جوان آنلاین: دکتر محسن میرطالبی، روانشناس و استاد دانشگاه، در گفتوگو با «جوان»، به بررسی تفاوتهای بنیادین روانشناسی شرق و غرب میپردازد. وی با استناد به پژوهشهای انجمن روانپزشکان امریکا تأکید میکند که باورهای دینی، تابآوری انسان را در برابر بحرانها بهمراتب افزایش میدهد. به گفته این کارشناس، در حالی که روانشناسی غربی اغلب با چالش «تنهایی» و «فردگرایی افراطی» دستوپنجه نرم میکند، روانشناسی دینی با تقویت حس تعلق به خدا و جامعه، سرپناه محکمی برای آرامش روح و روان انسان فراهم میسازد.
دکتر میرطالبی با اشاره به یکی از دلایل اصلی تفاوت میان روشهای درمانی در روانشناسی غربی و شرقی، توضیح میدهد: «در روانشناسی غرب، بحث «فردیت» و احساس تنهایی جایگاه ویژهای دارد. انسان غربی به دلیل اقتضائات فرهنگی، نوع آموزش و ساختار جامعهای که در آن فرد صرفاً به خود میاندیشد، در برقراری ارتباط با دیگران دشواریهایی دارد. این مسئله باعث شده است سردی در روابط اجتماعی در کشورهای اروپایی بسیار مشهود باشد.» وی ادامه میدهد: «همه کسانی که در اروپا زندگی میکنند، اگر با آنها گفتوگو کنید، از همین سردی روابط و تنهایی شدید شکایت دارند. به همین دلیل است که بسیاری از هموطنانمان که از کشورهای شرقی، بهویژه ایران، به غرب مهاجرت میکنند، با پدیدههای افسردگی و تنهایی عمیق مواجه میشوند. این مسئله یکی از دلایل اصلی بالاتر بودن نرخ خودکشی در غرب نسبت به کشورهای شرقی است. پناه بردن به مواد مخدر، الکل و حتی (به تعبیری مثبتتر) داشتن حیوانات خانگی، همگی بازتابی از همین بحران تنهایی و فردگرایی افراطی در جوامع غربی است که روز به روز نیز افزایش یافته است.»
این روانشناس دینی مجدداً بر این نکته تأکید میکند: «انسانی که دارای اعتقادات دینی، مذهبی و معنوی است، روحیه بخشش، کمک به همنوع و حساس شدن نسبت به نیازهای دیگران در وجودش تقویت میشود. این باور، فرد را از حالت «فردگرایی» خارج میکند. به این معنا که محور توجه او دیگر تنها «من» یا خود و خانوادهاش نیست، بلکه مشکلات دیگران نیز برای او دغدغه میشود. توجه به مشکلات دیگران و تلاش برای حل آنها، حال انسان را خوب و او را شاداب میکند. قطعاً رحمت الهی نیز شامل حال چنین فردی میشود. مشکلات خود او نیز حل شده و نسبت به زندگیاش امیدوارتر خواهد بود. یقیناً چنین انسانی در این مسیر، تلاشهای بسیار زیادی برای رسیدن به این اهداف خواهد کرد.»
وی در ادامه به یافتههای علمی معتبر اشاره کرده و بیان میدارد: «انجمن روانپزشکان امریکا، به عنوان یکی از معتبرترین مراکز پژوهشی در حوزه روانشناسی، طی سالهای متمادی تحقیقات گستردهای انجام داد و به این نتیجه رسید که دارا بودن اعتقادات مذهبی و دینی، انسان را در برابر بحرانها، سختیها و استرسها بهشدت مقاوم میسازد. فردی که باور میکند، به دلیل امید به نیروی ماورایی و الهی، تابآوری بالایی دارد و میزان آسیبپذیری او بسیار پایین است. چراکه ریشه این مقاومت، به باور و اعتقاد شخصی فرد برمیگردد.» دکتر میرطالبی با اشاره به روشهای متعددی که ازسوی پزشکان و روانشناسان برای کاهش دردهای روحی- روانی و افزایش میزان «تابآوری» توصیه شده است، میگوید: «بهویژه در دورانهای بحران، متخصصان راهکارهایی را برای مدیریت این شرایط پیشنهاد دادهاند. این روشها ابعاد جسمانی، روحی و روانی متعددی دارند که سادهترین روش، استفاده از داروهای آرامبخش است، هرچند که عوارضی همچون بیحسی، خوابآلودگی و مهآلودگی ذهن را به همراه دارد.»
وی افزود: «روش دیگر، «مشغلهآفرینی» یا درگیری فعال با کارهای شغلی و حرفهای است. بهگونهای که فرد از طریق درگیری ذهنی و فعالیت بدنی، خود را مشغول کند. مطالعه کتاب، مجله و رمانهای مورد علاقه، تماشای فیلمهای آرامبخش، گوش دادن به موسیقی و آوازی که احساس آرامش میدهد و انجام فعالیتهای ورزشی اعم از هوازی یا غیرهوازی از دیگر راهکارهاست. اگر امکانپذیر باشد، برنامهریزی برای مسافرت و تغییر موقعیت مکانی میتواند روحیه را تقویت کند. همچنین شرکت در جمعهای خانوادگی و دیدار با دوستان مورد اعتماد و پرهیز از پیگیری مداوم اخبار، یکی از توصیههای مهم برای آرامش بیشتر است.»
این متخصص ادامه میدهد: «انجام کارهای عقبافتاده منزل نیز میتواند کمککننده باشد. درگیر شدن در کارهای کوچک خانگی، نوعی حواسپرتی مثبت ایجاد کرده و انسان را از حالت «نشخوار فکری» خارج میکند. استفاده از فضای مجازی با رویکرد مثبت و مفید نیز از دیگر روشهایی است که میتواند به کاهش آلام روحی کمک کند. البته تکنیکها و روشهای دیگری نیز وجود دارد که انسان میتواند با انجام آنها استرس خود را کاهش دهد، لیکن به دلیل تنوع زیاد، گنجایش ذکر همه آنها در این مجال وجود ندارد.»
وی با تأکید بر اینکه امروزه یکی از نیازهای اساسی جوامع مختلف، توجه به نیازهای معنوی و برآورده شدن آنهاست، گفت: «برآورده شدن این نیازها بهویژه در فضاهای مذهبی و اماکن متبرکه، نقش بسزایی دارد. منظور از این اماکن، تنها زیارتگاههای بزرگ مانند حرم امام رضا (ع) در مشهد، عتبات عالیات، مدینه منوره و مکه مکرمه نیست، بلکه حتی رفتن به مساجد محل، حسینیهها و شرکت در جشنها و برنامههای مذهبی مانند ایام محرم و سفرهای زیارتی نیز میتواند تأثیرگذار باشد. تحقیقات متعدد نشان دادهاند که حضور در این فضاها، حال افراد را دگرگون میکند.»
این روانشناس دینی با اشاره به شواهد عینی در تهران و سایر نقاط جهان افزود: «ما در تهران بهویژه در روز تاسوعا شاهد بودیم که بسیاری از مسیحیان نیز در مراسم شرکت میکنند، نذری میدهند و احساس تعلق میکنند. حتی در کشورهایی مانند هند که اکثریت جمعیت هندو هستند، روز عاشورا گرامی داشته میشود. این نشاندهنده یک حقیقت مهم در حوزه روانشناسی است: توجه به مسائل معنوی، تأثیر مثبت و عمیقی بر روح و روان انسان دارد. معنویت، فرد را از حالت ناامیدی و تنهایی خارج کرده و امید به زندگی را در او زنده میکند.»
وی در پایان بیان داشت: «بنابراین، هر زمانی که انسان احساس نیاز کند، مراجعه به اماکن مذهبی (مسجد، حسینیه، زیارتگاه و...) میتواند روحیه او را تقویت و او را قویتر کند. این کار نه تنها به خود فرد خدمت میکند، بلکه روحیهای مثبت را به خانواده و اطرافیان نیز منتقل میسازد. روانشناسی امروز، بهویژه در کشورهای غربی که مردم با درد «تنهایی» و «سردی روابط» دستوپنجه نرم میکنند، بر این موضوع بسیار تأکید دارد. پژوهشها نشان داده افرادی که دارای باورهای معنوی و دینی هستند، حال درونی مثبتتری پیدا کردهاند. آنها مثبتاندیش و مثبتگرا میشوند، به خود و زندگیشان توجه میکنند، به اطرافیان خود میاندیشند و دغدغه دیگران برایشان مهم میشود و همین امر باعث شده است که روز به روز از نظر روحی در شرایط بسیار مطلوبتری قرار گیرند.»
دکتر میرطالبی در جمعبندی صحبتهای خود، مهمترین پیام خود را اینگونه بیان کرد: «در این ایام، هرچقدر ارتباط معنوی و روحی خود را با خداوند و حضرات معصومین (ع) افزایش دهیم، قطعاً احساس امنیت، آرامش و سلامتی روحی، روانی و جسمانی خواهیم داشت. بهویژه با انجام ادعیه و مناسک مختلف مذهبی و دینی، میتوانیم روحیه خود را تقویت کرده و میزان تابآوریمان را افزایش دهیم.»
