جوان آنلاین: پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی به مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت فردوسی، آن هم در میانه تحولات جاری و شرایط نه جنگ و نه صلح ایران و امریکا، را باید فراتر از یک بزرگداشت ادبی دانست؛ این متن در حقیقت ترسیم یک «نقشه راه تمدنی» برای آینده ایران اسلامی است که در آن، زبان فارسی نه صرفاً ابزار ارتباط، که ستون هویت تاریخی، حافظه تمدنی و سنگر فرهنگی ملت ایران معرفی میشود. به نظر میرسد رهبر معظم انقلاب در این پیام، با پیوند فردوسی، شاهنامه، مقاومت ملی و تمدن اسلامی، تلاش میکنند تصویری منسجم از هویت ایرانی- اسلامی ارائه دهند. در این نگاه، فردوسی صرفاً شاعر حماسههای اسطورهای نیست، بلکه معمار بقا و استمرار هویت ایرانی در طول قرنهاست؛ شخصیتی که توانست زبان فارسی را به ظرف حفظ فرهنگ، حکمت، ایمان و روح مقاومت ملت ایران تبدیل کند. از همین رو، تأکید بر «قدرت زبان فارسی» در این پیام، صرفاً دغدغهای ادبی یا فرهنگی نیست، بلکه بخشی از راهبرد کلان استقلال تمدنی جمهوری اسلامی تلقی میشود. زیرا هر تمدنی زمانی میتواند استقلال واقعی خود را حفظ کند که زبان، روایت و دستگاه مفهومی مستقل خود را داشته باشد و در برابر سلطه زبانی و فرهنگی قدرتهای مسلط و مهاجم جهانی منفعل نشود.
نکته مهم دیگر در این پیام، بازخوانی معاصر شاهنامه و مفاهیم حماسی آن است. رهبر معظم انقلاب با استفاده از تعبیر «ضحاکوشان متجاوز» و تطبیق حماسههای فردوسی با واقعیت مقاومت کنونی ملت ایران، شاهنامه را از یک متن صرفاً تاریخی یا ادبی خارج و آن را به یک متن زنده و جاری در متن تحولات امروز تبدیل میکنند. در این چارچوب، دفاع ملت ایران در برابر تهدیدها و فشارهای خارجی، ادامه همان نبرد تاریخی خیر و شر، عدالت و ظلم، و استقلال و سلطه تصویر میشود که فردوسی در قالب اسطوره روایت کرده بود. این بازخوانی، شاهنامه را به سرمایهای راهبردی برای تقویت هویت ملی و انسجام اجتماعی بدل میسازد. از منظر فرهنگی، پیام رهبر انقلاب یک هشدار جدی نیز در خود دارد؛ هشدار نسبت به «تهاجم زبانی و سبک زندگی امریکایی» که بهعنوان بخشی از پروژه استحاله فرهنگی ملتها معرفی میشود. در این تحلیل، نبرد امروز صرفاً نظامی یا سیاسی نیست، بلکه نبرد روایتها، زبانها، سبک زندگی و الگوهای فرهنگی است. بنابراین، مسئولیت اهالی فرهنگ، رسانه، هنر و ادبیات، تنها تولید اثر هنری نیست، بلکه ساختن «روایت تمدنی» برای آینده ایران است؛ همان رسالتی که در پیام از آن با تعبیر «بعثت هنرمندان» یاد شده است.
تعبیر عمیق و کمسابقه «بعثت هنرمندان در امتداد بعثت مردم» نشان میدهد که از نگاه رهبر انقلاب، هنر و ادبیات در شرایط کنونی صرفاً ابزار سرگرمی یا زیباییشناسی نیستند، بلکه بخشی از جهاد تبیین و حافظ هویت تاریخی ملتاند. همانگونه که فردوسی با شعر خود حافظ ایران شد، امروز نیز هنرمندان و نویسندگان موظفاند روایتگر ایستادگی، ایمان، مقاومت و امید ملت ایران باشند تا حافظه تاریخی این دوران به دست روایتهای تحریفشده و رسانههای سلطه سپرده نشود؛ و بالاخره اینکه این پیام را میتوان بیانیهای فرهنگی ـ تمدنی دانست که بر سه محور اساسی استوار است: نخست، احیای پیوند عمیق میان هویت ایرانی و معارف اسلامی؛ دوم، ضرورت صیانت از زبان فارسی بهعنوان سنگر استقلال فرهنگی؛ و سوم، دعوت از نخبگان فرهنگی و هنری برای ایفای نقش فعال در روایتسازی از حماسه و مقاومت ملت ایران. بر این اساس، آینده اقتدار ایران نه فقط در میدان سیاست و اقتصاد، بلکه در میدان زبان، روایت، هنر و فرهنگ رقم خواهد خورد؛ جایی که فردوسی همچنان یک الگوی زنده و الهامبخش برای ساخت تمدن نوین ایرانی ـ اسلامی باقی میماند.
نگاه رهبر شهید به فردوسی
باید یادآور شد که امام حکیم و شهید انقلاب نگاهی بس متعالی به فردوسی و میراث او داشتند. رسانه KHAMENEI. IR دیروز و به مناسبت ۲۵ اردیبهشت، روز بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی، به مرور بیانات رهبر شهید انقلاب درباره شاهنامه و فردوسی در قالب سخننگاشت پرداخته که به بخشی از آنها اشاره میکنیم:
«من با شاهنامه مأنوسم. حکمت شاهنامهی حکیم ابوالقاسم فردوسی، حکمت اوستایی نیست؛ حکمت قرآنی است. اگر کسی به شاهنامه دقت کند، خواهد دید فردوسی ایران را سروده، اما با دید یک مسلمان؛ آن هم یک مسلمان شیعه. بیان زندگی قهرمانها و پهلوانها و شخصیتهای مثبت مثل رستم و اسفندیار در شاهنامه، در اندیشههای اسلامی ریشه و ظهور و بروز دارد.» (۱۰/۰۶/۱۳۷۲)
فردوسی ایران را سروده است
رهبر شهید انقلاب جایی دیگر در توصیف شخصیت فردوسی گفتهاند: «فردوسی «حکیم فردوسی» است. شما توجه کنید، در بین شعرای ما «حکیم فردوسی» مطرح است؛ حکمت فردوسی حکمت الهی است. در عمق داستانهای فردوسی حکمت گنجانده شده؛ تقریباً در همه داستانهای فردوسی حکمت هست، لذا به فردوسی میگویند «حکیم فردوسی». ما به کمتر شاعری در طول تاریخ حکیم میگوییم، اما اسم او حکیم فردوسی است.» (۳ اردیبهشت ۱۳۹۸)
فردوسی خدای سخن
رهبر معظم انقلاب پنجم اسفند ۱۳۷۰ همچنین درباره فردوسی گفتهاند: «فردوسی از اول با نام خدا شروع میکند: «به نام خداوند جان و خرد / کزین برتر اندیشه برنگذرد» تا آخر هم همین طور است. فردوسی را با این چشم نگاه کنید. فردوسی، خدای سخن است؛ او زبان مستحکم و استواری دارد و واقعاً پدر زبان فارسی امروز است؛ او دلباخته و مجذوب مفاهیم حکمت اسلامی بود. شاهنامه را با این دید نگاه کنید.»
فردوسی در قلّه است
و بالاخره اینکه رهبر شهید انقلاب هشتم بهمن ۱۳۸۱ تصریح کردهاند: «من موافقم که از «فردوسی» تجلیل شود، شاهنامه تحلیل شود و حکمت فردوسی استخراج گردد تا همه بدانند که این حکمت، اسلامی است یا غیراسلامی. این بزرگداشتی هم که برگزار شد، اصلاً به دستور و خواست من بود؛ منتها، چون اواخر ریاست جمهوریام بود، به آقای مهندس «حجت» گفتم که دنبال کنید و فردوسی را بزرگ کنید. فردوسی باید هم بزرگ شود. فردوسی در قلّه است.»
