلام اساسی نظیر برنج، ذرت و دام زنده از طریق ظرفیتهای پاکستان تأمین شود و در مقابل، ایران نیز با فعالسازی توانمندیهای صادراتی خود، نیازهای بازار همسایه شرقی را پوشش دهد تا تراز تجاری دو کشور در بستری پایدار شتاب بگیرد.
تمام گمرکهای عراق به روی ایران باز شد
همچنین گزارشها نشان میدهد بعد از پاکستان، راه تجارت ایران از مسیر عراق نیز به صورت کامل باز شده است. نخستوزیر عراق به تمام گمرکهای این کشور دستور داد جریان ترانزیت کالا میان دو کشور فعال شود.
طبق گزارشها، بغداد اداره گمرکهای مناطق شمالی، مرکزی، غربی، جنوبی، اداره گمرک بار هوایی و گمرک فرودگاه بینالمللی بغداد را موظف کرده تا حملونقل ترانزیت و بارگیری مجدد کالاها با ایران را فعال کنند.
بازآرایی مسیرهای تجارت خارجی در همکاری دولت و بخش خصوصی
معادلات تجاری ایران پس از جنگ تحمیلی سوم تغییر کرده است. در این میان، نقش سیاستگذار بسیار مهم است؛ زیرا باید تعامل با چین و دیگر کشورهای منطقه را تسهیل کند. کارشناسان تأکید دارند که هرچه ظرفیت حملونقل ریلی افزایش یابد، وابستگی ایران به امارات کاهش پیدا میکند. البته لازم است هماهنگی بیشتری میان ایران و ترکیه برقرار شود تا کامیونها بتوانند سریعتر و با موانع کمتر از مرسین ترکیه تردد کنند. هر یک از این مسیرها میتواند بخشی از بار تجاری امارات را بر دوش بکشد و کمک کند با کمترین خسارت، جایگزینهایی برای آن پیدا شود. در حوزه تبادلات مالی نیز اگر توافقات میان ایران و روسیه گسترش یابد و همزمان با چین و ترکیه نیز هماهنگیهای لازم صورت گیرد، میتوان امیدوار بود که کانالهای مالی جدید، مسیر تجارت را تسهیل کند.
در مجموع آنچه برآورد میشود این است که بازار راه خود را برای ادامه مبادلات پیدا کرده است. بررسیها نیز نشان میدهد در جلسات مشترک بخش خصوصی با وزارت صمت، ضوابط تازهای در حال تدوین است؛ از جمله استفاده از سپردههای ارزی خود فعالان اقتصادی یا دیگران که میتواند بخشی از گرهها را باز کند. همچنین مقرر شده برای ۲۵۷۰ قلم کالا، برخی تسهیلات و اصلاحاتی در نظر گرفته شود. علاوه بر این، طبق توافق بانک مرکزی و سازمان توسعه تجارت، فعالانی که قصد واردات کالا از محل ارز حاصل از صادرات خود را داشته باشند، بدون محدودیت و با سرعت بالا میتوانند ثبتسفارش و تخصیص ارز انجام دهند بهطوری که حتی ظرف ۲۴ ساعت امکان انجام فرآیند وجود دارد.
همچنین سهمیه وارداتی جدیدی نیز برای شرکتهای صادرکنندهای که پیشتر سهمیه واردات نداشتند در نظر گرفته شده است. این اقدام میتواند برای رفع تعهد ارزی، کالاهای مورد نیاز همان فهرست ۲۵۷۰ قلم را بدون محدودیت جدی وارد کنند.
