جوان آنلاین: پیادهراهها در بسیاری از شهرهای جهان به گذرهای فرهنگی و اجتماعی تبدیل شدهاند؛ فضاهایی که نهتنها محل عبور، بلکه بستر تجربه زندگی شهری، تعامل اجتماعی و گردشگری هستند. در چنین فضاهایی شهروندان فرصت قدمزدن، گفتوگو، تماشای هنر شهری و حضور در قلب تاریخی شهر را پیدا میکنند. تجربه شهرهای مختلف نشان میدهد پیادهراهها میتوانند به برند شهری تبدیل شوند و هویت فرهنگی یک شهر را در ذهن گردشگران و ساکنان تثبیت کنند. اکنون کلانشهر اراک نیز با اجرای پروژهای گسترده در هسته مرکزی شهر، گامی در همین مسیر برداشته است؛ طرحی که هدف آن احیای هویت تاریخی، ارتقای کیفیت زندگی شهری و ایجاد فضایی پویا برای حضور شهروندان و گردشگران است.
ایجاد پیادهراه در مرکز شهرها عملاً تغییری در شیوه استفاده از فضاهای شهری و نوع ارتباط شهروندان با محیط پیرامون به شمار میآید. در بسیاری از شهرهای دنیا، سیاستهای مدیریت شهری در سالهای اخیر به سمت کاهش وابستگی به خودرو و تقویت فضاهای عمومی انسانی حرکت کرده است. در این رویکرد، دیگر نباید به خیابان به عنوان مسیر عبور خودرو نگریست، بلکه به عرصههایی برای حضور مردم، تعامل اجتماعی و فعالیتهای فرهنگی تبدیل شدهاند.
در چنین شرایطی، محدود کردن عبور خودروها در هسته مرکزی شهرها میتواند پیامدهای گستردهای در حوزههای فرهنگی، اجتماعی و حتی اقتصادی داشته باشد. تجربه نشان داده است وقتی خیابان از سلطه ترافیک خارج میشود، شهروندان دوباره فرصت استفاده از فضای عمومی را پیدا میکنند و خیابان به محیطی برای زندگی روزمره تبدیل میشود.
بستری برای احیای فرهنگ شهری
از منظر فرهنگی، پیادهراهها میتوانند نقشی مهم در احیای هویت شهری و تقویت حس تعلق شهروندان ایفا کنند. زمانی که فضای خیابان برای حضور مردم مهیا میشود، امکان برگزاری برنامههای هنری، نمایشهای خیابانی، جشنوارههای محلی و عرضه صنایعدستی فراهم میشود. چنین فضاهایی به شهروندان این امکان را میدهد که عناصر فرهنگی شهر خود را از نزدیک تجربه کنند.
این موضوع در مراکز تاریخی شهرها اهمیت بیشتری پیدا میکند. در چنین بافتهایی، پیادهراه میتواند پیوندی دوباره میان میراث تاریخی و زندگی روزمره مردم ایجاد کند؛ پیوندی که گاهی در میان شلوغی ترافیک و ساختوسازهای جدید کمرنگ شده است.
در حوزه گردشگری نیز ایجاد پیادهراه در مرکز شهر یکی از عوامل مهم افزایش جذابیت مقصد به شمار میرود. گردشگران معمولاً فضاهایی را ترجیح میدهند که امکان قدمزدن، تماشای بناهای تاریخی، عکاسی، خرید و حضور در کافهها و مراکز فرهنگی را در فضایی امن و آرام فراهم کند. پیادهراهها چنین شرایطی را ایجاد میکنند و باعث میشوند گردشگران زمان بیشتری را در مرکز شهر سپری کنند.
افزایش مدت حضور گردشگران در مرکز شهر بهطور طبیعی بر اقتصاد شهری نیز اثر میگذارد. فروشگاهها، رستورانها، کافهها و مراکز عرضه محصولات بومی در چنین فضاهایی رونق بیشتری پیدا میکنند. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان شهری، پیادهراه را نهتنها یک اقدام در حوزه حملونقل، بلکه محرکی برای توسعه گردشگری شهری میدانند.
پیادهراهها و تقویت تعاملات اجتماعی
یکی دیگر از کارکردهای مهم پیادهراهها تقویت تعاملات اجتماعی است. حذف یا کاهش ترافیک خودروها موجب میشود محیط شهری امنتر و آرامتر شود. در چنین فضایی شهروندان تمایل بیشتری برای حضور در خیابانها پیدا میکنند و فضاهای شهری به محل ملاقات، گفتوگو و تعامل تبدیل میشود.
در پیادهراهها، خانوادهها زمان بیشتری را در کنار هم میگذرانند، کودکان امکان بازی و حضور در محیط شهری را پیدا میکنند و سالمندان نیز میتوانند با آرامش بیشتری در شهر تردد کنند. به این ترتیب، خیابان از یک مسیر عبوری به یک عرصه عمومی زنده تبدیل میشود؛ فضایی که در آن روابط اجتماعی از حالت گذرا و محدود به ارتباطی انسانیتر و عمیقتر تغییر میکند.
با این حال، موفقیت چنین پروژههایی به برنامهریزی دقیق و مدیریت مناسب بستگی دارد. تأمین دسترسی مناسب برای شهروندان، توجه به نیاز کسبه، ایجاد امکانات رفاهی، نورپردازی مناسب، طراحی مبلمان شهری و برگزاری رویدادهای فرهنگی از جمله عواملی است که میتواند پویایی این فضاها را تضمین کند.
در مجموع، تجربه شهرهای مختلف نشان داده است اگر ایجاد پیادهراه با نگاهی جامع و مشارکتمحور انجام شود، میتواند همزمان به ارتقای فرهنگ شهری، توسعه گردشگری و تقویت سرمایه اجتماعی منجر شود.
پیادهراه اراک؛ احیای هویت تاریخی
در همین راستا، شهرداری کلانشهر اراک در روزهای پایانی سال گذشته با اجرای طرحی گسترده و جهادی، هسته مرکزی شهر را به پیادهراه تبدیل کرد؛ اقدامی که با هدف ارتقای کیفیت محیط شهری و افزایش جذابیت گردشگری انجام شد. همزمان، سازه عظیم پل خیبر نیز برچیده شد تا منظر بازار تاریخی اراک که سالها در صف جهانی شدن قرار داشت دوباره نمایان و پررنگتر شود و فرصت تازهای برای احیای هویت تاریخی شهر فراهماید.
شهردار اراک در تشریح جزئیات پروژه مهم و گسترده پیادهراهسازی در هسته مرکزی شهر، از اجرای این طرح در چهار فاز خبر داد و گفت که این پروژه با هدف احیای هویت تاریخی، ارتقای کیفیت زندگی شهروندان و ایجاد ارزش افزوده اقتصادی برای کسبه طراحی شده و پس از برگزاری جلسات متعدد با کارشناسان، رسانهها و دریافت نظرات مردمی وارد مرحله اجرایی شده است.
علیرضا محمودی با تأکید بر رویکرد مرحلهای اجرای این طرح ادامه داد: «اجرای پیادهراه به صورت گامبهگام انجام میشود تا فضایی برای بازنگری و اعمال اصلاحات لازم در طول مسیر فراهم آید. در هر فاز، علاوه بر اجرای خود پیادهراه، تمامی زیرساختهای لازم از جمله پارکینگ، شبکههای آب و فاضلاب، توزیع برق و همچنین ساماندهی مسیرهای اضطراری و مبلمان شهری تکمیل خواهد شد.»
وی با اشاره به زمانبندی ۱۸ ماهه برای تکمیل این پروژه، هدف اصلی آن را بازآفرینی فضاهای تاریخی شهر، ایجاد محیطی آرام و دلنشین برای شهروندان و رونق اقتصادی کسبوکارهای محلی عنوان کرد.
محمودی با بیان اینکه شهر اراک یک موجود زنده است و تصمیمات باید با نیازهای آن هماهنگ شود، افزود: «هدف ما خدمترسانی، ایجاد نشاط و آرامش و ارتقای رفاه عمومی است.»
این طرح با تمرکز بر ساماندهی بازار تاریخی و تسهیل دسترسی به بناهای ارزشمند فرهنگی و تاریخی مانند مسجد حاج آقا صابر و حمام چهارفصل، در پی بازگرداندن هویت اصیل شهری به اراک است. برداشتن پلهای عابر پیاده قدیمی نیز بخشی از این استراتژی محسوب میشود تا مسیرهای تاریخی شهر گشوده شده و فضایی امن و دلپذیر برای پیادهروی شهروندان فراهم شود.
از منظر اقتصادی نیز پیشبینی میشود این پروژه تأثیر قابلتوجهی بر رونق حدود ۴ هزار و ۲۰۰ واحد صنفی در محدوده طرح داشته باشد.
شهردار اراک در اینباره گفت: «این طرح نه تنها برای کسبه، بلکه برای تمامی شهروندان منافع اقتصادی قابلتوجهی به همراه خواهد داشت و ارزش افزوده چشمگیری ایجاد خواهد کرد.»
به گفته محمودی، در راستای مدیریت ترافیک شهری، شهرداری اراک اقدامات متعددی برای تأمین پارکینگهای مورد نیاز انجام داده است. وجود پارکینگهایی با ظرفیت ۲ هزار واحد در نزدیکی میدان شهدای هفت تیر، ۲۴۰ واحد در پارکینگ آفتاب و ۹۰۰ واحد در پارکینگ خاتم در میدان شورا، در کنار اعمال سیستم تصاعدی هزینههای پارکینگ، گامی مؤثر برای مدیریت حجم خودروها و تشویق شهروندان به استفاده از حملونقل عمومی و پیادهروی محسوب میشود.
وی همچنین به نوسازی ناوگان حملونقل عمومی اشاره کرد و گفت: «نوسازی ناوگان حملونقل عمومی با ورود ۷۰ دستگاه اتوبوس برقی به چرخه حملونقل شهری، به روانسازی تردد و ایجاد فضایی آرامتر در مرکز شهر کمک شایانی خواهد کرد.»
