حوادث تلخ و پرهزینه هفتههای اخیر که در پی برخی اعتراضات صنفی و اقتصادی آغاز و با مداخلات هدفمند عوامل بیگانه و شبکههای سازمانیافته آشوبطلب به اغتشاش، ناامنی و تخریب گسترده کشیده شد، یکی از حساسترین مقاطع مدیریتی، امنیتی و اجتماعی کشور در دوره اخیر به شمار میآید. این وقایع که به شهادت و مجروحیت جمعی از شهروندان، نیروهای امدادی و حافظان امنیت و نیز وارد آمدن خسارات سنگین به اموال عمومی، زیرساختهای خدماتی و تجهیزات امدادرسانی منجر شد، ضرورت اتخاذ رویکردی چندلایه، فعال، مسئولانه و میدانی از سوی عالیترین سطح مدیریت اجرایی کشور را بیش از پیش برجسته ساخت.
پایگاه اطلاعرسانی دفتر ریاست جمهوری در گزارشی به چگونگی و نحوه مواجهه رئیسجمهور در مدیریت حوادث پرداخته و نوشته است: دکتر مسعود پزشکیان، رئیسجمهور با اتکا بر رویکردی مبتنی بر حضور میدانی، گفتوگوی مستقیم با مردم، پذیرش کاستیها، رسیدگی به آسیبدیدگان و مقابله همزمان با پروژه بیثباتسازی خارجی، مدیریت بحران را در دستور کار قرار داد. این رویکرد فعالانه، بهطور صریح از سوی رهبر معظم انقلاب اسلامی مورد تأیید، حمایت و تمجید قرار گرفت و معظمله در بیانات خود، از تلاشها، انگیزه، پیگیری و روحیه مسئولیتپذیر رئیسجمهور قدردانی کردند و بر حمایت از دولت در این شرایط حساس تأکید فرمودند. این تصریح و تمجید، بهعنوان پشتوانهای مهم برای استمرار مسیر خدمترسانی، اصلاح و مدیریت فعال بحران تلقی میشود.
آنچه در ادامه میآید، گزارشی جامع و تفصیلی از مهمترین محورهای کنشگری و اقدامات رئیسجمهور در قبال وقایع اخیر است.
۱- حضور میدانی، گفتوگوی مستقیم و تفکیک صف معترضان از آشوبطلبان: یکی از شاخصترین مؤلفههای رویکرد رئیسجمهور، حضور بیواسطه در میدان گفتوگو با نمایندگان اصناف، بازاریان، اتحادیهها، تشکلهای صنفی و فعالان اقتصادی بود. این جلسات در شرایطی برگزار شد که دشمنان کشور تلاش داشتند مطالبات صنفی و اقتصادی را به بستری برای بیثباتسازی امنیتی تبدیل کنند. اهداف اصلی این رویکرد عبارت بود از: شنیدن مستقیم و بیواسطه مطالبات و دغدغههای اقتصادی، کاهش شکاف ارتباطی میان دولت و بدنه اجتماعی بازار و اصناف، تفکیک روشن میان اعتراض مدنی مشروع و اغتشاش سازمانیافته، جلوگیری از مصادره اعتراضات از سوی شبکههای آشوبطلب، بازگرداندن اعتراضات به مسیر قانونی، گفتوگومحور و حلوفصل نهادی. در نتیجه این گفتوگوها، دولت با دستور مستقیم رئیسجمهور، مجموعهای از تصمیمات عملیاتی و فوری را در دستور کار قرار داد، از جمله: تعلیق و بازنگری در برخی الزامات سامانهای و رویههای اداری، تعلیق یا تقسیط جرایم و بدهیهای مالیاتی برای اصناف آسیبدیده، تسهیل در صدور و تمدید مجوزهای کسبوکار و تشکیل کارگروههای ویژه برای پیگیری مستمر مشکلات بازار.
این اقدامات، نقش مؤثری در کاهش التهاب، تفکیک صف مردم از اغتشاشگران و بازسازی اعتماد نسبی میان دولت و بدنه اصناف ایفا کرد.
۲- مدیریت هماهنگ دولت: در سطح ساختاری، رئیسجمهور با برگزاری جلسات فشرده و تخصصی در دولت، رویکرد مدیریت هماهنگ و مأموریتمحور را در دستور کار قرار داد. در این چارچوب، مأموریتهای مشخصی برای وزرا و دستگاههای اجرایی در سه محور اصلی تعریف شد:
الف) پاسخ به مطالبات اقتصادی و معیشتی
ب) جبران خسارات و بازسازی زیرساختها
ج) تقویت هماهنگی تصمیمسازی اقتصادی. رئیسجمهور در این جلسات بر خروجیمحور بودن تصمیمات و پرهیز از رویکردهای صرفاً اعلامی تأکید کرد.
۳- رسیدگی به آسیبدیدگان، جانباختگان و تعهد به جبران خسارات: یکی از محورهای اصلی رویکرد دولت، تأکید بر مسئولیت حاکمیتی در قبال همه آسیبدیدگان حوادث بود. رئیسجمهور در مواضع رسمی خود، بر چند اصل کلیدی تصریح کرد: ضرورت رسیدگی فوری به وضعیت مجروحان و خانوادههای جانباختگان، بررسی عادلانه وضعیت بازداشتشدگان، تفکیک میان معترضان، افراد فریبخورده و عوامل خشونتطلب، پیگیری جبران خسارات مادی و معنوی وارده به مردم و اصناف، بررسی کاستیهای مدیریتی، اجرایی و پیشگیرانه. این رویکرد، در راستای کاهش آلام اجتماعی، ترمیم سرمایه اجتماعی و تقویت احساس عدالت و مسئولیتپذیری دولت در افکار عمومی دنبال شد.
۴- تبیین ریشهها، پذیرش کاستیها و اصلاح ساختاری: رئیسجمهور در سخنان خود، صرفاً به مدیریت سطحی بحران بسنده نکرد، بلکه بر ضرورت بررسی ریشههای اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی بروز نارضایتیها تأکید کرد.
در این چارچوب: پذیرش وجود کاستیها و نواقص در برخی سیاستها، تأکید بر اصلاح فرایندهای تصمیمگیری اقتصادی، بازنگری در برخی رویههای اجرایی پرهزینه برای مردم و حرکت به سمت سیاستگذاری مبتنی بر شنیدن صدای جامعه در دستور کار قرار گرفت.
۵- روشنگری و تبیین نقش مداخلات خارجی و جنگ روایتها: در کنار رویکرد اجتماعی و اقتصادی، رئیسجمهور بهطور صریح به نقش امریکا و رژیمصهیونیستی در تبدیل اعتراضات به پروژه آشوب و بیثباتسازی اشاره کرد.
در این چارچوب: تفکیک اعتراض مشروع از اغتشاش سازمانیافته تبیین شد. پروژه جنگ شناختی و روایتسازی دشمن تشریح شد. تلاش برای آگاهسازی افکار عمومی داخلی و خارجی دنبال شد. این محور، بخشی از راهبرد مقابله با جنگ ترکیبی دشمن علیه ثبات داخلی کشور بود.
۶- دیپلماسی فعال و تبیین وقایع در سطح بینالمللی: در سطح سیاست خارجی، رئیسجمهور موضوع حوادث اخیر را در گفتوگو با مقامات خارجی از جمله رؤسای جمهور روسیه و ترکیه، نخست وزیر پاکستان و وزیر امور خارجه عراق مطرح و بر مواضع اصولی جمهوری اسلامی ایران تأکید کرد. اهداف این رویکرد عبارت بود از: خنثیسازی روایتهای تحریفشده رسانههای معاند، جلوگیری از مشروعیتبخشی به اغتشاش در مجامع بینالمللی، دفاع از حق ملت ایران در تفکیک اعتراض از آشوب و تروریسم شهری.
۷- تصریح و تمجید رهبر معظم انقلاب از رویکرد فعال رئیسجمهور: یکی از مهمترین مؤلفههای این دوره، تصریح، حمایت و تمجید رهبر معظم انقلاب اسلامی از رویکرد، انگیزه و تلاشهای رئیسجمهور بود. معظمله در بیانات علنی از روحیه پیگیری، انگیزه بالا، مسئولیتپذیری و حضور فعال رئیسجمهور قدردانی کردند و بر حمایت از دولت در شرایط حساس تأکید فرمودند. این حمایت صریح، به عنوان پشتوانهای راهبردی برای استمرار مسیر اصلاح، مدیریت بحران و خدمترسانی دولت ارزیابی میشود. مجموع اقدامات رئیسجمهور در قبال وقایع اخیر، بیانگر یک الگوی مدیریت فعال، چندلایه، میدانی و مسئولانه است که بهصورت همزمان سه سطح اساسی را پوشش داده است:
۱- پاسخ به مطالبات مشروع اقتصادی و صنفی
۲- مدیریت بحران، تأکید بر شناسایی و رفع عوامل بروز نارضایتیها، رسیدگی به آسیبدیدگان و جبران خسارات
۳- مقابله با پروژه بیثباتسازی و جنگ روایتهای خارجی. این رویکرد، با پشتوانه تصریح و حمایت رهبر معظم انقلاب، نشاندهنده تلاش دولت برای عبور مسئولانه از یک مقطع پیچیده امنیتی- اجتماعی، مبتنی بر گفتوگو، اصلاح، حضور میدانی و صیانت همزمان از امنیت ملی و حقوق مردم بود.
مجموعه اقدامات رئیسجمهور در مواجهه با حوادث اخیر، یک مدیریت بحران فعال، مسئولانه و میدانی را به نمایش گذاشت که توانست در چند سطح مختلف از جمله پاسخ به مطالبات اقتصادی مردم، جبران خسارات ناشی از بحران و مقابله با تهدیدات خارجی، عملکرد موفقی داشته باشد.
